ଏକ ଦିନ ରାଜା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଦେଖି ଚମକିଯାଇଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—ଏଁ, ଏହି ମହିଳା କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? ସେ କି ଦେବକନ୍ୟା, କିମ୍ବା ମାନବୀ, କି ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା କିମ୍ବା ନାଗ କୁଳର ଝିଅ? ଏହି ସୁନ୍ଦର ମହିଳାର ଗନ୍ଧ ଓ ଆକର୍ଷଣ କେମିତି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ରାଜା ନିଜ ମନରେ କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଁଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆସକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇ, ଏହି ନଦୀତଟରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ମହିଳାକୁ ପଚାରିଲେ—"ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? ଏହି ସୁନ୍ନ ଜାଗାରେ ଏକା କାହିଁକି ଆସିଛ? କହ, ତୁମେ ବିବାହିତ କି ଅବିବାହିତ?" "ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି। କହ, ତୁମେ କ’ଉଁଠିଯିବାକୁ ଚାହଁଉଛ? ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ସବୁ କଥା ମୋତେ ଖୋଲାସା କର।" ରାଜାଙ୍କ ଏମିତି ପ୍ରଶ୍ନରେ ମୃଦୁସ୍ମିତା, କମଳନୟନୀ ସେଇ ଝିଅ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଏଠାର ଏକ ମାଝିଆର ଝିଅ। ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଏଠି ତୀରେ ନୌକା ଚଲାଉଛି। ମୋ ବାପା ଆଜି ଘରକୁ ଗଲେ, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।" ଏପରେ ସେ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ରାଜା କହିଲେ—"ମୋତେ ତୁମେ ବିବାହ କର, ମୋ ଯୁବନ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଯାଉ ନାହିଁ। ମୋ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବି। ମୋ ମନ ମଧୁର ଶରୀର ଦେଖି ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଛ।" ରାଜାଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ମାଝିଆର ଝିଅ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି କହିଲେ—"ରାଜନ୍, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଠିକ୍। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ମୋ ବାପା ଦାତା। ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଆସନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ମାଝିଆର ଝିଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ସବୁବେଳେ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବାକୁ ପଡ଼େ। ଯଦି ବିଶ୍ୱିସ୍ତ ବାପା ଅନୁମତି ଦେଇଥିବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର।" "ରାଜନ୍, ଯେପରି ମୋ ଯୁବନ ମୋତେ ଆକୁଳ କରୁଛି, ସେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାମଦେବ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଓ କୁଳମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।" ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ରାଜା ଆସକ୍ତିରେ ମାଝିଆର ଘରକୁ ଗଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ମାଝିଆ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—"ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସି ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଆଉ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ କ'ଣ?" ରାଜା କହିଲେ—"ଯଦି ଆପଣ ଅନୁମତି ଦେବେ, ଆପଣଙ୍କ ଝିଅକୁ ମୋ ବିବାହିତ ସ୍ତ୍ରୀ କରିବି। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।" ମାଝିଆ କହିଲେ—"ରାଜନ୍, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଝିଅକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ମୁଁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଶର୍ତ୍ତରେ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଆପଣ ପରେ ରାଜା ହେବେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଅ ନୁହେଁ।" ସୂତ କହିଲେ—ମାଝିଆର ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ମନେକରି, ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ତାପିତ ହୋଇ ରାଜା ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଘରକୁ ପହଁଞ୍ଚି ସେ ନ ନହାଇଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ନ ଶୁଇଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଶାନ୍ତ ଦେଖି, ଦେବବ୍ରତ ଆସି ପଚାରିଲେ—"କିଏ ଏହି ଅଜୟ ଶତ୍ରୁ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦମନ କରିବି? ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା କ'ଣ? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" "ଏମିତି ପୁଅ କ'ଣ କାମର, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ କିମ୍ବା ଉପଶମ କରିପାରେ ନାହିଁ? ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଋଣ ପୂରଣ ପାଇଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।" "ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଜାନକୀ ସହିତ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଗଲେ।" "ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତକୁ ମଧ୍ୟ ପିତା ଦାସର ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଦେଇଦେଲେ।" "ଏଭଳି ଜୀଗର୍ତ୍ତଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପକୁ ବିକ୍ରୟ କରି, ବଳିଦାନ ପାଇଁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ, ପରେ ଗାଧିପୁତ୍ର ମୁକ୍ତି ଦେଲେ।" "ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାଆଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ଏହା ଭୁଲ କାମ, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉପରେ।" "ପିତା, ଏହି ଶରୀର ମୋର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କ'ଣ କରିବି କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଥିଲେ ଆପଣ ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ, ଅସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କରିଦେବି।" "କହନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା କ'ଣ? ଆଜି ଧନୁଷ ଧରି ତାହା ଦୂର କରିଦେବି। ମୋ ଶରୀର ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଇଦେବି।" "ଯେ ପୁଅ ପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ କ'ଣ ଲାଭ?" ସୂତ କହିଲେ—ପୁଅଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ଲଜ୍ଜା ଭରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ପୁଅ, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ, ତୁମେ ସୁରାପ୍ରଭାବୀ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ, ମୁଁ ଏକାକୀ ହେବି। ଏହି ମୋର ଚିନ୍ତା।" ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ଶୁଣି ଗାଙ୍ଗେୟ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖକୁ ଡାକିଲେ—"ରାଜା ଆଜି ଲଜ୍ଜାରେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଜାଣି ମୋତେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରି କଥା ଜାଣି ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ତା'ପରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ମାଝିଆର ଘରକୁ ଗଲେ। ଜହ୍ନୁପୁତ୍ର ଭକ୍ତିସହିତ ମାଝିଆକୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— "ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ମୋର ମା ହେଉ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେବି।