ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ବସୁଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚି ଶୂରବୀର ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ବସୁଙ୍କ ରାଣୀ ଗିରିକା ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକଟ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ବସୁଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ପଶୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଅ।” ଏହା ଶୁଣି ବସୁଙ୍କ ମନେ ଗିରିକାଙ୍କ ଉପରେ ଭାବ ହେଲା, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ ଥିଲେ। ପୂର୍ବଜଙ୍କ କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଆଦର୍ଶ ମାନି, ରାଜା ଶିକାରକୁ ଚଲିଗଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଲେ ବେଳେ, ସେ ମନେ ଗିରିକାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ଭାବନା କରିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ବିସ୍ରମିତ ହେଲା; ତାହା ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ପଡିଥିବା ସମୟରେ ସେ ଧରିନେଲେ। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ଶୁକ୍ର ଅପଚୟ ହେବ କି? ଏହି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଫଳଦାୟକ।” ତେଣୁ ସେ ଏହା ଗିରିକାଙ୍କୁ ପଠାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଗୃଧ୍ର ନିକଟରେ ଅଛି। ରାଜା ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ କହିଲେ—“ଏହି ବଟପତ୍ର ନେଉ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଘରକୁ ଯାଇ ଗିରିକାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ; ଏହା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟ।” ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃଧ୍ରକୁ ପତ୍ର ଦେଲେ। ଗୃଧ୍ର ଏହି ପତ୍ର ମୁହଁରେ ଧରି ଆକାଶରେ ଉଡିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଅନ୍ୟ ଗୃଧ୍ର ଏହି ପତ୍ର ଦେଖି ଏହାକୁ ମାଂସ ଭାବି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଦୁଇଏ ଗୃଧ୍ର ଆକାଶରେ ଲଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ପତ୍ର ଯମୁନା ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେହି ସମୟରେ, ଏକ ଅପ୍ସରା ନାମ ଅଦ୍ରିକା, ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଁଖକୁ ଆସିଲେ। ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଏହି ମୋହିତା ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ମୋର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କଲ, ଏହିଠାରେ ତୁମେ ମାଛ ହେଇଯାଅ।” ଏହିପରି ଶାପ ମିଳି, ଅଦ୍ରିକା ଅପ୍ସରା ଯମୁନାରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମାଛ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗୃଧ୍ର ମୁହଁରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଶୁକ୍ରକଣା ସେ ମାଛ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏକ ଦିନ, ଦଶମ ମାସ ପରେ, ଏକ ମାଛ ଧରିବା ମାଛିଆ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାଛକୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଚିରା କରିବା ସମୟରେ, ତାହାର ଗର୍ଭରୁ ଦୁଇ ମଣିଷ ଆକାରର ଶିଶୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଓ ଏକ ମୁହଁରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାୟାବୀ କନ୍ୟା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମାଛିଆ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସେ ଏହି କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ରାଜା ଏହି ଶୁଭ୍ର ପୁଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ମତ୍ସ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବସୁଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ବସୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା କାଳିକାକୁ ମାଛିଆଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଯାହା କାଳି, ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ଓ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ବାସବୀ ମାଛିଆ ଘରେ ବଢ଼ିଲେ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ—“ଅପ୍ସରା ଅଦ୍ରିକା ପରେ କ’ଣ ହେଲା? ଶାପ କିପରି ଶେଷ ହେଲା?” ସୂତଜୀ କହିଲେ—ଅଦ୍ରିକା ଶାପ ପାଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଦୁଃଖ କରିନାହ, ତୁମେ ଦୁଇ ମଣିଷ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପରେ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେବେ।” ଏହିପରି ଶାପ ଅନୁସାରେ, ଅଦ୍ରିକା ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଦୁଇ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବୀ ରୂପ ନେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ମାଛିଆ ଘରେ ବଢ଼ିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ଏକ ଦିନ ମହାମୁନି ପରାଶର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ବିଶିଷ୍ଟ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ତଟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମାଛିଆ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। ଋଷି କହିଲେ—“ମୋତେ ଏହି ନଦୀ ପାର କରାଇ ଦିଅ।” ମାଛିଆ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଜାଅ, ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ତୀର ଅପରେ ନେଇଯାଅ; ସେ ଶୁଭ୍ର ହସ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତର।