ଏହି ସୁନା ମାଳା ଭଳି ପ୍ରଭା ମୟ ପର୍ବତଟି, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମା—ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଚାରିପଟେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେହି ମେରୁ ପର୍ବତ। ମେରୁ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବି, ଏହି ଭାବନାରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ—“ମୋ ପରି କେହି ନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।” ଏହି ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲି। କିନ୍ତୁ, ହେ ପର୍ବତ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହାକୁ ମୁଁ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି। ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଯିଏ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଯାଏ ପାରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅଶାନ୍ତି ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ ହେଲେ; ସେ ନିଜ ମନରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କିପରି ମେରୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି? ମୋର ମନ କେହି ଶାନ୍ତି ନାହିଁ,”—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଡୁବିଗଲେ। “ହେ ମୋର ଉତ୍ସାହ ଓ ଗର୍ବ, ହେ ମୋର ଖ୍ୟାତି ଓ ବଂଶ, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ, ପ୍ରାଚୀନ ମହାନ୍ଭବମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସବୁ ଅନର୍ଥକ”—ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚିନ୍ତା ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ଉଦିତ ହେଲା। ଏବେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ହେଲା—ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମେରୁକୁ ଚାରିପଟେ ଘୂରେ। ମେରୁ ସବୁବେଳେ ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପଥକୁ ଅଟକାଇଦେବି। “ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଟକିଯିବେ, ସେ କିପରି ପର୍ବତକୁ ଚାରିପଟେ ଘୂରିପାରିବେ? ଯଦି ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦିନର ପଥକୁ ଅଟକାଇଦେବି, ତେବେ କ’ଣ ଘଟିବ?”—ଏପରି ଭାବି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ, “ଏହି ଅହଂକାରୀ ଦିବ୍ୟ ସର୍ପକୁ ନିଶ୍ଚିତ ନମ୍ର କରିଦେବି।” ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ବିକାଶ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଛୁଁଇଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବିସ୍ତାର କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବେ? କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବି?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ରାତି କଟିଗଲା, ଏକ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ଉଦୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶୁଭ୍ର କିରଣରେ ଆକାଶକୁ ଉଜାଗର କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ପଦ୍ମ ମୁଁଡ଼ି ଉଠିଲା, କୁମୁଦି ପତ୍ର ବନ୍ଦ ହେଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦିନ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାଞ୍ଜ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ପୂଜା ଓ ହୋମବଳି ବଢ଼ାଇଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପୂର୍ବ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ତା’ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗ ଛାଡ଼ି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପଥ ଅଟକିଗଲା; ଏବେ ଅନୁରୁ ନାମକ ଦୂତ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ—“ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗର୍ବରେ ବଢ଼ିଯାଇ, ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି।” “ସେ ମେରୁ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଛନ୍ତି, ଆପଣ ଦେଇଥିବା ପରିଭ୍ରମଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।” ଏହି ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ—“ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଆକାଶର ପଥ ଅଟକିଯାଇଛି। ନିଷିଦ୍ଧ ପଥରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲେ, ବୀର କ’ଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ?” “ମୋର ଅଶ୍ୱମାନ୍ୟ ପଥ ଅଟକିଯିବା, ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ରାହୁ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଧରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପଥ ଅଟକି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଗ୍ୟ କ’ଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ?” ଏପରି ବିଚାରରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କ ନାୟକମାନେ କେଉଁଠି ଯିବେ, କ’ଣ କରିବେ, କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ପଥ ଅଟକିଯିବା—ଏ କି ଭାଗ୍ୟର ବିପର୍ୟୟ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ସହ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଅଟକିଗଲେ। ତେଣୁ ସ୍ବାହା ଓ ସ୍ୱଧାର ଉଚ୍ଚାରଣ ବନ୍ଦ ହେଲା, ପୃଥିବୀ ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ନିଦ୍ରାରେ ଚୁବୁକିଗଲା, ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗ ତୀବ୍ର ତାପରେ ଦହିଗଲା। ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଲୁଚିଗଲେ, ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ବିନାଶ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ବଡ଼ ଅଶାନ୍ତିରେ, “କ’ଣ କରିବି?” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପର୍ବତବାସୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଦେବେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସ୍ତୁତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଶଂସା ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ଜୟ ହେ ପ୍ରଭୁ, ଗଣନାଥ, ଯାହାଙ୍କ ଅଂକୁମଳିକା ଉମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ଓ ବିଭୂତି ଦେଇଥିବା। ମହାମାୟାର ଖେଳରେ ନିବାସ କରୁଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ବୃଷଧ୍ୱଜ, କୈଳାସବାସୀ ଅମରନାଥଙ୍କୁ। ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ମାନବଙ୍କୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା, ଅଜ, ବହୁରୂପୀ, ନିଜରେ ଆନନ୍ଦିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ। ଗଣନାଥ, ଦେବ, ପର୍ବତେଶ, ମହାଶକ୍ତି ଦାତା, ମହାବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟକମଳରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ପରମ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଯୋଗଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ଯୋଗର ମୂଳ, ଯୋଗୀନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯୋଗୀନାଥ, ଯୋଗଫଳ ଦାତା, ଦୁଃଖିତ ପ୍ରତି ଦୟାସାଗର, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଭୟାନକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗୁଣମୟ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, କାଳ ଓ କାଳସ୍ୱରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବେଶ ହସି, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମେ ସ୍ତୁତି କରିଛ, ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।