ହେ ଭୂମିପତି, ତୁମେ ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତେଜରୁ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶରୀର ଗଠିତ ହେଲା। କୁବେରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଦେବୀଙ୍କ ନାକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଅତିଶୟ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଗଢ଼ାଗଲା। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ତାଙ୍କ ତିନି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କ ତେଜରୁ ଭୂଷିତ ହେଲା ଭୃକୁଟି। ବାୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଦେବୀଙ୍କ କାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ତେଜ ଏବଂ ଶକ୍ତିରୁ ମହାଶକ୍ତି ମହିଷାମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଦେବୀ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଏବଂ ଶଂଖ, ବନ୍ଧନର ଦେବତା ପାଶ, ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୂଳ ଏବଂ ମାରୁତ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଵଜ୍ର ଏବଂ ଏୟରାବତ ହାତୀର ବଢ଼ି, ଯମ ଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମା ଜପମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଦେହର ରୋମକୁ କିରଣମୟ ମାଳା ଦେଲେ, କାଳ ତାଙ୍କୁ ତଳୱାର ଓ ନିର୍ମଳ ଢାଳ ଦେଲେ। ସାଗର ଶୁଭ୍ର ମାଳା, ଅକ୍ଷୟ ବସ୍ତ୍ର, ମୁକୁଟରତ୍ନ, କୁଣ୍ଡଳ, କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁବଳୟ ଦେଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା, ନୂପୁର, ହାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବାହୁବଳୟ ଦେଲେ, ହିମାବତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସିଂହ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଦେଲେ। କୁବେର ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମଦପାତ୍ର ଦେଲେ, ଶେଷ ନାଗ ନାଗମାଳା ଦେଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ମହିଷା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଗାଇ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ। ମହିଷାସୁରଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନି କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦରେ ମହିଷା ଚମକିଯାଇଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନବ ସେନା ସହିତ ଦେବୀ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ, ଏବଂ ମହିଷା ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଚିକ୍ଷୁର, ଦୁର୍ଧର, ଦୁର୍ମୁଖ ମୁଖ୍ୟ ଅନେକ ସେନାପତି ସେନା ନେଇ ଆସିଲେ। ବାଷ୍କଳ, ତାମ୍ରକ ଓ ଏକ ମାଉସିକ ମୁହଁ ଥିବା ଦାନବ ସହ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଏମିତି ଶୂର ଦାନବମାନେ ମହିଷାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ଦେବୀ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିରେ ରୋଷ ଆସିଲା, ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ସେ ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହିଷାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଦାନବମାନୋକୁ ବିନାଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ନିହତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ମହିଷା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ମାୟାବି ମହିଷା ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ଦେବୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ଶେଷରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ। ଏହିପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦାନବ ସେନା ଭୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲା। ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହିପରେ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି। ଏକ ସମୟରେ ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇଦେଲେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ହିମାବତ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: "ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ଦେବତାମାନୋଙ୍କ ରାଣୀ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ! ତୁମେ ଦାନବ ନାଶିନୀ ଭାବେ ଅବିନାଶୀ, ଅମୃତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ଉପଲବ୍ଧ, ବଳଶାଳୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶଙ୍କର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମିନୀ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାରର କାରଣ, ତେଜ ଦାତ୍ରୀ, ପରମ ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ। ଦୟାମୟୀ, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ଜନିତ ଭୟ ଦୂର କରିବା ଅପାର ସାଗର, ଦୟା କର। ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ଦୁଃଖ ନାଶିନୀ, ରକ୍ଷା କର।" ଦେବତାମାନେ ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିବା ବେଳେ, ଗିରିଜା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ କେଉଁ ଦେଇ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?" ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ କୌଶିକୀ ନାମକ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହର ସହିତ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ।" "ବର ଚାହଁ," ବୋଲି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ, ଏହି ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଦକ୍ଷିଣ କରିଛନ୍ତି। ଦେବୀ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନାଶ କର। ସେ ନିତ୍ୟ ଆମକୁ ନିଜ ବଳରେ ଦମନ କରୁଛନ୍ତି।" ଦେବୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ନିପାତିତ କରିବି। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ; ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବି।" ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଦେବୀ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ର ଶୁଭ ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସେବକ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ, ଶରୀରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର। ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗିଏ, "ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଣି ଓ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ଦାତା, ଆମେ ଅସାଧାରଣ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଜନାନୀକୁ ଦେଖିଛୁ, ସେ ତୁମ ଭୋଗ୍ୟ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏଭଳି ମହାଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ପତ୍ତି, ମହିଷାସୁର ନିଧନ ଓ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଘଟିଲା।