ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଏକ ଶାସକ ହେଲେ। ସେହି ମହାପୁରୁଷ ହେଲେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମ ମନୁ, ବିଷ୍ଣୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଯିଏ କର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରୁ, ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେବୀଙ୍କର ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବୀ ଭ୍ରାମରୀଙ୍କର କୃପାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ। ଏଠି ନାରଦ ମହାର୍ଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଦେବୀ ଭ୍ରାମରୀ କିଏ? ସେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ? ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ମୋତେ କୁହ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଯାହା ଶୋକ ଦୂର କରେ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର କଥାର ଅମୃତ କେବେ ତୃପ୍ତି ହେଉନି, କାରଣ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେନାହିଁ।” ତାପରେ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, “ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବିଶ୍ୱଜନନୀଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ କାହାଣୀ କହିବି। ଦେବୀଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ, ଜଣେ ମାଆ ଯେପରି ନିଷ୍କପଟ ଦୟାରେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କରେ, ସେପରି। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅରୁଣ। ସେ ପାତାଳରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ। ସେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଭାବିଲେ—‘ସେ ଆମର ରକ୍ଷକ ହେବେ।’ ସେ ହିମାବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଗାଁଠିକୁ, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ବହୁତ ଶୀତଳ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଏଠି ସେ ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଇ, ପ୍ରାଣାୟାମ କରୁଥିଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାର ଭିତରେ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ଖାଇ ରହିଲେ। ପୁଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଲେ, ତାପରେ ଆଉ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିବାରୁ, ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଜଳାଇ ଦେଲା। ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। “ଏହା କ'ଣ? ଏହା କ'ଣ?”—ଏହିଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଶରଣ ନେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବେଦନ ଶୁଣି, ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ହଁସରେ ଚଢ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଲେ। ସେଠାଏ ଗଲାପରେ ଦେଖିଲେ—ଅରୁଣ କେବଳ ପ୍ରାଣରେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ଚାପି ଯାଇଛି, ପେଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାପି ଯାଇଛି, ଅଂଗଗୁଡ଼ିକ ଶୁଷ୍କ, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଲାଗୁଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଆଉ ଏକ ଅଗ୍ନି। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଭଲରେ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ତାହା ଦେବି—ବର ଚାହିଁ।” ଏହି ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଅରୁଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅମୃତ ଝରିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ, ଖୁସି ହେଲେ। ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଦେଖିଲେ—ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଚାରି ବେଦ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜପମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଉଠି ନମସ୍କାର କରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଅରୁଣ ତାଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ବର ଚାହିଲେ—“ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦର ସହ କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷୟରେ କଣ କୁହିବି? ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ବର ଚାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ସମର୍ଥ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅସମ୍ଭବ କଥା ଉପରେ ଅଗ୍ରହ କରନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅରୁଣ ପୁନି ଆଦର ସହ କହିଲେ, “ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ହେଉ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନ ହେଉ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ନ ହେଉ, ଦୁଇପଦ କିମ୍ବା ଚତୁଷ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ନ ହେଉ, ଦୁଇଁ ଫର୍ମ ଥିବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନ ହେଉ, ଏପରି ମୋତେ ବର ଦିଅ।” ତାପରେ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏମିତି ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଜୟ ହାସଲ କରିପାରିବି।” ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ବର ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବର ପାଇ ଅରୁଣ ଦାନବ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ପାତାଳରେ ଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏସି, ତାଙ୍କୁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ନାୟକ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକ ଦୂତକୁ ଅମରାବତୀକୁ ପଠାଇଲେ। ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଶଂକରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବେ, ତାହା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ସେନା ସେଠିକୁ ଆସି ଘେରି ନେଲା। ଅରୁଣ ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ଦ୍ରୁତ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳ ଦଖଲ କଲେ। ତାଙ୍କ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କଲେ, ତେବେ ସମସ୍ତେ କୈଳାସକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଦୁଃଖ ଶଂକରଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଆଉ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯୁଦ୍ଧ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ପୁରୁଷ, ନାରୀ, ଦୁଇପଦ, ଚତୁଷ୍ପଦ କିମ୍ବା ଦୁଇଁ ରୂପ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ—ଏଠିଏ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଦେହହୀନ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା: “ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କର; ସେ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିଦେବେ।” ଏହି ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା, “ଯଦି ଦୈତ୍ୟରାଜ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପରେ ଲୀନ ଅବସ୍ଥାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ, ତେବେ ସେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ିବେ।” ଏହି ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଆଦର ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ।