କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦଶମ ମାସ ଗତିବା ପରେ, ଏକ ମାଛ ଜାଲରେ ପଡିଗଲା ଏବଂ ଏହି ମାଛ ଅତି ଦର୍ଶନୀୟ ଥିଲା। ମାଛ ଧରିଥିବା ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଚିରିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଉଦରରୁ ଦୁଇଜଣ ମାନବ ଆକୃତିର ଜଣେ ଝିଅ ଏବଂ ଜଣେ ପିଲା ବାହାରିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଇଗଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁ ମାଛରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାଜା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ପୁରୁଷ ପିଲାକୁ ନେଇଲେ। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ନାମ ମତ୍ସ୍ୟ ଥିଲା, ତିନି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତିନି ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। କାଳିକାକୁ ବସୁ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷକୁ ଦେଇଦେଲେ; ସେ କାଲି ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାବରେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷଙ୍କ ଘରେ ବଢିଲେ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଆଦ୍ରିକା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା ଥିଲେ, ତିନି ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ମାଛ ହୋଇଗଲେ; ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ତାହାକୁ ଚିରିଲା, ତିନି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏବଂ ଖାଇଦିଆଗଲେ। ତାପରେ ଏହି ଅପ୍ସରାର ଅବସ୍ଥା କ’ଣ ହେଲା? ତାଙ୍କ ଶାପ କିପରି ଶେଷ ହେଲା? ଏବଂ ସେ କିପରି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ସୂତ କହିଲେ: ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଆଦ୍ରିକା ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଇ, ବିପଦରେ ପଡିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। କ୍ରିପାଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବିପଦ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ଶାପର ଶେଷ କଥା କହିଦେବି।” ତାଙ୍କ ରୋଷର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ମାଛର ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; ଦୁଇ ମାନବ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପରେ ତୁମର ଶାପ ଶେଷ ହେବ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଆଦ୍ରିକା ନଦୀର ଜଳରେ ମାଛର ଶରୀର ନେଲେ; ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ମାଛର ଆକୃତି ଛାଡି, ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଫେରିଲେ ଏବଂ ଶାପ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଅପ୍ସରା ସ୍ଵର୍ଗ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଝିଅ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତିନି ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷଙ୍କ ଘରେ ଝିଅ ଭାବରେ ବଢିଲେ। ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବତୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ବାସବୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ଏବେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୂତ କହିଲେ: ଏକ ଦିନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ, ମହାଋଷି ପରାଶର ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତଟକୁ ଆସିଲେ। ତିନି ଏହି ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଏପାରୁ ଓପାରକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଡଙ୍ଗା ଦିଅ।” ଏହି ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ନଦୀତଟରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ସମୟରେ ନିଜ ଚମତ୍କାର ଝିଅ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାକୁ କହିଲେ, “ବେଟି, ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଡଙ୍ଗାରେ ଓପାରକୁ ନେଇଯିବା; ଏହି ତପସ୍ବୀ ଶୁଭ ହସରେ ଯାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।” ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା, ବାସବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଋଷିଙ୍କୁ ଡଙ୍ଗାରେ ବସାଇ ଓପାରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଚକୁ ଦେଖି ମହାଋଷି ପରାଶର ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗିଉଠିଲା। ତାଙ୍କ ଯୁବ ରୂପ ଦେଖି ଋଷି ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ; ତାଙ୍କ ଦହାଁ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଦହାଁ ହାତକୁ ଛୁଇଁଦେଲେ। ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା, କଳା ଚକୁ ଦେଇ, ପ୍ରଥମେ ହସି, ଏପରି କହିଲେ: “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉଚିତ କି? ଆପଣ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ ଏବଂ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ; ଧର୍ମ ଜ୍ଞ, କିପରି ଆପଣ ଏପରି କାମନାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?” “ମାନବ ଜନ୍ମ ପୃଥିବୀରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ବଂଶ, ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଶିକ୍ଷାରେ ଆପଣ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞ; ଏପରି ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି, ମତ୍ସ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଥିବା ମୋତେ ଦେଖି?” “ଅପରିବାର୍ତ୍ତିତ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଶରୀରରେ କଣ ଶୁଭ ଗୁଣ ଦେଖିଛନ୍ତି ଯେ ମୋର ହାତ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ଆପଣ କାମନାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନିଜ ଧର୍ମ କିପରି ଭୁଲିଗଲେ?” “ହାଁ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ ନିର୍ବଳ, ମୋର ହାତ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ; ତାଙ୍କ ମନ କାମଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଅଣ୍ଡରେ ଭିଦ୍ଧ, ଉତ୍ତେଜିତ—ଏଠାରେ କେହି ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଝିଅ ମହାଋଷିକୁ କହିଲେ: “ଆପଣ ନିଜେକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଶୁଭଭାଗ୍ୟବତୀ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଓପାରକୁ ନେଇଯିବି।” ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ପରାଶର ତାଙ୍କ ହାତ ଛାଡି ଏପାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଋଷି ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାକୁ ଧରିଲେ; ତିନି କମ୍ପିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—କିପରି ଆପଣ ଅସ୍ତିର ହେଉନାହିଁ? ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଝିଅକୁ ଏକ ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଯୋଜନା ପରି ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଦେଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଦେଇଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ କାସ୍ତୁରୀ ପରି ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଦେଇ, ଋଷି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ଦହାଁ ହାତକୁ ଧରିଲେ। ଏହି ଶୁଭବତୀ ସତ୍ୟବତୀ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତିନି କହିଲେ: “ଏ ଋଷି, ଲୋକମାନେ ଏବଂ ମୋ ପିତା ନଦୀତଟରୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।” “ପଶୁମାନଙ୍କ ପରି ମିଳନ, ଖୋଲା ଏବଂ କଠୋର ଭାବରେ, ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ରାତି ହେଉଅଁ ଯାଏଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” “ମିଳନ ରାତିରେ ଉଚିତ, ଦିନରେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦିନରେ ମିଳନ ତିନି ଦୁଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ।” “ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ, ଜନସାମ୍ନାରେ ନିନ୍ଦା ସହିବା ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ।