ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ଚଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ନିର୍ବସନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଧରି ନିଜ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଉର୍ବଶୀ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହେଲେ ଏବଂ ଅତି ଶୋକ କଲେ। ମହିଳା ଉର୍ବଶୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ନିର୍ବସନ୍ନ ଦେଖି ବିଦାୟ ନେଲେ। ରାଜା ନିଜେ ଏଠାଠାରୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ମନ ଅଶାନ୍ତ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଲାଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭ୍ରମଣ କରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ପତ୍ନୀ, ରୁହ, ରୁହ! ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ମୋତେ, ତୁମ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।" "ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଦୂରେ ନେଇଯିବାରୁ ଏଠି ମୋ ଦେହ ପଡ଼ିଯିବ; ଏହାକୁ କୁକୁର ଏବଂ କାଉଁଆ ଭୋଜନ କରିଦେବେ, କାରଣ ହେ ଶୋଭନା, ତୁମେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ।" ଏଭଳି ଶୋକ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଉର୍ବଶୀ ଦୁଃଖିତ, ଦୟନୀୟ, କ୍ଲାନ୍ତ, ଅଭିଲାଷାରେ ଦଗ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରାୟଃ ଅସହାୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ! ତୁମର ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି ଗଲା? ନାରୀମାନେ ସହିତ ସତ୍ୟ ସଂଗତି ନାହିଁ, ଯେପରିକି ଭେଡ଼ା ସହିତ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।" "ନାରୀ, ଚୋର, ରାଜା ଉପରେ କେବେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ସୁଖରେ ରୁହ, ଏବଂ ମନକୁ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିବା ଦିଅନାହିଁ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ମହାମୋହିତ ହୋଇ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧି, ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ। ସୂତ ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି ଉର୍ବଶୀଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ କହିଲି; ଏହି କଥା ବେଦରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଥିଲେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ କହିଲି।" ଏହା ପରେ, ବ୍ୟାସଦେବ ଏକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କଳା, ମଦମତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହେଲେ—"ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏହି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଏହି ଅପ୍ସରା, ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" ବ୍ୟାସ ଏପରି ଭାବୁଥିବା ବେଳେ, ଅପ୍ସରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ ବ୍ୟାସ କିଛି ଶାପ ଦେଇଦେବେ। ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଏକ ମହିଳା ଶୁକ ପରି ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, କମ୍ପିତ ହସ୍ତେ ଚଲିଗଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀର ଆକୃତିରେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶରୀରେ କାମନା ଉପଜିଲା; ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ତଥାପି, ରଷି ବ୍ୟାସ ବଡ଼ ଆତ୍ମସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଘୃତାଚୀ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ମନକୁ ସେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ଅଟକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅଗ୍ନି ମନ୍ଥନ କରିବା ସମୟରେ, ଅଚାନକ ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ମନ୍ଥନ କରୁଥିଲେ; ସେଠାରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆକୃତିର ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହାକୁ ଶୁକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅଗ୍ନି କାଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଶିଶୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଯେପରିକି ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନି ଆହୁତି ଦେଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ମନେ ପକାଇଲେ। ଶୁକ ଅଗ୍ନି କାଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆକୃତିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୃହଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖିଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସ ପାହାଡ଼ରୁ ଆସି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପୁଅକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଶିଶୁ ଉପରେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ତପସ୍ବୀମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ ଏହି ମହାତ୍ମା ପୁଅ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର କରିଦେଲେ; ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ବଜିଲା, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ନାରଦ, ତୁମ୍ବୁରୁ—ଶୁକଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୁଅକୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଆକାଶରୁ ଏକ ଦଣ୍ଡ, ଶୋଭାମୟ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ କମଣ୍ଡଳୁ ଶୁକ ପାଇଁ ତଳକୁ ଆସିଲା। ଏହି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ବଡ଼ ହେଲେ; ବ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରିଦେଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବେଦ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଧନ, ସଂହିତା ସହିତ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଗଲା, ଯେପରି ବ୍ୟାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲା। ଘୃତାଚୀ ଅପ୍ସରା ଶୁକ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯିବାରୁ, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ "ଶୁକ" ନାମ ଦେଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଶୁକ ସମସ୍ତ ବେଦ ଏବଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଏହି ମହାର୍ଷି ପୁଅ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ। ଶୁକ ଆସିବାକୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ପ୍ରେମ ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଅଙ୍କଲଗାଇଲେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘିଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ ବସାଇଲେ। ତାପରେ ବ୍ୟାସ ଶୁକଙ୍କ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ଏକ ଶୋଭନ ମୁନିକନ୍ୟା ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ; ଏବେ ଏକ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କର।" "ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବତା ଏବଂ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏକ ଶୋଭନା ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତ କର।" "ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ତାଁଠାରେ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଆଜି ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କର।