ଇଚ୍ଛାରେ ପୀଡ଼ିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରିତ ରାଜା ଶନ୍ତନୁ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ସେ ନ ନହାଇଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ନ ଶୁଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅଶାନ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦେବବ୍ରତ ଆସି, ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷର କାରଣ ପଚାରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, କିଏ ଏହି ଅଜୟ ଶତ୍ରୁ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ? କି ଅପସନ୍ତୋଷ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୋଗାଉଛି? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ୍ତମ।” ଦେବବ୍ରତ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ, “ଏମିତି ପୁତ୍ରର କ’ଣ ଉପକାର, ଯେ ନ ସଂକଟ ଜାଣେ, ନ ଏହାକୁ ଦୂର କରେ? ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଋଣ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ମଧ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଜାନକୀଙ୍କ ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୋହିତ ମଧ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ରିତ ହୋଇ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ଦାସ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ଜୀଗର୍ତ୍ତଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଶୁନଃଶେପ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୟ କରାଯାଇ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, ପରେ ଗାଧିପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇଥିଲେ; ଯଦିଓ ଏହା ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା, ତଥାପି ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସର୍ବୋପରି। ହେ ରାଜନ୍ତମ, ଏହି ଦେହ ଆପଣଙ୍କର, ମୁଁ ଏହାକୁ ଅର୍ହ ନୁହେଁ। କ’ଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅଛି, ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ଅସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କରିଦେବି। ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା କ’ଣ, କହନ୍ତୁ; ଆଜି ଧନୁଷ ଧରି ମୁଁ ଏହା ଦୂର କରିଦେବି। ଯଦି ମୋ ଦେହ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ, ତେବେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ। ଯେ ପୁତ୍ର ସକ୍ଷମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେନାହିଁ, ସେହି ପୁତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ଏପରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ କ’ଣ ଉପକାର?” ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ରାଜା ଶନ୍ତନୁ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଏକମାତ୍ର ଚିନ୍ତା ଏହି, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର; ତୁମେ ସୂର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିମୁଖ। ଯଦି ତୁମେ କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କର, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଆଶ୍ରୟହୀନ ହୋଇପଡିବି। ଏହି ମୋର ମହା ଚିନ୍ତା, ଏହିପାଇଁ ଆଜି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ଏହି ତୁମ ପାଖରେ କହୁଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗାଙ୍ଗେୟ ଦେବବ୍ରତ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ, “ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ମୋତେ କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା କ’ଣ, ତାହା ଜାଣି ମୋତେ ସଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତୁ; ସବୁ କଥା ମୋତେ ଖୋଲି କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ନିଷ୍କନ୍ଧା ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେବି।” ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଦେବବ୍ରତ ତାଙ୍କ ସହିତ ତ୍ୱରାଣ୍ୟେ ମାଛଓଁଆ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ଜାହ୍ନବୀପୁତ୍ର ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମାଛଓଁଆଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଆଜି ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ସେ ମୋ ମା ହେଉନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସେବକ ହେଉଛି।” ମାଛଓଁଆ କହିଲେ, “ଏ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଅ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ କର; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତୁମେ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ହେବେନାହିଁ।” ଦେବବ୍ରତ କହିଲେ, “ଏହି ମାଛଓଁଆ ଝିଅ ମୋ ମା ହେବେ; ମୁଁ କେବେ ରାଜ୍ୟ ନେବିନାହିଁ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ରାଜ୍ୟ କରିବେ।” ମାଛଓଁଆ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମ କଥା ସତ୍ୟ; ତୁମର ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ନେଇବେ।” ଦେବବ୍ରତ କହିଲେ, “ମୁଁ କେବେ ବିବାହ କରିବିନାହିଁ; ଏହି ମୋ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି, ମାଛଓଁଆ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସତ୍ୟବତୀକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଚୟନ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟବତୀ ଶନ୍ତନୁଙ୍କ ସହିତ ବିବାହିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଏହି ମହାନ୍ତ ରାଜା ଏହି ଶେଷରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଲେ।” ଏହିପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଓ ଶନ୍ତନୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁହିଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁରୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ; କାରଣ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖି ଇଚ୍ଛାବାନ୍ଛିନୀ ନାରୀ ଚକ୍ଷୁମୁଦି କରିଥିଲେ। ସେଉଁଠି, ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିବାବେଳେ ଧଳା ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ପାଣ୍ଡୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ୟାସ, ସେଉଁଠି ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏକ ଦାସୀ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ଅଂଶ ଥିବା, ସତ୍ୟବାନ୍, ଶୁଦ୍ଧ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପାଣ୍ଡୁ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅନ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପାଇଲେନାହିଁ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ପାଣ୍ଡୁ ରାଜ୍ୟ ଲାଗିଲେ; ବିଦୁର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ, ସେ ପରାମର୍ଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଥିଲେ: ଏକ ହେଉଛନ୍ତି ସୁବଳର କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ଅନ୍ୟଜଣେ ଏକ ବୈଶ୍ୟା ଝିଅ, ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ପତ୍ନୀ ଥିଲେ: ଏକ ଶୂରସେନର କନ୍ୟା କୁନ୍ତୀ, ଅନ୍ୟଜଣେ ମଦ୍ରଦେଶର ମଦ୍ରୀ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଏକ ଶତ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ; ବୈଶ୍ୟା ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର ଯୁୟୁତ୍ସୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କୁନ୍ତୀ, ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଅପରିଣୀତା ଅବସ୍ଥାରେ, ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପରେ ସେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା? ପୂର୍ବରୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲା, ତଥାପି ପରେ ସେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ?” କିପରି କୁନ୍ତୀ ଅପରିଣୀତା ଅବସ୍ଥାରେ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ? ଏହି କଥା ଖୁବ ଖୋଲାମେଳାରେ କହନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ, “ଶୂରସେନର କନ୍ୟା କୁନ୍ତୀ, ଶିଶୁବେଳେ ରାଜା କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଉଥିଲେ।