ଏକ ସମୟର କଥା, ସମସ୍ତ ପ୍ରେମ, ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ, କୀର୍ତ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ଧୃତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ଭୋକ, ନିଦ୍ରା, କରୁଣା ଏବଂ ଗତି—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନ ବିଶେଷତାମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ନିଜ-ନିଜ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପାଳାଶ ଫୁଲର ମାଳା ଧରି, ମୁକ୍ତାର ହାରର ଅଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଜଳର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମହାଦେବୀ ଓ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ—ଏହା ସବୁ ଦେଖି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଭାବିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଲେ? ଏବଂ ମୁଁ କିପରି ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ପଡ଼ିଛି? ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? କିଏ ମୋତେ ଏଠାରେ ରଖିଛି, ଏମିତି ଶୁଭ ଶିଶୁ ରୂପ ଦେଇ? ଏହି ମୋର ମାଆ କି? କିମ୍ବା ଏକ ଅପାର ମାୟା? ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କିଏ ଦେଖାଇଲେ, କାହିଁକି ଦେଖାଇଲେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ କହିବି? ମୁଁ କିଏଁଠିଯିବି, କିମ୍ବା ରହିଯିବି? କିମ୍ବା ଶିଶୁ ଭାବରେ ନିରବ ରହିବି, ସଚେତନ ଓ ସତର୍କ ହେଇ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ମନରେ ନେଇ, ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ଶିଶୁ ରୂପରେ ଥିବା ତାହାକୁ ଦେଖି, ମହାଦେବୀ ମିଶ୍ର ହାସ୍ୟରେ କହିଲେ, “ଵିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛ? ମହାଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ମୋତେ ଭୁଲିଯାଇଥିଲ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ପୁନିପୁନି ତୁମେ ଜନ୍ମ ନିଅ। ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଗୁଣାତୀତ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ। ସତ୍ତ୍ୱ ଶକ୍ତି ମୋର ନିଜ ଶକ୍ତି। ତୁମ ନାଭିର କମଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରଜୋଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ସେ ତପସ୍ୟା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ପାଇବେ, ରଜୋଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ଲାଲ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ। ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ଦେବତା ଓ ମନସ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ତେଣୁ ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ପରିଚିତ। “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରକ୍ଷକ। ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ରୁଦ୍ର ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ତାମୋଗୁଣ ଆର୍ଜନ କରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିବେ, କଳ୍ପାନ୍ତରେ ସେ ନାଶକ ହେବେ। ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱ ରୂପେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବି, ମଧୁସୂଦନ।” ଵିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଶ୍ଲୋକର ଅର୍ଧ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ କିଏ କହିଥିଲେ? ମୋତେ କହ, ମୋର ମନ ଅନିଶ୍ଚିତ। ଯେପରି ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନକୁ ମନେ କରେ, ମୁଁ ସେହିପରି ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି ମନେ କରେ।” ଵ୍ୟାସ କହିଲେ, ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ହସ୍ୟମୁଖରେ ସ୍ନେହ ଭରା କଥା କହିଲେ, “ଶୌରି, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଚତୁର୍ଭୁଜା, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଗୁଣ ରୂପରେ ମୋତେ ଜାଣନାହ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ ମୁଁ। ଏହା ସମସ୍ତ ମୋର ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ଭାଗବତକୁ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭଦାୟି ଭାବେ ବୁଝ। ମହାଦେବୀଙ୍କର ଅସୀମ କରୁଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ସଦା ହୃଦୟରେ ରଖ, କେବେ ଭୁଲିନିହ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର, ପରମ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ବାକି ନାହିଁ। ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।” ଵ୍ୟାସ କହିଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଵିଷ୍ଣୁ ସେହି ପରମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହୃଦୟରେ ସଦା ରଖିଲେ। ଏହିପରେ, ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମା, ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଦାନବମାନେ ଭୟକରି ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଲେ। ପରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ବିରାଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରି, ଶ୍ରୀହରି ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଖୁସି ହୋଇ, କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଆପଣ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?” ହରି କହିଲେ, “ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା କରୁଛୁ, ସେହି ଶୁଭଦାୟି ଦେବୀ। ଯାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ମହାସାଗରରେ ଦେଉଁଛି, ତିନି ଗୁଣରେ ପ୍ରକାଶିତ ଅପାର ମହାଶକ୍ତି ସେ, ଅମେଘ ଓ ନିତ୍ୟ। ଯାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ବରଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ମୁକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି। ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନ, ମୋକ୍ଷର କାରଣ ଓ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନର କାରଣ—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଧିପତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଚେତନାଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧ ଶ୍ଲୋକରେ ଭାଗବତ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ହେବ।" ଵ୍ୟାସ କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର କମଳରେ ପାଇଥିଲେ, ସେ ତାହା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନାରଦକୁ କହିଲେ। ସେ ନାରଦ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମୋତେ ଏହା ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତା ଆକାରରେ ରଚନା କରିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌତୁକ ଥିବା ଏହି ପୁରାଣକୁ ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପଠନ କର।