ମନୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏକ ଦିନ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଏକ ଝିଅ ଦିଅ, ଦୟାକରି ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ କର।” ପୂଜାରୀ ମନରେ ଭାବି, ଯଜ୍ଞରେ ଝିଅ ଦାନ କଲେ; ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅନିୟମ ହେଉଥିଲା, ତେଣୁ ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଇଲା। ଏହି ଦେଖି, ରାଜା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ଆଶୟରେ କିପରି ଏହି ଭେଦ ହେଲା?” ଏହା ଶୁଣି, ଋଷି ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ପୂଜାରୀଙ୍କ ତ୍ରୁଟି ବୁଝି ଠାରୁ, ଇଲା ପୁନର୍ବାର ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ଇଲା ପୁରୁଷ ରୂପ ନେଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଧାରା ହେଲେ, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସମୟ କ୍ରମେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁବକ ହେଲେ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଶିକାର ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହ ଏକ ଅରଣ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ହେମାଦ୍ରି ପର୍ବତ ତଳ ଥିବା ଏକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେଠି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅପର୍ଣ୍ଣା ସହ ଲୀଳାରତ ଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ କିଛି ଋଷିଗଣ ଆସିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗିରିଜା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଲୀଳାରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମକୁ ଚଳିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଏକାନ୍ତ ଚାହିଁ, ଶିବ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ଆଜିଠାରୁ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷ ନାରୀ ହେଇଯିବେ।” ସେଠାରୁ ପୁରୁଷମାନେ ସେଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏଡ଼ାଇ ଚାଲିଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ନାରୀରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମାଡ଼ି ହେଲେ, ସହଚରମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ ହେଲେ; ଏହା ଦେଖି ସେ ଅବାକ୍ ହେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନାରୀ ରୂପରେ ସେ ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଶରୀରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ପୁର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ସ୍ତନ, ବିମ୍ବା ଫଳ ସଦୃଶ ଠୋଠ, ମଲୟାଜ ଫୁଲ ଭଳି ଦାନ୍ତ, କମଳ ନୟନ ଓ ଚମତ୍କାର ମୁହଁ। ଏହି ରୂପ ଦେଖି ବୁଧ ଚିତ୍ତରେ କାମବାଣ ଲାଗିଲା। ସେ ମଧ୍ୟ ବୁଧଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ସହଯୋଗରସ୍ବାଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ବୁଧ, ଯିଏ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ପୁରୁରବାସ୍। ବର୍ଷ କିଛି ବିତିଗଲାପରେ, ତିନି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜୀବନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେ ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହି, ପୁନଃ ପୁରୁଷ ରୂପ ପାଇଁ ଶରଣ ନେଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଓ ଜଟାଧର, ଓ ଶଙ୍କର, ଗିରିଜାଙ୍କ ସାର୍ଧ ଦେହଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କୈଳାସବାସୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଶିବ, ନନ୍ଦୀବାହନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମାତ୍ମା—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶ୍ୱର ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟରେ ଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିପୁରାରି, ଯଜ୍ଞର ରୂପ, ଫଳଦାତା, ଗଙ୍ଗାଧର, ତିନି ନୟନ ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଚକ୍ଷୁ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଭାବରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଭକ୍ତିମୟ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱନାଥ, ଅମ୍ବିକା ସହ ବୃଷଭରେ ଅପରିମିତ ରୂପରେ, ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନ, ତିନି ନୟନ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଓ ଦୟାମୟ ଭାବରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଚୟନ କର।” ବଶିଷ୍ଠ ନମ୍ରତା ସହ ମାନବ ରୂପ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତେବେ ଦୟାମୟ ଶିବ କହିଲେ, “ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ମାସ ନାରୀ ରୂପ ରହିବେ।” ଏହି ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ବଶିଷ୍ଠ ଜଗଦମ୍ବିକା ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ଦୟାବାନ ଓ ଦାତ୍ରୀ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମା, ମଧୁର ହାସ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଇଲା ପାଇଁ ପୁରୁଷ ରୂପ ଚାହିଁ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ବିଜୟ ହେଉ, ମହାଦେବୀ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନେକ ଗୁଣର ନିବାସ! ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଦେତ୍ୟ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁଲଭ, ମହାମାୟା, ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ନୌକା। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପଦସେବା କରି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର ଅଧିପତ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଦୟା କର, ଦେବୀ, ଚତୁର୍ବିଧ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦାତ୍ରୀ, ତୁମକୁ କିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ? ମୁଁ କେବଳ ଶରଣାଗତ ଅଛି।” ଏପରି ଭକ୍ତି ସହ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଦୁର୍ଗା ନାରାୟଣୀ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ କହିଲେ, “ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ, ଭକ୍ତି ସହ ମୋତେ ପୂଜା କର। ନବଦିନ ଧରି ସ୍ନେହରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଦେବୀଭାଗବତ ପୁରାଣ ପାଠ କର।” ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ କୃପା ଓ ଋଷିଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ, ଇଲାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଜୀବନ ଏଭଳି ଚଳିଗଲା।