ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏଠାକୁ ଯେଉଁ କାମରେ ଆସିଥିଲି, ତାହା ତୁମ ଉପଦେଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା—ମୁଁ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବିଦେହନଗରକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ଯାହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ। ମୋର ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିବା ମୋହ ମୋତେ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଉଲ୍ଲଂଘି ଏଠାକୁ ଆଣିଦେଲା। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି—ଏଠାରେ ଦୋଷ କାହାର? ଭାଗ୍ୟ ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଅଛି, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହେଉଛି। ଧନଲୋଭ ହେଉଛି ମାନବର ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମଣର କାରଣ, ମୋର ଏହି ଲୋଭ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମନେ ମନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶା ନାହିଁ, ସେମାନେ ସଦା ସୁଖୀ—ଯଦି ସେମାନେ ମୋହରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋ ପାଖରେ ଆଶା ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ଏହି ମୋହର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି। ମହାମେରୁ ପର୍ବତ କେଉଁଠି, ମିଥିଳା କେଉଁଠି, ଏବଂ ମୁଁ କିପରି ପଦେ ପଦେ ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି? ମୋର ଚେଷ୍ଟାର ଫଳ କ’ଣ? ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟେ ମୋତେ ମୋହିତ କରିଛି। ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତାହା ଭଲ କି ଖରାପ, ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ସେଇ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏଠାରେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ, ବେଦ ନାହିଁ—ମୁଁ କାହିଁକି ଏଠିକୁ ଏପରି ଶ୍ରମ କଲି? ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ ନିଷିଦ୍ଧ, ରାଜାଙ୍କୁ ବୋଲାଯାଏ ‘ବିଦେହ’। ଏପରି କହି, ଶୁକଦେବ ଶୀଘ୍ର ଚୁପ ହୋଇ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ, କାରଣ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ। ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଭଦ୍ର, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ଯାନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ଦୋଷ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା ହେଉଛି ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଶକ୍ତି।” ତେବେ ଶୁକ କହିଲେ, “ଏଠି ତୁମ ଦୋଷ କ’ଣ? ତୁମେ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଥାଅ; ଦାସ ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲା; ଚୋର ଓ ଶତ୍ରୁ ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସଦା ସଚେତନ ହେଉଛି। ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋର, ଯେଉଁଠିକୁ ଆସିଛି, ଏହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି—ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଏହି ଅପମାନର କାରଣ।” ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସୁଖ କ’ଣ, ଦୁଃଖ କ’ଣ, ଯିଏ ଶୁଭ ଚାହେ ସେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଶତ୍ରୁ କିଏ, ଉପକାରୀ କିଏ? ଏହା ସବୁ ଆଜି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ଶୁକ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅଛି; ସମସ୍ତଠି ଲୋକ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକଟି ଆସକ୍ତ, ଅନ୍ୟଟି ନିରାସକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଭାଗ। ନିରାସକ୍ତ ତିନି ପ୍ରକାର—ଜ୍ଞାନୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ମଧ୍ୟମ; ଆସକ୍ତ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ମୂର୍ଖ ଓ ଚତୁର। ଚତୁରତା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଶାସ୍ତ୍ରଜ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜ; ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ।” ତେବେ ଦ୍ୱାରପାଳ କହିଲେ, “ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଆପଣ କହିଥିବା ଅର୍ଥ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ; ଦୟାକରି ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।” ଶୁକ କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଲୋକ ‘ଆସକ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଧନ, ପୁତ୍ର, ଭାର୍ୟା, ସମ୍ମାନ, ବିଜୟ ମିଳିଲେ ଓ ନ ମିଳିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ସୁଖ ଲାଗି ଉପାୟ ଖୋଜିବା, ଏବଂ ଯିଏ ସେହି ସୁଖରେ ବାଧା ଦେଉଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ। ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଉଥିବା ଲୋକ ସଦା ବନ୍ଧୁ, ଚତୁର ଲୋକ କଦାପି ମୋହିତ ନହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖମାନେ ଭଳିଭଳି ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ନିରାସକ୍ତ, ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ଏକାକୀ ଅଭ୍ୟାସ, ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଚିନ୍ତନରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ ଆଦିକଥା ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି; ଶୁଭ ଚାହୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଅନେକ। ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ ଓ ଅବିବେକ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶତ୍ରୁ; ତିନି ଲୋକରେ ସେମାନଙ୍କ ସେଇକେ ବନ୍ଧୁ—ସନ୍ତୋଷ।" ଏପରି ଶୁକଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦ୍ୱାରପାଳ ସେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ। ଶୁକଦେବ ଦେଖିଲେ—ନଗର ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକରେ ଭରିଯାଇଛି, ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟର ହାଟ, କ୍ରୟବିକ୍ରୟର ଚଞ୍ଚଳତା, ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ, କାମନା, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ମୁହଁଡୁବା, ବିବାଦର ଧ୍ୱନି, ଭଲ ଲୋକ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏହି ମହାନ ନଗର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି। ସେଉଁଠି ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଦେଖି, ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଯାଇ, ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ହୋଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଦେଲେ। ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଶୁକ ଏକ ଲକଡ଼ା ପରି ଅଚଳ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଦ୍ୱାରେ ଦାଡ଼ି ମୋକ୍ଷ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଛାୟା ଓ ଧୂପରେ ସମଭାବ ରଖି, ଏକାକୀ ଧ୍ୟାନରେ ଅଚଳ ହୋଇ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଆସି, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଉଁଠି ଦେବତାମୟ, ସୁନ୍ଦର, ପୁଷ୍ପିତ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇ, ଅତିଥି ସେବାର ଉଚିତ ଆଦର କଲେ। ଏଠି ରାଜସେବାରେ ନିପୁଣ, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ମୁଖ୍ୟା ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁକଙ୍କ ସେବା ନିମନ୍ତେ ଆଦେଶ ଦେଇ, ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ମହିଳାମାନେ ଶୁକଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ, ସମୟ ଓ ଅବସ୍ଥାନୁସାରେ ଉଚିତ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସେବା କଲେ। ତାପରେ ସେ ରାଜମହଲର ଅନ୍ତଃପୁର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସୁନ୍ଦରତା ଓ କାମନାର ମାୟା ଅଛି। ଶୁକ ଯୁବ, ସୁନ୍ଦର, କମଳ ଭାଷୀ, ମନୋହର ଦେଖାଉଥିଲେ; ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନେ କାମଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଭାବି, ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।