ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ୟାସ ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ମୋକ୍ଷ ସନ୍ଧାନରେ ମିଥିଲା ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ରାଜ୍ୟର ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇ, ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାଉଠି ଥିଲେ। ଶୁକଦେବ ଏଠି ଦଣ୍ଡା ପରି ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ ମୁକ୍ତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ—ଛାୟା କିମ୍ବା ଧୂପ, ଦୁଇଁଟିକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅଡିଗ ଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଆସି, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡପକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇ, ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିଥିଲେ। ଏଉଁଠି ରାଜସ୍ୱ ସେବାରେ ନିୟୁକ୍ତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚତୁର ରାଜମହଳ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ। ସେ ନାରୀମାନେ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ଏହି ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏହି ରୂପବତୀ ମହିଳାମାନେ ଅନୁରାଗରେ ମନୋମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ। ଶୁକଦେବ ଯୁବ, ରୂପବାନ୍, ମାନ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷୀ ଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଥିବା ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ତେବେ, ସେମାନେ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ମଳ, ଦିଗମ୍ବର ମୁନି ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ମାତୃଭାବରେ ସେବା କଲେ। ଶୁକଦେବ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି, କେବେ ଖୁସି, କେବେ ଦୁଃଖ ଭାବୁନଥିଲେ। ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ସେ ଅଚଳ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ। ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟା, ମୂଲ୍ୟବାନ ଶୈଳୀ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଶୁକଦେବ କୁଶ ଧରି ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରି, ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏକ ଯାମ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଇ ଯାମ ଶୟନ କରି, ଶେଷ ଯାମରେ ପୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ଓ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମିଥିଲାର ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ ରାଜା ଜନକ, ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ଓ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ଶୁକଦେବ ନିୟମାନୁସାରେ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ କୁଶଳ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଷ୍ଟାଚାର ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ଶାନ୍ତ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନି, ଆପଣ ନିର୍ମୋହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ନିକଟକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? କୃପାକରି ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ କହନ୍ତୁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ମୋ ପିତା ବ୍ୟାସ ମୋତେ କହିଥିଲେ, 'ଏ ରାଜନ୍, ବିବାହ କର; ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଉତ୍ତମ।' କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ବନ୍ଧନ ଭାବି ଗ୍ରହଣ କଲିନି। ସେ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଏହା ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ।' ତଥାପି ମୁଁ କିଛି କଲିନି। ମୋ ମନର ସନ୍ଦେହ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, 'ମିଥିଲାକୁ ଯାଅ, ଚିନ୍ତା କରନି।' ସେଠି ରାଜା ଜନକ ବିବେକୀ ଓ ଜୀବନମୁକ୍ତ ରାଜା, ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ମାୟାର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ରାଜା ଜନକ ଆପଣଙ୍କ ମନର ସନ୍ଦେହ ସମାଧାନ କରିବେ।" "ଏ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନଗରକୁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଛି। ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ—କି ଉପାୟରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ? କି ତପ, କି ଯାତ୍ରା, କି ବ୍ରତ, କି ଯଜ୍ଞ, କି ଅଧ୍ୟୟନ, କି ପୂଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, କି ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ?" ଏପରି ଶୁକଦେବଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ରାଜା ଜନକ କହିଲେ—"ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁକ୍ତି ଚାହାଁଥିବା ଲୋକେ ଦିକ୍ଷା ନେଇ, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ବେଦ ଶିଖିବା ଉଚିତ। ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଶିଖି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ପତ୍ନୀ ସହ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମାନୁସାରେ, ଆଶା ରହିତ, ଦୋଷ ଶୁନ୍ୟ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଦି କର୍ମ କରି, ସତ୍ୟ କହି, ଶୁଚି ରହିବା ଉଚିତ।" "ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ଅରଣ୍ୟାଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଷଡ୍ ରିପୁ ନିଗ୍ରହ କରି, ପତ୍ନୀକୁ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଇ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୋଇ, ଚୌଥା ଆଶ୍ରମରେ ନିର୍ମୋହ ଓ ଶୁଚି ଭାବେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ନିର୍ମୋହ ଲୋକ ମାତ୍ର ଏହି ସଂନ୍ୟାସ ନେବାର ଅଧିକାରୀ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଓ ଶୁକ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ଅଠଚାଳିଶି ସଂସ୍କାର ଅଛି, ତାହାରୁ ଚାଳିଶି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ପାଇଁ ଉପଦେଶିତ। ଶାନ୍ତି, ଦମ, ଓ ଅନ୍ୟ ଅଠଟି ଗୁଣ ମୁକ୍ତିପଥୀ ପାଇଁ ଦରକାର। ପ୍ରତି ଆଶ୍ରମର ଅନୁକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।" ତାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନୁଭୂତି ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ରହିବା ଉଚିତ।" ଏହାପରେ ଜନକ କହିଲେ—"ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରିପକ୍ୱ ଲୋକଙ୍କୁ ଏମାନେ ଅନେକ ବିଘ୍ନ ଦିଏ। ଯେଉଁଠି ତ୍ରିଷ୍ଣା, ଭୋଗ, ଶୟନ, ପୁତ୍ର ଆଦି ଇଚ୍ଛା ଆସେ, ସେଉଁଠି ଏକ ସଂନ୍ୟାସୀ କିପରି ଅଶାନ୍ତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବ?'' ଏଭଳି ମୁନି ଶୁକ ଓ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଆଶ୍ରମ ଓ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।