ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ଶିଶୁର ଆକୃତିରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀହରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜେ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ହେବା ସତ୍ୱେ ଶିଶୁ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କିଏ ଏବଂ କେମିତି ଏହି ସବୁ ଘଟିଛି, ଏହି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମହାପୁରୁଷ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀ ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ମୁଁ ନିଜେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏହି ଉକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା; ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ—“କିଏ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ?” ଏବଂ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। “କିଏ ଏହି ଉକ୍ତି କହିବେ—ସେ ଜନନୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ତାହା ନୁହେଁ?” ଏପରି ଚିନ୍ତା ହୃଦୟରେ ଉପଜିଲା। ଭାଗବତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ସେ ପୁନିପୁନି ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ଦେବୀ ଚାରିଭୁଜା ଆକୃତିରେ ଦେଖାଦେଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ରୂପ ଏବଂ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ସମାନ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାମୟ ହେଉଥିଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଦେଲେ—ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ। ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ପଦ୍ମନୟନ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲା, ଜଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରେମ, ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ, କୀର୍ତ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ଧୃତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ଭୁକ୍ତି, ନିଦ୍ରା, କରୁଣା, ଚେଷ୍ଟା, ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, କ୍ଷମା, ଲଜ୍ଜା, ଜମ୍ଭା, ତନ୍ଦ୍ରା—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଘେରି ଦାଣ୍ଡାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଓ ପାଳାଶ ଫୁଲର ମାଳା, ମୁକ୍ତାହାର ଧାରଣ କରି ଚମକୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ମନେ ମନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ତଳମଳ କରିଗଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏତେ ମହିଳାମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଲେ? ଏବଂ ମୁଁ ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ କିପରି ଶୟନ କରୁଛି? ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ହୋଇଛି? କିଏ ମୋତେ ଏଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଶିଶୁ ରୂପେ ରଖିଛନ୍ତି? ଏହି ଦେବୀ କି ମୋର ମାତୃକା? କିମ୍ବା ଅପାର ମାୟା? କିଏ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ?” “ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? କିମ୍ବା କ’ଣ କରିବି? ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଏହି ଶିଶୁ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଦେଖିବି କି?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ହସିକି କହିଲେ—“ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କାହିଁକି?” “ମହାଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ କେବେ କେବେ ମୋତେ ଭୁଲିଯାଉଛ; ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନିଅଛ। ସେ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ଗୁଣାତୀତ; ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଗୁଣଧାରୀ। ସତ୍ତ୍ୱ ଶକ୍ତି ମୋର ନିଜ ଶକ୍ତି। ତୁମ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ରଜୋଗୁଣ ଧାରଣ କରିବେ। ସେ ତପସ୍ୟା କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ରଜସ୍ୱରୂପ ଲାଲ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ। ସେ ମହାମନା ଗୁଣ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ଏବଂ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ତାହାର କ୍ରମରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ତେଣୁ ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ହେ ବାଘ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ପାଳକ। ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ; ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ତମୋଗୁଣ ଲାଭ କରି, କଳ୍ପ ଶେଷରେ ସଂହାରକ ହେବେ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ମୋତେ ସତ୍ତ୍ୱିକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଜାଣ। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଖରେ ରହିବି, ମଧୁସୂଦନ; ଚିରକାଳ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବାସ କରିବି।” ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣିଥିଲି; କିଏ ଏହି ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ କହିଥିଲେ, ମୋତେ କହ? ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁନିପୁନି ଧ୍ୟାନ କରି ମନେ ପକାଉଛି, ଯେପରି ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ନିଜ ଧନକୁ ମନେ ପକାଏ।” ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଶୌରି। ମୁଁ ଗୁଣଧାରୀ ଏବଂ ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିର୍ଗୁଣ ରୂପରେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ତାହାକୁ ଜାଣିପାରିନାହଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ଭାଗବତକୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବେଦର ସାର ଭାବେ ଜାଣ; ଏହା ଶୁଭ ଦାୟକ। ଦେବୀଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମ ରହସ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସଦା ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ, କେବେ ଭୁଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର, ପରମ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବା ବାକି ନାହିଁ; ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ ଏହି ଉପଦେଶ ମିଳିଛି।” ଏଭଳି ଚାରିଭୁଜା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ପରମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହୃଦୟରେ ସଦା ଧାରଣ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଦାନବଙ୍କ ଭୟରେ ହରିଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଏହିପରି ଏକ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଶ୍ରୀହରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସେହି ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।