ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ସେ ବିପୁଳ ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ। ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଶବଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଏକାକି ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ। ଏବେ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କର ଜନନୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଜବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର, ଯେପରି ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା।” ଭୀଷ୍ମ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ମା, ଆପଣ ମୋର ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆ ସଂକଳ୍ପ ଶୁଣିଛନ୍ତି। ମୁଁ କେବେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବି ନାହିଁ, ନାହିଁ କେବେ ବିବାହ କରିବି।” ଏହା ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, କିପରି ବଂଶ ଚାଲିବ? ରାଜ୍ୟ ଶାସକ ବିହୀନ ହେବାରେ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, “ସୁନ୍ଦରୀ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା ଅପରାଧ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏକ ନାତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାକୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶାସନ କରିବି।” ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ମନରେ ନିଜ ପୁଅ କାନୀନାପୁତ୍ର ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ମନେ କରିବା ସହ ବ୍ୟାସ, ତାପସ୍ଯାରେ ଲିନ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ଭୀଷ୍ମ ଓ ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ତାପସ୍ଯା ର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସତ୍ୟବତୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୁମ ତେଜରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।” ବ୍ୟାସ ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ ଏବଂ “ଓମ୍” କହି ଉଚିତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ଏହିପରି, ଅମ୍ବିକା ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ରୁତୁମତୀ ହୋଇ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜନ୍ମହୀନ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଦେଖି ସତ୍ୟବତୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାନୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ କହିଲେ। ଏଥିରେ, ଅମ୍ବାଳିକା ତାଙ୍କ ରୁତୁକାଳରେ ରାତିରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସହ ଯୋଗ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେହି ପୁଅ ପାଣ୍ଡୁ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ପୁଅ ପାଇଁ ସତ୍ୟବତୀ ପୁଣି ବର୍ଷର ଶେଷରେ ରାନୀଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ଏଥିରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଡାକି ଏବଂ ଦୟାର୍ଦ୍ର ହୃଦୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସତ୍ୟବତୀ ରାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟନକକ୍ଷକୁ ରାନୀଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ରାନୀ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବଦଳରେ ଏକ ଦାସୀ ଯାଇଲା, ଏବଂ ସେହି ଦାସୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେହି ପୁଅ ଥିଲେ ବିଦୁର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନୀତିବାନ୍। ଏଭଳି ଭାବରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଜଣ ପୁଅ—ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଏବଂ ବିଦୁର—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମହାବୀର ଥିଲେ। ଏହିପରି ବ୍ୟାସ ନିଷ୍ପାପ ଏବଂ ଭ୍ରାତୃଧର୍ମ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ନାରଦ ମୁନି, ଭୂମିର ଆଧାର ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କ କଥା କହିଲେ, ସେହି କାହାଣୀ ସମସ୍ତ ପାପ କୁ ନାଶ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁମନ୍ତରରେ ଦେବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଅବତାର ଓ ତାଙ୍କର ମହିମା କଥା କହନ୍ତୁ, କିଏ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, କିପରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଯେଉଁ ଦେବୀ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମହାସୁଖ ମିଳେ, ସେହି କଥା କହନ୍ତୁ, ଦୟାମୟ।” ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଶୁଣ, ଯେଉଁ କାହାଣୀ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ଦେବୀ ଭକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ମହାସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଗର୍ଭ, ପରମ ତେଜସ୍ୱୀ—ସେହି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପଦ୍ମରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଚାରିଟି ମୁହଁ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର। ସେ ମନୁଙ୍କୁ ଧର୍ମମୟୀ ଶତରୂପା ନାମକ ପତ୍ନୀ ଦେଲେ। ସେହି ମନୁ, କ୍ଷୀରସାଗରର ପବିତ୍ର କୂଳରେ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଯିଏ ମହାଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମାଟିରେ ତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ମନୁ ଉଚିତ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ବାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଉପବାସ ଓ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଦିନ ରାତି ଏକ ପାଦରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେହ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରି, ମନରେ ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଧ୍ୟାନ ଲଗାଇ ଅଟୁଟ ଧୃତି ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ହେଉଥିବା ଦେବୀ ପ୍ରକାଟ ହେଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, “ରାଜା, ବର ଚାହିଁ।” ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟି କଥା ଶୁଣି, ମନୁ ମନରେ ରହିଥିବା ଏମିତି ବର ଚୟନ କଲେ, ଯାହା ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ମନୁ କହିଲେ, “ଜୟ ହେଉ ଦେବୀ, ଏ ଅନ୍ତଃସ୍ଥିତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜମାନ୍। ଶ୍ରୀମତୀ, ଭବନୀ, ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା, ଶୁଭାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭା। ତୁମ ଚକ୍ଷୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ବୈକୁଣ୍ଠ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହର ତୁରନ୍ତ ନାଶ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଯମ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ଭଗବାନ୍ ବରୁଣ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। କୁବେର, ନୈରୃତ, ବାୟୁ, ଇଶାନ, ଏବଂ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।” ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ଓ ତାଙ୍କ ପୂଜାର ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା କହାଯାଉଛି।