ଏକ ଦିନ, ଶୁକଦେବ ନିଜ ପିତା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପିତାଜୀ, ମୋ ମନରେ ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱନ୍ଦ ଚାଲିଛି, ବିଦେହର ମୁକ୍ତି କି ବୌଦ୍ଧମତର ମୁକ୍ତି ପରି ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ରୂପରେ? ଯେଉଁ କଥା ଖାଇଲା, ତାହାକୁ ଅଖାଇଥିବା ବୋଲି କିପରି କୁହାଯିବ? ଯେଉଁ କାମ କରାଯିଲାନି, ତାହା କରାଯିବା ବୋଲି କିପରି କୁହାଯିବ? ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ସହ କିପରି ବ୍ୟବହାର ଛାଡ଼ାଯିବ?” “ମା, ପୁଅ, ପତ୍ନୀ, ଭଉଣୀ, ଏବଂ ବେଶ୍ୟା—ଏମାନେ ସହ କିପରି ଭିନ୍ନତା ନଥିବା ଏବଂ ଭିନ୍ନତା ଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁକ୍ତି କ’ଣ? ଯଦି ଜିହ୍ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିତ, ଲୁଣ, ମିଠା, କଷା ଆଦି ସ୍ୱାଦ ଜାଣିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଶୀତ, ତାପ, ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଆଦି ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ, ତେବେ ମୁକ୍ତି କିପରି ହେବ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁତା ଓ ପ୍ରେମ ଜଣାଗଲେ, ରାଜା ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ରହି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେନି?” “ଚୋର ଓ ସନ୍ୟାସୀକୁ ସମାନ ଭାବେ କିପରି ଦେଖିବେ? ଯଦି ବିବେକ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁକ୍ତି କ’ଣ? ମୁଁ କେବେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ-ମୁକ୍ତ ରାଜା ଦେଖିନାହିଁ; ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ—ଘରେ ରହି ଏକ ରାଜା କିପରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରେ? ଏହି ରାଜାକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମିଛି; ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବାକୁ, ମୁଁ ମିଥିଲାକୁ ଯିବି।” ଏପରେ, ସୂତ ଜଣାଇଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ପିତାଙ୍କୁ କହି, ଶୁକଦେବ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି, ଯାଇବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ମାଗିଲେ। “ପିତାଜୀ, ଆପଣଙ୍କର ଶୁଭ ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନେ ରଖିବି। ମୁଁ ବିଦେହ ରାଜ୍ୟ, ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ଜନକ ରାଜ୍ୟ କିପରି ଶାସନ କରନ୍ତି, ଦଣ୍ଡ ବିନା କିପରି ଚାଲେ? ଦଣ୍ଡ ନଥିଲେ, ଲୋକ ଧର୍ମରେ ବସିବେନି। ଦଣ୍ଡ ଧର୍ମର କାରଣ, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ପିତାଜୀ? ଏହି ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ। ମୋର ମା ଅନ୍ତସ୍ତ ଅସାଧାରଣ, ତାଙ୍କ ଚାଳ ଅଜବ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି, ଏବେ ଯାଉଛି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ପିତାଜୀ।” ଶୁକଦେବଙ୍କ ଯିବା ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନିଜ ନିଷ୍କାମ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅକୁ ଆଲିଂଗନ କରି କହିଲେ—“ଶୁକ, ତୁମର ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ହେଉ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ମୋତେ ଦିଆ ଶବ୍ଦ ପାଳନ କର, ଚାହିଁଲେ ଯାଉ। ଯାଇ ଆସିବା ପରେ, ଆମ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା; ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ମନ୍ଦାର ମୁଖ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ରହିବି; ତୁମକୁ ନଦେଖିଲେ, ମୋର ଦୁଃଖ ହୁଏ—ତୁମେ ମୋର ଜୀବନ। ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରି, ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସିବା; ଏଠି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଖୁସି ରୁହ।" ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁକଦେବ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀର ପରି ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ। ରାସ୍ତାରେ ଅନେକ ଦେଶ, ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକ, ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ, ବୃକ୍ଷ, ଫଳ ଦେଉଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଲେ। ତିନି ଦିନ ଅନେକ ତପସ୍ୱୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ, ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଯୋଗୀ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ବାନପ୍ରସ୍ଥୀ ଦେଖିଲେ। ଶିବ, ପାଶୁପତ, ସୌର, ଶାକ୍ତ, ଵୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ଅନୁୟାୟୀ ଦେଖି, ଶୁକଦେବ ଭାରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଶୁକଦେବ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଅଟିଗଲେ, ଆଉ ଏକ ବର୍ଷରେ ହିମାଳୟ ଅଟି ମିଥିଲାକୁ ପହଁଚିଲେ। ମିଥିଲା ନଗରର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୁକଦେବ ଏହାର ଉତ୍ତମ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼। ଏଠାରେ ଏକ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ? କି କାମରେ ଆସିଛ? କହ!” ଶୁକଦେବ କିଛି କହିଲେନି। ସହର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ଶୁକଦେବ ଏକ ତମ୍ଭ ପରି ନି:ଚଳ ହେଇ ଦାଡ଼ି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହେଲେ, କିଛି କହିଲେନି। ଦ୍ୱାରପାଳ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“କହ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଗୁଙ୍ଗା ନୁହେଁ? କି କାମରେ ଆସିଛ? ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୌଣସି କାମ ଚଳାପାଇ ଚଳାଚଳ ଆବଶ୍ୟକ।” “ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ସହରର ପ୍ରବେଶ ସଂଖ୍ୟାଳ ରହିଛି। ଯାହାର କୁଳ ଓ ଆଚରଣ ଅଜଣା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ ଦିଆଯାଏନି। ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ; ତୁମ କୁଳ ଓ କାମ କହ, ତାପରେ ଇଚ୍ଛାମତ କାମରେ ଯାଉ।” ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର କଲେ—“ମୁଁ ଯେଉଁ କାମରେ ଆସିଛି, ତୁମ ଶବ୍ଦରେ ସେ କାମ ସଫଳ ହେଲା; ବିଦେହ ନଗର ଦେଖିବା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଷ୍ଟକର। ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଅବିବେକରୁ ମୃଗ ମାୟା ଜନ୍ମିଛି; ରାଜାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୁଇ ପାହାଡ଼ ଅଟି ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ମୋ ନିଜ ପିତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି—ଏହାର ଦୋଷ କିଏ? ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି। ଧନ ଆଶା ଲୋକଙ୍କ ଭ୍ରମଣର କାରଣ; ମୋର ଏହି ଆଶା ନାହିଁ, ତଥାପି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଆସିଛି। ଆଶା ନଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ସଦା ଥାଏ—ଯଦି ମୁଁ ମୃଗ ମାୟାରେ ଡୁବି ନଯାଏ। ମୁଁ ନିରାଶା, ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ତଥାପି ଏହି ଭ୍ରମ ରେ ଡୁବିଛି।" "ମେରୁ କେଉଁଠି, ମିଥିଲା କେଉଁଠି, ଏବଂ ମୁଁ ପଦେ ପଦେ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲି? ମୋର ଉଦ୍ୟମର ଫଳ କ’ଣ? ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି। ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଭଲ କି ମନ୍ଦ, ତାହା ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର।" "ଏଠି କୌଣସି ତୀର୍ଥ, ବେଦ ନାହିଁ—ମୁଁ କାହିଁକି ଏତେ କଷ୍ଟ କଲି? ସହର ପ୍ରବେଶ ନିଷିଦ୍ଧ; ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦେହ ବୋଲାଯାଏ।" ଏପରି ଭାବରେ କହି, ଶୁକଦେବ ଚୁପ ହେଲେ, ଗୁଙ୍ଗା ପରି ଦାଡ଼ି ରହିଲେ; ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ସମ୍ମାନ ଭାବରେ କହିଲେ—“ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା କାମରେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଇଚ୍ଛାମତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ।