ଏହି ଉତ୍କଳତା ଗଥାରେ, ଦେବତାମାନେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ବାହାରି ଦିଆଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ହେବାରେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଶଂକର ଓ ଅଚ୍ୟୁତ — ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ — ବସିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; କହିଲେ, “ମହିଷାସୁର ନାମର ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦେବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆସନ ଜବରଦସ୍ତି ଅପହରଣ କରିବା ପରେ, ଏବେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପର ଅଭିମାନରେ ମଦିରା ମତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଉପଭୋଗ କରୁଛି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ହେ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ!” ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ଭରି ଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନ, ଶଂକର ଓ ପଦ୍ମଜଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ, ଦୀର୍ଘ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଗଲେ। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ହରିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ନିସ୍କ୍ରମିତ ହେଲା, ଯାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ପରେ, ଦେବମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ କର୍ମ ତେଜ ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ଲଗିଲେ, ଯାହା ଦେବମାନେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଯମଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର କେଶ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସୋମଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଉରୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ କଟି, ବରୁଣଙ୍କ ତେଜରୁ ଉରୁ ଓ ଗଣ୍ଡ, ପୃଥିବୀଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳତାରୁ କଟି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ପଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରୁ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଳି, ଓ ବସବଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ତାଙ୍କ ତଳ। କୁବେରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ନାକ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜରୁ ଦାନ୍ତ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ତେଜରୁ ତିନି ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁ, ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳତାରୁ ଭୃକୁତି। ବାୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ କାନ, ଏପରି ଦେବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀ ମହିଷମର୍ଦିନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଶିବା ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ, ବନ୍ଧନର ନାଥ ନୂସ, ଅଗ୍ନି ଶୂଳ, ମାରୁତ ବାଣ ଓ ଧନୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଜ୍ର, ଏଇରାବତ ଗଜରୁ ଘଣ୍ଟା, ଯମ ଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମା ଜପମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚର୍ମରେ କିରଣମାଳା, କାଳ ତଳୱାର ଓ ନିର୍ମଳ ଢାଲ, ସମୁଦ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ମାଳା ଓ ଅଜର ଓଡ଼ଣା, ଚୂଡାମଣି, କୁଣ୍ଡଳ, କଙ୍ଗଣ, ବାହୁଦଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦ୍ର ତିକ୍ତି, ପାଦ ଗଠି, ଗଳ ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବାହୁଦଣ୍ଡ, ହିମବତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସିଂହ ଓ ମଣି, କୁବେର ଦିବ୍ୟ ମଦରେ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଶେଷ ନାଗ ମାଳା ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ମହିଷାସୁର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ ହୋଇ ଦେବମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଷ୍ଟୁତିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, “ଏ ଜଗତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ମହାଦେବୀ, ଆମ ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣନ୍ତୁ।” ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପାସିତ ହୋଇ, ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣିଲେ। ମହିଷାସୁରଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବୀ ଉତ୍କଟ ଦ୍ୱନି କରିଲେ; ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଦାନବମହାରାଜ ମହିଷା ଭୟଭିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଦେବୀ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ସାମ୍ନା କଲେ; ତାପରେ ମହିଷାସୁର ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଆକାଶ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଚିକ୍ଷୁର, ଦୁର୍ଧରା, ଦୁର୍ମୁଖା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସେନାପତିମାନେ ସେନାକୁ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବାଷ୍କଲ, ତାମ୍ରକ, ଏବଂ ଏକ ମାଉ ମୁହଁ ଥିବା ଦାନବ, ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯମ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ହେଲେ। ଏହି ସେନାପତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ମହିଷାସୁର ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ବିନାଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ନିଃଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ମହିଷାସୁର ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଗଲେ। ମହିଷାସୁର ମାୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିବାରୁ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି ନିଜ ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ଶେଷରେ ମହିଷାସୁର ଭଏଳି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଅମରମାନେକୁ ଭୟଭିତ କରିଥିଲା। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ନୂସରେ ବାନ୍ଧି, ତଳୱାରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ଦେବମାନେକୁ ଉତ୍ପୀଡିତ କରିଥିବା ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ। ଏପରେ ଦାନବ ସେନା ଦିଗ୍ଦିଗାନ୍ତରେ ଦୂଃଖର ଚିତ୍କାର କରି ଭାଗିଗଲା; ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହିଷାସୁର ନାଶିନୀ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ କଲେ; ଏହା ପରେ, ହେ ରାଜା, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏକ ସମୟରେ ଶୁମ୍ଭ ନାମର ଦାନବ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ମଦରେ ମତ୍ତ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେବମାନେକୁ ଉତ୍ପୀଡିତ କରିବାରୁ, ଦେବମାନେ ନିଜ ତେଜ ହରାଇ ଦେଲେ। ଏପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହିମବତ ପାହାଡ଼କୁ ଗିଅ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହପୂର୍ବକ ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ଦେବମାନେ କହିଲେ: “ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ଦେବମାନେଙ୍କର ରାଣୀ, ଭକ୍ତମାନେର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ! ଦାନବ ନାଶିନୀ ରୂପରେ ଆପଣ ଅଜର, ଅମର, ନିର୍ମଳ। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ମହାନ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶଂକର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେଙ୍କ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଆପଣ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି, ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ତେଜ ଦେବାରେ ପ୍ରବଳ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆପଣ ଆନନ୍ଦ ବିତରଣ କରନ୍ତି। ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଦେବମାନେଙ୍କର ରାଣୀ, ଅସୀମ ଦୟାର ସମୁଦ୍ର; ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ଦୂର କରିବାରେ ଆପଣ ଅସୀମ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଦେବମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାରେ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ...