ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଗଙ୍ଗା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ, ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁ ଦୁଃଖରେ ମୁଁହାଁରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଅତି ପାପିନୀ, ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି? ତୁମେ ନରକର ଭୟ କରୁନାହିଁ?” ଏହି ସମୟରେ ରାଜା କହିଲେ, “ତୁମେ ଚାଲିଯିବା କିମ୍ବା ରହିବା, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଅ ଏଠାରେ ରହିବା ଦରକାର।” ରାଜା ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ଏକ ପୁଅ ପାଇବା, ଏହି ଶିଶୁକୁ ତିନି ଜଙ୍ଗଳକୁ ନେଇ ଅନୁଶିଳନ କରିବେ। ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ—“ମୁଁ ଗଙ୍ଗା, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି। ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ, ଏବେ ମୁଁ ମାନବ ଗର୍ଭରେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ତୁମର ସାତି ପୁଅ, ହେ ବସବ, ଋଷିଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି। ଏହି ପୁଅକୁ ଗଙ୍ଗା ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ହେ ଶାନ୍ତନୁ। ଏହି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ। ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଯୁବକ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଚାର କରିବି, ତାପରେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।” ଏପରି କହି ଗଙ୍ଗା ଶିଶୁକୁ ନେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅର ବିଚ୍ଛେଦ ଦୁଃଖରେ ଭାବବ୍ୟାକୁଳ ହେଇ ରହିଲେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସମୟ କେତେକ ବିତିଗଲା। ଏକ ଦିନ ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶିଶୁର ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣର ଦକ୍ଷତା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ କାହାର ପୁଅ?” ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ସହିତ ଶିଶୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା, ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଏକାଗ୍ର ମନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଗଙ୍ଗା ମନୋହର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନିଜେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଗଙ୍ଗା କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ୱୀ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରକୁ ତୁମ ହାତରେ ଦେଉଛି। ସେ ଏହି ବଂଶକୁ ଖ୍ୟାତି ଦେବେ ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ରହିବେ। ଏହି ପୁଅକୁ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମରେ ଉପଚାର କରିଛି। ଯେପରି ଜାମଦଗ୍ନି ଵେଦ ଜାଣିଥିଲେ, ତୁମ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଧିକାରୀ।” ଏପରି କହି ଗଙ୍ଗା ଶିଶୁକୁ ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ରାଜା ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଗଜହ୍ୱୟାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଉତ୍ସବ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଜନସାଧାରଣ ଓ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠି ହେଲେ। ରାଜା ନିଜ ପୁଅ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ରହିଛି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି ଗଙ୍ଗାୟ, ଜାହ୍ନବୀର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା। ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ଅବତରଣ ଏବଂ ବସୁମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠିକୁ ବିବରଣା ହେଲା, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପବିତ୍ର ଭାଗବତ ଗ୍ରନ୍ଥ, ମହିମାମୟ ଏବଂ ନାନା କଥାରେ ଭରିଥିବା, ଏଠିକୁ କହାଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶୁଭ ଆଣେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏବେ ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ବିବରଣା ଆସୁଛି। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ବସୁମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଶାପର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଏହି ଜନ୍ମ ଉପାଖ୍ୟାନ ଲୋମହର୍ଷଣ କମ୍ଭରେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ମା, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବତୀ, ଗନ୍ଧବତୀ ଓ ଗୁଣମୟ, କିପରି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ? ନାଉଁଠି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ କିପରି ରାଜା ଗୃହଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଆମର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ଧର୍ମଶୀଳ।