ସେ ଅପ୍ସରା, ତାଙ୍କର କଳା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ, ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର।" ଏହିପରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରୀ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୋମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ରଖିଲେ ବୁଧ, ଏବଂ ପୁନି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଗୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋମଙ୍କୁ ଥିବା ବୁଧଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏପରି ଘଟିଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି। ଏହିପରେ ସୂତଜୀ କହିଲେ: ଏହି ବୁଧଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ପୁରୁରବା, ଯେଉଁଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ବୁଧଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକ ମହାଧାର୍ମିକ ରାଜା, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସଂଯମୀ, ଏକ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଅଟବାରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ, ଶୋଭାମୟ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଶଙ୍ଖ ଧନୁ ଓ ବିଚିତ୍ର ବାଣ ନେଇ ଅଟବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ହରିଣ, ଶଶକ, ବନ୍ଦରା, ଗଣ୍ଡକୀ, ଓ ବନ୍ୟ ଗାଈ ଆଦିକୁ ବାଣ ଦେଇ ମାରିଲେ। ଏହା ସହିତ ସେ ସରଭ, ମହିଷ, ସାମ୍ବର ଓ ବନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ କଲେ; ଯଜ୍ଞୀୟ ପଶୁମାନେ ମାରି ରାଜା ଯୁବକମାନେ ଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ମେରୁ ପର୍ବତ ତଳେ, ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦାର ଗଛ, ଅଶୋକ ଲତା ଓ ବକୁଳ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର। ସେଠି ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ଚମ୍ପକ, କଠଳ, ଆମ୍ବ, ନୀପ, ଓ ମାଧୁକ ଗଛ ଛାୟା ଦେଇଥିଲା, ମାଧବୀ ଲତାର ଛତାରେ ଢାକିଥିଲା। ଦାଡିମ୍ବ, ନାଡିଆ, କଦଳୀ ଗଛ ଓ ଜାସ୍ମିନ, ମଲତୀ, କୁନ୍ଦ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ହଂସ, କୃଞ୍ଚ, କିଚକ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି, ମଧୁମକ୍ଷୀକାର ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଟବା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଏପରି ମନୋହର ଅଟବା ଦେଖି ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଅଟବା ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, କୋଇଲୀର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ହଠାତ୍ ଏକ ନାରୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଏକ ମାଦି ହେଇଗଲା, ଏବଂ ରାଜା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନେକବାର ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ଏହା କ'ଣ ଘଟିଲା? ମୁଁ ଏମିତି ନାରୀ ଆକୃତିରେ ଘରେ କିପରି ଫେରିବି? ରାଜ୍ୟ କିପରି ଚଳାଇବି? କିଏ ଏପରି ମୋତେ ଠକାଇଲା?" ଏଠିରେ ଶୃତିକାରମାନେ ପଚାରିଲେ, "ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ହେ ଲୋମହର୍ଷଣ! ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦେବସମ ରାଜା ନାରୀ ହେଲେ କିପରି? ଏହାର କାରଣ କ'ଣ? ସେଠି ଏହି ମନୋହର ଅଟବାରେ କ'ଣ ଘଟିଲା? ସେ କ'ଣ କଲେ? ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହ।" ସୂତଜୀ କହିଲେ: ଏକଥିରେ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପର୍ବତପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାର ହଟାଉଥିବା ପ୍ରଭା ଛାଇଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ମହାଦେବ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ାରତ ଥିଲେ; ପାର୍ବତୀ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ କୋଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ନିର୍ବସନ୍ନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାମୟ ଥିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଋଷିମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଅପରୂପା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରି, ପତିଙ୍କ କୋଳରୁ ଉଠି ଏକ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ଶରମ, କମ୍ପ, ଓ ଗର୍ବରେ ଭରିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ମୁହଁ ଫେରାଇ, ନରନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରିତ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାଦେବ କହିଲେ, "କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଲଜ୍ଜିତ? ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ଏହି ଦିନଠାରୁ, ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଏହି ଅଟବାରେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାରୀ ହେଇଯିବେ।" ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଅଟବା ଅପବିତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ନାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ, ଅଟବାରେ ଏଠାରୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ନାରୀ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଇଳା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧ, ଯୁବା ଓ ଶୋଭାମୟ, ଏଠିକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନାରୀମାନେ ଘେରି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିମା ଓ ଭାବ ଶିଳ୍ପରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲେ; ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଇଳା ମଧ୍ୟ ବୁଧଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିଲେ। ଏଠି ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଲେ। ବୁଧଙ୍କୁ ଇଳା ଠାରୁ ପୁରୁରବା ନାମକ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଅଟବାରେ ବିଚରଣ କରିବା ସମୟରେ, ମନେ ଦୁଃଖ ନେଇ ଇଳା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଜଗତ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚାହିଁଥିବା ବର ଦେଲେ; ବସିଷ୍ଠ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ମୋତେ ପ୍ରିୟ ରାଜା ପୁନି ପୁରୁଷ ହେଇଯାଉନ୍ତୁ।" ତେଣୁ ଶଙ୍କର ନିଜ ଅମୃତ ମୟ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: "ଏଉଁ ରାଜା ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ, ଏକ ମାସ ନାରୀ ହେଇ ରହିବେ।" ଏପରି ବର ପାଇ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଘରକୁ ଫେରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ନାରୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ରାଜମହଳରେ ରହିଥିଲେ; ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅସ୍ଥିରତାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ବର୍ଷକ୍ରମେ, ପୁତ୍ର ପୁରୁରବା ଯୁବକ ହେବା ପରେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜେ ଅଟବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।