ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଶ୍ରୀନାରାୟଣ ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି—ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ। ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯାଏଁ ସ୍ଥିର ଉତ୍ତରପୁରୁଷ ଓ ବଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ, ନିଜ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ଗତି କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ଏବେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ପରମ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଅଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚକ୍ଷୁଷ, ଯିଏ ଛଅଟିଏ ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ, ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ମନୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଋଷି ସୁପୁଲହଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ଭକ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ, ଯେପରି ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇପାରିବି। ମୋତେ ଅଖଣ୍ଡ ପୃଥିବୀର ଶାସନ, ଅବିରୋଧିତ ବାହୁବଳ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷତା, ଏବଂ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଦିଅ। ମୋର ବଂଶ ଦୀର୍ଘକାଳ ଯାଏଁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରୁହୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ମିଳୁ—ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଅ।" ମନୁଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି ସୁପୁଲହ ମହାର୍ଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ମହାଦେବୀଙ୍କ ପରମ ଉପାସନା ବିଷୟରେ ଉଦ୍ଘାଟନ କଲେ। କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଶ୍ରବଣକୁ ଅତି ପ୍ରୀତିଦାୟକ—ଆଜି ଶିବାଙ୍କ ପୂଜା କର, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧି ହେବ।" ତାପରେ ଚକ୍ଷୁଷ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ମୁନି, ଦେବୀଙ୍କ ସେଇ ପରମ ପବିତ୍ର ପୂଜା କଣ? କିପରି କରିବି? କୃପାକରି ଏହି ବିଧି ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।" ସୁପୁଲହ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଦେବୀଙ୍କ ଅକ୍ଷୟ ଉପାସନା ଶୁଣ—ଅବିରତ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବାଗ୍ଭବ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଜପ କର। ଦିନକୁ ତିନିଥର ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ମାନବ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଉଛନ୍ତି। ବାଗ୍ଭବ ବୀଜମନ୍ତ୍ରଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମ (ବ୍ରହ୍ମା) ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷକ ହେଲେ, ମହେଶ୍ୱର ସଂହାରକ ହେଲେ। ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ହେଲେ। ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରି ବୃହତ୍ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିବ।" ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଅଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚକ୍ଷୁଷ ନଦୀ ବିରଜା ତୀରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ। ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ଶୁଧୁ କୁଳ ଖାଇଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ପାଣିରେ ରହିଲେ, ତୃତୀୟ ବର୍ଷ ବାୟୁ ଭୋଜନ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି ଅବିରତ ବାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ। ସେ ଏକାନ୍ତରେ ଦେବୀଙ୍କ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମାଆ, ଶ୍ରୀ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦେବୀ ଶୋଭାମୟୀ, ଅଦୃଶ୍ୟ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମିନୀ, ମୃଦୁ କଥାରେ ଚକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପରମ ଵର ଚାହୁଁଛ, କହ; ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।" ଚକ୍ଷୁଷ କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, ଦେବତାଙ୍କ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଆପଣ ମନର ଚିନ୍ତା ଓ ଇଚ୍ଛା ସବୁ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜାଣନ୍ତି। ତଥାପି, ମୋର ସଉଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋତେ ଏହି ମନ୍ବନ୍ତର ପୂରା ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।" ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରର ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ତୁମ ପୁଅମାନେ ବଳଶାଳୀ ଓ ଗୁଣମୟ ହେବେ। ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ଆସିବ, ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ମିଳିବ।" ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ଦେଇ, ଦେବୀ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଦେବୀଙ୍କ କୃପା ଓ ଶରଣ ଦ୍ୱାରା ମହାମାନ୍ୟ ମନୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ, ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦେବୀ ଭକ୍ତ, ପରାକ୍ରମୀ ଓ ଶୂରବୀର ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ରାଜ୍ୟର ଶୁଭ ଦାତା ଥିଲେ। ଏହିପରି ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନୁ ହେଲେ, ଶେଷରେ ଶୁଭ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ସପ୍ତମ ମନୁ ହେଉଛନ୍ତି ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ଦେବୀଙ୍କ କୃପା ଓ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ବନ୍ତରର ଶାସକ ହେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ସାବର୍ଣି, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କ ଵର ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ମହାପରାକ୍ରମୀ ଓ ଦେବୀ ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସେ କିପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରି ମନୁ ହେବାକୁ ଵର ପାଇଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ ଅବଶ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, "ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଚୈତ୍ର ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ସୁରଥ, ଯିଏ ଅତିଶୟ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ଗୁଣର ପ୍ରଶଂସକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧରୀ, କବି, ନିପୁଣ, ଧନ ସଂଗ୍ରାହକ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦଳନ କରୁଥିଲେ, ଗର୍ବିତ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ ସୁରଥଙ୍କ ସହରକୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ମାନ ଓ ଧନରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ। ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଶତ୍ରୁ ସମୂହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜ ସହର ଛାଡ଼ି ବାହାରି ଗଲେ।" ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ଶକ୍ତି, ଭକ୍ତି ଓ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁମାନେ କିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏହା ଅମୃତ ଉପଦେଶ ଭାବେ ରହିଛି।