ବ୍ୟାସଦେବ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ—ସୁମନ୍ତୁ, ଜୈମିନି, ପୈଳ, ଏବଂ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ବେଦ ବିଭାଜିତ କରି ଶିଖାଇଲେ। ସେହିପରି ଅସିତ, ଦେବଳ ଏବଂ ନିଜ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦ ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ସବୁ କଥା ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର କାରଣ ଏଭଳି ଅଛି। ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜନ୍ମ କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ କେବଳ ଗୁଣକୁ ମାନିବା ଉଚିତ, ଏହି କାରଣରୁ ସତ୍ୟବତୀ ମାଛର ଗଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ପରେ ପରାଶର ଋଷି ସହ ବା ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଘଟିଥିଲା। ଏହା ଛଡ଼ା କିପରି ଏକ ମହାନ ଋଷିଙ୍କ ମନ ଅନୁରାଗ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇପାରିଥାନ୍ତି? ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏହି ଋଷି କିପରି ଅନାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିଥିଲେ? ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ତାହାର କାରଣ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ସେ କେବେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ପଡ଼େନି, ସେ ସଦା ସୁଖୀ ରହେ। ଏବେ ପ୍ରତୀପଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତଥାପି ଆମ ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି। ବ୍ୟାସଙ୍କ ମାତା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ କଥା ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ନିଷାଦ କନ୍ୟାକୁ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ କିପରି ବିବାହ କଲେ? ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ କିଏ ଥିଲେ? ଆପଣ କହିଥିଲେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଥିରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲେ, ସ୍ଥିର ଓ ଶୂର। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ଏପରି ଏକ ମହିଳା କିପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେନି? ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁରାଣ ରଚନାକାର, ସେ କିପରି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ? ଏହି ଅପରାଧ ତିନି କିପରି କଲେ? ବ୍ୟାସ, ଆପଣ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ—ସତ୍ୟବତ୍ ଧର୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକ ସମ୍ରାଟ୍ ଥିଲେ। ସେ ହଜାରଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ଶତ ଟି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅତିବିଦ୍ୱାନ୍ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏକଥର ରାଜା ମହାଭୀଷ ନାମକ ଏକ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁହଁ ନମାଇ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କଲେ, ଯିଏ ଭଲପାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦୁହେଁଠାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶିଘ୍ର ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ଦୁହେଁ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବା।" ଦୁହେଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦରବାର ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ପ୍ରତୀପ, ପୁରୁ ବଂଶର ଏକ ମହାନ ରାଜା, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଁଚିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ପ୍ରତୀପଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୟାଉ ନାମକ ଥିଲେ, ସେ ନନ୍ଦିନୀ ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ। ଦ୍ୟାଉ ତାକୁ କହିଲେ—"ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଗାଈ।" ତାଙ୍କ ଆୟୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷରୁ କମ୍ ହେବ ଏବଂ ସେ ସଦା ବୟସ୍କ ହେବେନି। ରାଜର୍ଷି ଉଶୀନାରଙ୍କ କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ନନ୍ଦିନୀ, ଏହି କାମଧେନୁ ଗାଈକୁ ପ୍ରଧାନ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକମାତ୍ର ଜରା ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ସେ ଦୋଷହୀନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ସଂୟମୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।