ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଦେବତାମାନେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଦାନବମାନେ କେମିତି ନଷ୍ଟ ହେବେ, ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦାନବମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଘେରି ଦେଲା। ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜା ଅରୁଣ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦଳି ନେଲା। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅରୁଣ ନିଜେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, କୈଳାସ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦୁଃଖ ଶିବଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଆଲୋଚନା ହେଲା, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା ବିଶଦ କରି କହିଲେ—ଅରୁଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ, ଅସ୍ତ୍ର, ପୁରୁଷ, ନାରୀ, ଦୁଇପଦ, ଚତୁରପଦ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିରୂପ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ସୁନି, ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, କିଛି କରିପାରିବା ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—“ଲୋକମାତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କର; ସେ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିଦେବେ।” ଶବ୍ଦ ଏହିପରି କହିଲା—“ଯଦି ଦାନବରାଜା ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହେଇଯିବେ।” ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସୁନି, ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା କହିଲେ—“ଓ ଗୁରୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଦାନବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ଏମିତି କିଛି କର, ଯାହାରେ ସେ ଗାୟତ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇ।” “ଆମେ ଶ୍ରୀମତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେବା କରିବା; ସେ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିବେ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।” ଏପରି ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତେ ଜମ୍ବୁନାଦାର ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏହି ଶୁଭା ଦେବୀ ଦାନବର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବେ। ସେଠାରେ ଗିଅ, ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ; ମାୟାର ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି, ବୃହସ୍ପତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦାନବରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦାନବରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁନି, କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କାହା ପାଇଁ? କହ। ମୁଁ ତୁମ ପକ୍ଷର ନୁହଁ; ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁ।” ତାଙ୍କର କଥା ଶୁନି, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—“ଯେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମେ ସେବା କରୁଛୁ, ସେଇ ଦେବୀକୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଉପାସନା କରୁଛ।” “ତେଣୁ କିପରି ତୁମେ ଆମ ପକ୍ଷରେ ନୁହଁ?” ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁନି, ଦାନବରାଜା ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ଅହଂକାରରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଗାୟତ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ତେଜହୀନ ହେଇଗଲେ। ଗୁରୁ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଜଗତ୍ ଜନନୀ, ଶୁଭ ଦାୟିନୀ ଦେବୀ ଦିଅଉଥିଲେ; ସେ ନିର୍ମଳ ରୂପରେ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଅନେକ କାମଦେବଙ୍କ ରୂପରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଦେବୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଚନ୍ଦନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୀର ରେ ଶୋଭିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ମଣ୍ଡ ବହିଥିଲେ। ସେ ଅଶଙ୍କ ଦେଇ, ଭୟ ଦୂର କରି, ଶାନ୍ତ ଓ କୃପାର ନିର୍ମଳ ସାଗର ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଫୁଲ ମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁମକ୍ଷିକା ରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ 'ହ୍ରୀଂ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଙ୍କୁ ସାଥି ଦେଉଥିଲେ। ଅମ୍ବିକା ଚାରିପାଖରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶୋଭା ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ବେଦ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଦେବୀ ସମସ୍ତ ରୂପର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଉପଚାରର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭା ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଜଗତ୍ ଜନନୀ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଶିବଙ୍କୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଓ ଦେବୀ, ମହାଜ୍ଞାନ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧାରକ୍ତା, ନାଶକ୍ତା, ତୁମେ ଲୋଟସ୍ ନୟନ, ସମସ୍ତ ର ଆଧାର, ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଚିତ୍ତ, ବିରାଟ୍, ସୂତ୍ର ର ଏସେନ୍ସ, ମନିଫେସ୍ଟ ଫର୍ମ, ଉଚ୍ଚତମ ଆସନ ରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ନମସ୍କାର। “ଓ ଦୁର୍ଗା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଆରମ୍ଭ ରେ ଉପରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଅବରୋଧ କରିବାରେ ଅନୁପମ, ଅସୀମ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାରେ ସାଧ୍ୟ, ଚମକୁଥିବା ଦେବୀ, ନମସ୍କାର। ଶୁଭ କାଳୀ, ମାତା, ନୀଳ ଶରସ୍ୱତୀ, ଭୟଙ୍କର ତାରା, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦେବୀ, ଆବୃତ୍ତି ନମସ୍କାର। “ପୀତବସନା ଦେବୀ, ତ୍ରିପୁରାର ଶୋଭା, ଭୈରବୀ, ମାତଙ୍ଗୀ, ଧୂମାବତୀ, ଆବୃତ୍ତି ନମସ୍କାର। ଚିନ୍ନମସ୍ତା, କ୍ଷୀରସାଗର ନନ୍ଦନୀ, ଶାକମ୍ଭରୀ, ଶୁଭା, ରକ୍ତଦନ୍ତି, ନମସ୍କାର। ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ନାଶକ୍ତା, ରକ୍ତବୀଜ ନାଶକ୍ତା, ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଦଳି, ବୃତ୍ରାସୁର ଦମନ କରିଥିବା ଦେବୀ। “ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦଳି, ଦାନବ ଶୁଭା, ବିଜୟୀ, ଗଙ୍ଗା, ଶାରଦା, ଚମକୁଥିବା ମୁଖର ଦେବୀ, ନମସ୍କାର। ପୃଥିବୀ ରୂପରେ, କୃପା ରୂପରେ, ଆଲୋକ ରୂପରେ, ପ୍ରାଣ ରୂପରେ, ମହାରୂପରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ରୂପରେ ଆବୃତ୍ତି ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରୂପରେ, କୃପା ରୂପରେ, ଧର୍ମ ରୂପରେ, ଦିବ୍ୟତା ରୂପରେ, ଆଲୋକ ରୂପରେ, ଜ୍ଞାନ ରୂପରେ ଆବୃତ୍ତି ନମସ୍କାର। “ବରଦାୟିନୀ ଦେବୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଶରସ୍ୱତୀ, ନମସ୍କାର। ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ମାତା, ଦକ୍ଷିଣା, ଆବୃତ୍ତି ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ 'ନେତି, ନେତି' ଦ୍ୱାରା ଉପଲକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଦିଗ୍ଦର୍ଶିତ, ଏହି ପରମ ଦେବୀକୁ ଆମେ ପୂଜା କରୁଛୁ।