ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଦେଖା ହେବା ପରେ ଏକ ନୌକାଅଳିଆ ଜନକ ଝିଅ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେପରି ଭାବିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ମୋର ବାପା ଦେବାଳୁ ଅଟୁଟ୍; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ଲଭନ୍ତୁ।” ସେ ଏହା ଅନୁସୂଚିତ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଅନୁମତି ଛଡ଼ା ସେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସତ୍ୟବତୀ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ନୌକାଅଳିଆ ଝିଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ସବୁ କାମ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କରିଥାଏ। ଯଦି ମୋ ବାପା ଦେବାଳୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବି।” ସେ ଏହି ଭାବରେ ମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାରାଜ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କାମଦେବ ଆମକୁ ଯେପରି ଏକା ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ବେଳେ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ କୁଳ ପରମ୍ପରା ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।” ସୂତ କହିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାନ୍ତନୁ କାମବିକଳ ହୋଇ ନୌକାଅଳିଆ ଘରକୁ ଗଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ନୌକାଅଳିଆ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାରାଜ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ; ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା। କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି?” ଶାନ୍ତନୁ କହିଲେ, “ଓ ନିର୍ମଳ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ସ୍ତ୍ରୀ କରିବି; ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ନୌକାଅଳିଆ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ମୂଲ୍ୟବାନ ଝିଅକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଦେବାକୁ ଏକାଗ୍ର; କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଶର୍ତ୍ତରେ ଦେବି ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଆପଣ ପରେ ରାଜା ହେବା ଦରକାର; ତିନିଏ ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବେ, ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅ ନୁହେଁ।” ସୂତ କହିଲେ, ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣି ଶାନ୍ତନୁ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲେ; ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ଭାବି ଏହି ସମୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଆଶା ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଶାନ୍ତନୁ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ଘର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ନ ନାହାଇଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ନ ଶୁଇଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଦେଵବ୍ରତ ଆଗକୁ ଆସି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାରାଜ, କିଏ ଏହି ଅଜୟ ଶତ୍ରୁ, ଯେଉଁକୁ ମୁଁ ଆପଣ ପାଇଁ ଦମନ କରିବି? କଣ ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ରାଜା।” ସେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଏପରି ପୁଅର କଣ ଉପଯୋଗ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଜାଣି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରି ନାହିଁ? ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଋଣ ଶୋଧିବାକୁ ଏହି ପୁଅ ଆସିଛି—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ମଧ୍ୟ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଜାନକୀ ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ। ଏପରି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତକୁ ବାପା ବିକ୍ରି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଦାସ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଜିଗର୍ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରି ହୋଇ ବଳିପୀଠକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ପରେ ଗାଧିପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାସ୍କର ଏକଦା ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାଆଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ; ଏହା ଅପରାଧ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସବୁଠୁ ବଡ଼। ମହାରାଜ, ଏହି ଦେହ ଆପଣଙ୍କ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କଣ କରିବି? ମୁଁ ଥିବା ପରିଅନ୍ତ, ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଅସମ୍ଭବ କାମ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି। ମହାରାଜ, କଣ ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା? ଆଜି ମୁଁ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଏହା ଦୂର କରିବି; ମୋ ଦେହ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏପରି ସକ୍ଷମ ପୁଅ ଯଦି ବାପାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନ କରେ, ତେଉଁଠି ଏପରି ପୁଅର କଣ ଉପଯୋଗ, ଯିଏ ଜନ୍ମ ହେଇ ମଧ୍ୟ ବାପାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରି ନାହିଁ?” ସୂତ କହିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାନ୍ତନୁ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପୁଅକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଶାନ୍ତନୁ କହିଲେ, “ମୋ ଚିନ୍ତା ବଡ଼, ଦେଵବ୍ରତ; ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ; ତୁମେ ସାହସୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ବିତ, ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଅପସ୍ଥାନ କରୁଛ। ମୋ ଜୀବନ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; ତୁମେ ଯଦି କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ମୁଁ ସମ୍ବଳ ଛଡ଼ା କଣ କରିବି?” ଏହି ଚିନ୍ତା ମୋର ବଡ଼ ଦୁଃଖ; ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ଦେଵବ୍ରତ, ଯାହା ମୁଁ ତୁମେ ସମ୍ମୁଖରେ କହୁଛି।” ସୂତ କହିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେଵବ୍ରତ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ରାଜା ଆଜି ମୋତେ କିଛି କହୁନାହିଁ, ଲଜ୍ଜାରେ ତଳିଗଲେ।” ତେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ବିଷୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଦେଵବ୍ରତଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ଦେଵବ୍ରତ ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଭାବିଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ତ୍ୱରିତ ନୌକାଅଳିଆ ଘରକୁ ଗଲେ; ଜାହ୍ନବୀପୁତ୍ର ଦେଵବ୍ରତ ସେଉଁଠି ଆଦର ସହ ବନ୍ଦନା କରି କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଝିଅକୁ ଆଜି ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ସେ ମୋର ମାଆ ହେବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେବି।” ନୌକାଅଳିଆ କହିଲେ, “ଏ ଶୁଭ ଯୁବକ, ଝିଅକୁ ନିଅ, ସେ ତୁମେ ନିୟମିତ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜୀବନ ଥିବା ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ଦେଵବ୍ରତ କହିଲେ, “ଏହି ନୌକାଅଳିଆ ଝିଅ ମୋର ମାଆ ହେବେ; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜା ହେବେ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ନୌକାଅଳିଆ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମର ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ; ତୁମର ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।” ଦେଵବ୍ରତ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକାଉଁ ଭାବରେ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ; ମୋ ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ, ବାପା; ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ ନାମର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।” ସୂତ କହିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଣି ନୌକାଅଳିଆ ଦେହରେ ଆଲୋକ ମୟ ସତ୍ୟବତୀକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଉପାୟରେ ସତ୍ୟବତୀ ଶାନ୍ତନୁ ସହ ବିବାହିତ ହେଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ଏହି ବେଳେ ଭବିଷ୍ୟତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟ ଅବଗତ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏହି ଦମ୍ପତିର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଇଜଣ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।