ମଧୁ ଏବଂ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦାନବ, ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖି ମାନ୍ଦ ମାତ୍ସରେ ଉପସ୍ଥିତ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଦ୍ରାରେ ବିଲୀନ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଦୁଇ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଏବଂ ଦୁଃଖ ବ୍ୟାପିଗଲା। "ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କିପରି ରକ୍ଷା ପାଇବି?"—ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ଏବେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ଏକ ଉପାୟ ଆସିଲା—ସେ ମହାଶକ୍ତି ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ଭଗବାନ ହରି ନିଦ୍ରାରେ ବିଲୀନ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଭାବିଲେ, "ମୁଁ ସେଇ ନିଦ୍ରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ।" ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ, "ଓ ଦେବୀ, ଓ ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱର ଧାରଣକାରିଣୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରିଣୀ, ବିଶ୍ୱମାୟା, ମହାମାୟା, ଶୁଭା, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବିଲୀନ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ।" "ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ମୋହରାତ୍ରି, ମଦରେ ଭୟଙ୍କର; ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦର ଏକାଧିକାରିଣୀ।" "ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ, ବହୁ ପୂଜିତ, ମାୟା, ମଧୁ ଭଳି ମିଠା, ଭୂମି ନିଜେ; ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପେ ଘୋଷିତ।" "ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ, କ୍ଷମା, ଖ୍ୟାତି, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଦୟାର ଆକାର; ମନୋହର, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଜାଗୃତି ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାର ରୂପ।" "ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟିକା, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ନିରତ; ଏକ ରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଛି।" "ତୁମେ ତିନି ଭାଗ ଭେଦର ବେଦ, ତିନି ଲକ୍ଷ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ତତ୍ତ୍ୱ; ପଞ୍ଚମୀ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ନାୟିକା, ଷଷ୍ଠୀ, ଷଷ୍ଠ ରାଜ୍ଞୀ।" "ସପ୍ତମୀ, ସପ୍ତ ଦିନର ନାୟିକା, ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଫଳର ଦାତ୍ରୀ; ଅଷ୍ଟମୀ, ବସୁମାନଙ୍କର ନାୟିକା, ନବମୀ, ନବ ଗ୍ରହର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ନବ ଭାବ ଓ କଳାରେ ମନୋହର, ନବ ଭାଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶମୀ, ଦଶ ଦିଗରେ ପୂଜିତ, ଦଶ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି, ଓ ରମା।" "ଏକାଦଶ ରୂପରେ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ; ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏକାଦଶ ଦଳର ନାୟିକା।" "ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ବାହୁରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରୂପରେ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଦଳର ପ୍ରିୟ।" "ତ୍ରୟୋଦଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ଦଳକୁ ଵର ଦେଇଥିବା, ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ମନୁମାନଙ୍କର ମାତା।" "ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଷୋଡଶୀ ରୂପରେ, ଷୋଡଶ ବାହୁ ଧାରଣ କରି, ଷୋଡଶ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ।" "ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଷୋଡଶ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର କିରଣରେ ବ୍ୟାପି; ଏଭଳି ତୁମର ରୂପ, ଦେବୀ, ଗୁଣାତୀତ, ତମସର ମୂଳ।" "ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ, ଭଗବାନ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନାୟକ, ନିଦ୍ରାରେ ବିଲୀନ ହେଲେ; ଏବଂ ଦୁଇ ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ।" "ଏହି ଦୁଇ ଦାନବର ବିନାଶ ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ ଜାଗାଇଦିଅ।" ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଇ, ତମସୀ ଦେବୀ, ଭଗବାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା— "ତାପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ ଛାଡି, ସେ ଦୁଇ ଦାନବକୁ ମୋହିତ କରିଦେଲେ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମାତ୍ମା, ଜଗତର ନାୟକ— "ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ଜାଗିଲେ ଏବଂ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଖି— "ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ହେଇ, ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ଏବଂ ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ଦୁଇ ଦାନବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।" "ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ହାତ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦୁଇ ଦାନବ ଅତି ଶକ୍ତିରେ ମତାଳ ହୋଇ, ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହେଲେ।" "ବର ଚୟନ କର," ଏଭଳି ସେମାନେ ପ୍ରମେୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଆଦିପୁରୁଷ— "ବର ଚୟନ କଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ ଦୁଇ ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବି।'" ତାପରେ ଦୁଇ ଦାନବ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁନି ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଏଠି ଜମି ଜଳରେ ଆବୃତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରିନାହିଁ।" "ଏହିପରି ହେଉ," ଭଗବାନ ଗଦା ଓ ଶଂଖଧାରୀ କହିଲେ; ତାପରେ— "ତିନିଁ ଚକ୍ରରେ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କର କଟିଠାରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।" ଏଭଳି ଦେବୀ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ। "ମହାକାଳୀ, ସମସ୍ତ ଯୋଗିନୀଙ୍କର ନାୟିକା, ଏବେ ରାଜା, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।" "ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କର କଥା ଓ ଦେବୀଙ୍କର କୃତ୍ୟର ବିବରଣୀ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।" "ଏବେ, ସମସ୍ତ ପରାଜିତ ଦେବତାମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବାହାରି ଆସି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ, ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ଗଲେ।" "ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ଶଙ୍କର ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ମହିଷାସୁରର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା ରଖିଲେ।" "ମହିଷାସୁର ନାମକ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ନିବାସ ବଳପୂର୍ବକ ଦଖଳ କରି, ଏବେ ନିଜେ ତାହାର ଉପଭୋଗ କରୁଛି, ଶକ୍ତି ଓ ପାରାକ୍ରମର ଅଭିମାନରେ ମତାଳ।" "ମହିଷାସୁର ନାମକ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଅମରମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ, ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଶୀଘ୍ର ବିଚାର କର, ଦାନବନାଶକମାନେ।" "ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଭଗବାନ, ଶଙ୍କର ଓ ପଦ୍ମଜଙ୍କ ଦଳ ସହିତ, ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।" "ଏବେ, ରାଜା, ହରି ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ତେଜ, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକର ସମ, ପ୍ରକଟ ହେଲା।" "ତାପରେ, ଏକ ପରେ ଏକ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶରୀରରୁ ତେଜ ନିସ୍କ୍ରିୟ ହେଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।" "ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କର ମୁହଁ ଉପଜିଲା; ଯମଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଚୁଲ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ବାହୁ।" "ସୋମଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଦେବୀଙ୍କର ଉର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ କଟି, ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କର ତେଜରୁ ଉରୁ ଓ ଗଣ୍ଡ।