ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଏହାପରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଚଲିଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ସ୍ୱ-ଲୋକକୁ ଗଲେ, ଶଙ୍କର କୈଳାସକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତାରା ଏକ ଗୁଣବତୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ପରି ଗୁଣରେ ସମାନ ଥିଲେ। ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ବୃହସ୍ପତି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ଏହି କଥା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ। ଦୂତ ଗଲା ଏବଂ କହିଲା—“ଏହି ପୁଅ ତୁମ ପୁଅ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋର ଶୁକ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି; ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଲା?” ଏହି ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—“ଏହି ମୋର ପୁଅ, ମୋ ପରି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହି ନେଇ ପୁଣି ଏକ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଧତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଶାନ୍ତି ଆନିବାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ। ଏହାପରେ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମতে ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ପୁଅ କାହାର? ତୁମେ ସତ୍ୟ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ।” ତାରା ଲଜ୍ଜା ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ।” ଏହା କହି ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହାପରେ, ସୋମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ନେଇଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ “ବୁଧ” ଏବଂ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆସିଥିବା ପଥରେ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ଗୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋମରୁ ବୁଧଙ୍କ ଜନ୍ମର କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ମୁଁ ଏଠାରେ କହିଲି। ଏହି ବୁଧଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଇଳାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ବୁଧଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁରବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଏକ ଦିନ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ନିୟମିତ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଏକ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଅଳ୍ପ କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ଶଙ୍ଖ ରୂପୀ ଧନୁଷ ଓ ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ଶୋଭାବନ୍ତ ଖୁଣ୍ଡ ଧାରିଥିଲେ। ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ହରିଣ, ଶଶକ, ବଣଶୁକର, ଗଣ୍ଡମୃଗ, ଓ ବଣଗୋରୁ ଆଦି ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରିଲେ। ସେ ସରଭ, ମହିଷ, ସାମ୍ବର, ଓ ବଣପକ୍ଷୀ ମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ପଶୁ ମାରି, ରାଜା ଯୁବକମାନେ ଥିବା ଏକ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ପାହାଡ଼ ମେରୁର ତଳେ ଥିଲା, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦାର ଗଛ, ଆଶୋକ ଲତା ଓ ବକୁଳ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା। ଏଠି ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ଚମ୍ପକ, କଠଳ, ଆମ୍ବ, ନିପା, ମଧୁକ ଓ ମାଧବୀ ଲତାର ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ଦାଡିମ୍ବ, ନଡିଆ, କଦଳୀ ଓ ଅନେକ ଫୁଲ ଲତାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ହଁସ, ବକ, କିଚକ ପକ୍ଷୀ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନିରେ ଅରଣ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଏହି ଶୋଭା ଦେଖି, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଗଛମାନେ ଫୁଲିଥିଲେ, କୋଇଲୀ ର ଗୀତରେ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ହଠାତ୍ ଏକ ମହିଳାର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ମାଦି ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ଏହି ଅସ୍ତିର ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି କ’ଣ ଘଟିଲା? ମୁଁ ଏପରି କେମିତି ଘରକୁ ଫେରିବି? ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜ୍ୟ କେମିତି ଚାଲାଇବି? କିଏ ମୋତେ ଏଭଳି କଲା?” ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା! ଦେବସମାନ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ନାରୀ ହେଲେ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ସେ ଅରଣ୍ୟରେ କ’ଣ କଲେ? ସବୁ କଥା ଖୋଲାସା କର।” ସୂତ କହିଲେ—“ଏକଥିରେ ଏକ ସମୟରେ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ପାହାଡ଼ର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଶିବ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ଲୀଳାରତ ଥିଲେ। ପାର୍ବତୀ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେହରେ ଲଜ୍ଜାରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅଖାପି ଥିଲା। ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଜମା ପିନ୍ଧି ଲଜ୍ଜାରେ ଦଁତ କରି ଦଁଡାଇଲେ। ଋଷିମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇ ନରନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହାପରେ ହରା ଲଜ୍ଜିତ ଓ କାମନାଭରା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଲଜ୍ଜିତ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବି।” “ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଭ୍ରମରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନାରୀ ହେବ। ଏହି ଶାପର କାରଣରୁ ଏଠିକୁ ଲୋକେ ଏଡ଼ାଇଥାନ୍ତି।” କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହା ଜାଣିନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନାରୀ ହେଇଗଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଲଜ୍ଜାରେ ରାଜା ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟରେ ଏଠାଉଁ ସେଠାଉଁ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ନାରୀ ରୂପରେ ସେ “ଇଳା” ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସୋମପୁତ୍ର ବୁଧ ଯୁବକ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ...