तस्य पुत्रस्तथेक्ष्वाकुः सूर्यवंशविवर्धनः । नवाभवन्सुतास्तस्य मनोरिक्ष्वाकुपूर्वजाः
त्याचा पुत्र म्हणजे इक्ष्वाकू, जो सूर्यवंश वाढवणारा ठरला; मनूचे एकूण नऊ पुत्र होते, त्यात इक्ष्वाकू ज्येष्ठ होता.
तेषां नामानि राजेन्द्र शृणुष्वैकमनाः पुनः । इक्ष्वाकुरथ नाभागो धृष्टः शर्यातिरेव च
राजेंद्र, आता एकाग्र मनाने त्या पुत्रांची नावे पुन्हा ऐक — इक्ष्वाकू, नाभाग, धृष्ट, आणि शर्याति,
नरिष्यन्तस्तथा प्रांशुर्नृगो दिष्टश्च सप्तमः । करूषश्च पृषध्रश्च नवैते मानवाः स्मृताः
नरिष्यंत, प्रांशु, नृग, सातवा म्हणजे दिष्ट, करूष आणि पृषध्र — हे नऊ मनुपुत्र म्हणून ओळखले जातात.
इक्ष्वाकुस्तु मनोः पुत्रः प्रथमः समजायत । तस्य पुत्रशतं चासीज्ज्येष्ठो विकुक्षिरात्मवान्
मनूचा पहिला पुत्र इक्ष्वाकू जन्माला आला; त्याला शंभर पुत्र होते, त्यात ज्येष्ठ आणि सद्गुणी विकुक्षी होता.
नवानां वंशविस्तारं संक्षेपेण निशामय । शूराणां मनुपुत्राणां मनोरन्तरजन्मनाम्
आता या नऊ मनुपुत्रांच्या, म्हणजे शूर वीरांच्या वंशाचा विस्तार थोडक्यात ऐक.
नाभागस्य तु पुत्रोऽभूदम्बरीषः प्रतापवान् । धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजापालनतत्परः
नाभागाचा पुत्र म्हणजे प्रतापी अंबरिष; तो धर्मज्ञ, सत्यवचन पाळणारा आणि प्रजापालनात तत्पर होता.
धृष्टात्तु धार्ष्टकं क्षत्रं ब्रह्मभूतमजायत । संग्रामकातरं सम्यग्ब्रह्मकर्मरतं तथा
धृष्टापासून धार्ष्टक नावाचा क्षत्रिय वंश निर्माण झाला, जो नंतर ब्राह्मणधर्मात गेला; ते युद्ध टाळणारे आणि ब्राह्मणकर्मात रमणारे होते.
शर्यातेस्तनयश्चाभूदानर्तो नाम विश्रुतः । सुकन्या च तथा पुत्री रूपलावण्यसंयुता
शर्यातीचा पुत्र म्हणजे प्रसिद्ध अनर्त, आणि त्याची कन्या सुंदर आणि रूपवान सुकन्या होती.
च्यवनाय सुता दत्ता राज्ञाप्यन्धाय सुन्दरी । मुनिः सुलोचनो जातस्तस्याः शीलगुणेन ह
राजाने सुंदर सुकन्येचा विवाह अंध असलेल्या च्यवन ऋषींशी केला; तिच्या सद्गुणामुळे तिला सुलोचन नावाचा पुत्र झाला.
विहितो रविपुत्राभ्यामश्विभ्यामिति नः श्रुतम् । जनमेजय उवाच सन्देहोऽयं महान् ब्रह्मन् कथायां कथितस्त्वया
आम्हाला ऐकिवात आहे की, सूर्यपुत्र अश्विनी कुमारांनी त्याला दृष्टी दिली. जनमेजय म्हणाला — ब्राह्मण, या कथेत तू मोठा शंका निर्माण केली आहेस.
यद्राजा मुनयेऽन्धाय दत्ता पुत्री सुलोचना । कुरूपा गुणहीना वा नारी लक्षणवर्जिता
राजा जरासंधानं अंध ऋषीला आपली कन्या सुलोचना दिली, मग ती कुरूप असो, गुणरहित असो, किंवा शुभ लक्षण नसलेली असो.
पुत्री यदा भवेद्राजा तदान्धाय प्रयच्छति । ज्ञात्वान्धं सुमुखीं कस्माद्दत्तवान्नृपसत्तमः
राजाच्या घरी कन्या असली की, तो ती अंध माणसाला देतो; तो अंध आहे हे माहीत असूनही, राजाने सुंदर मुलगी का दिली?
कारणं ब्रूहि मे ब्रह्मन्ननुग्राह्योऽस्मि सर्वदा । सूत उवाच - इति राज्ञो वचः श्रुत्वा परीक्षितसुतस्य वै
हे ब्राह्मण, याचे कारण मला सांग, मी तुझ्या कृपेचा नेहमीच इच्छुक आहे. सूत म्हणाला — राजाचे हे बोल ऐकून परीक्षिताचा मुलगा—
द्वैपायनः प्रसन्नात्मा तमुवाच हसन्निव । व्यास उवाच - वैवस्वतसुतः श्रीमाञ्छर्यातिर्नाम पार्थिवः
द्वैपायन आनंदी मनाने, हसतासारखा त्याला म्हणाला. व्यास म्हणाले — वैवस्वताचा तेजस्वी पुत्र शर्याती नावाचा राजा होता.
तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहाः । राजपुत्र्यः सरूपाश्च सर्वलक्षणसंयुताः
त्याच्या चार हजार पत्नी होत्या, त्या सगळ्या राजकन्या, सुंदर आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होत्या.
पत्न्यः प्रेमयुताः सर्वाः प्रिया राज्ञः सुसम्मताः । एका पुत्री तु तासां वै सुकन्या नाम सुन्दरी
सर्व पत्नी प्रेमळ, राजाच्या आवडीच्या आणि मानाच्या होत्या; त्यांच्यात एकच कन्या होती, तिचे नाव सुकन्या, ती फार सुंदर होती.
पितुः प्रिया च मातॄणां सर्वासां चारुहासिनी । नगरान्नातिदूरेऽभूत्सरो मानससन्निभम्
ती वडिलांना आणि सर्व मातांना प्रिय होती, तिचा हास्य मनमोहक होता; नगरापासून फार दूर नव्हते, असे मानससरोवरासारखे एक सरोवर होते.
बद्धसोपानमार्गं च स्वच्छपानीयपूरितम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
त्या सरोवराला उतरायचे पायऱ्यांचे रस्ते होते, ते स्वच्छ पिण्याच्या पाण्याने भरलेले होते, त्यात हंस, बगळे आणि चक्रवाक पक्षी रमलेले होते.
दात्यूहसारसाकीर्णं सर्वपक्षिगणावृतम् । पञ्चधाकमलोपेतं चञ्चरीकसुसेवितम्
त्या सरोवरात दात्यूह, सारस आणि इतर सर्व प्रकारचे पक्षी भरपूर होते, पाच प्रकारच्या कमळांनी ते सजलेले होते, आणि त्यावर मधमाश्या गुंजारव करत होत्या.
पार्श्वतश्च द्रुमाकीर्णं वेष्टितं पादपैः शुभैः । सालैस्तमालैः सरलैः पुन्नागाशोकमण्डितम्
त्याच्या काठावर विविध झाडे गर्दीने उभी होती, साळ, तमाळ, सरळ, पुन्नाग, अशोक अशा शुभ वृक्षांनी ते सजलेले होते.
वटाश्वत्थकदम्बैश्च कदलीखण्डराजितम् । जम्बीरैर्बीजपूरैश्च खर्जूरैः पनसैस्तथा
वड, पिंपळ, कदंब, केळीचे घड, जांभूळ, बीजपूर, खजूर, पनस अशा झाडांनी ते शोभले होते.
क्रमुकैर्नारिकेलैश्च केतकैः काञ्चनद्रुमैः । यूथिकाजालकैः शुभ्रैः संवृतं मल्लिकागणैः
त्या ठिकाणी तमालपत्र, नारळ, केतकी, सोन्याचे वृक्ष, शुभ्र जुईची जाळी आणि मल्लिका फुलांच्या गटांनी ते वेढलेले होते.
जम्ब्वाम्रतिन्तिणीभिश्च करञ्जकुटजावृतम् । पलाशनिम्बखदिरबिल्वामलकमण्डितम्
जांभूळ, आंबा, चिंच, करंज, कुडज अशा झाडांनी ते भरलेले होते; पलाश, नीम, खैर, बेल, आवळा यांच्याने ते सजलेले होते.
बभूव कोकिलारावः केकास्वनविराजितम् । तत्समीपे शुभे देशे पादपानां गणावृते
त्या ठिकाणी कोकीळांचा गोड आवाज आणि मोरांची केकावाणी घुमत होती; त्या सुंदर प्रदेशात झाडांच्या समूहाने वेढलेले—
भार्गवश्च्यवनः शान्तस्तापसः संस्थितो मुनिः । ज्ञात्वासौ विजनं स्थानं तपस्तेपे समाहितः
भृगुवंशीय च्यवन ऋषी, शांत आणि तपस्वी, तिथे स्थिरावले होते; ते ठिकाण एकाकी आहे हे जाणून, त्यांनी एकाग्रतेने तप केला.
कृत्वा दृढासनं मौनमाधाय जितमारुतः । इन्द्रियाणि च संयम्य त्यक्ताहारस्तपोनिधिः
त्यांनी पक्के आसन लावले, मौन धारण केले, श्वासावर नियंत्रण मिळवले, इंद्रिये आवरली, अन्नत्याग केला आणि तपात मन लावले.
जलपानादिरहितो ध्यायन्नास्ते पराम्बिकाम् । सवल्मीकोऽभवद्राजल्लँताभिः परिवेष्टितः
पाणी किंवा काहीही न घेता, ते पराम्बिकेचे ध्यान करत बसले होते; राजन, त्यांच्या अंगावर वेलबुट्या पसरल्या.
कालेन महता राजन् समाकीर्णः पिपीलिकैः । तथा स संवृतो धीमान्मृत्पिण्ड इव सर्वतः
खूप काळ गेल्यावर, राजन, त्यांच्या भोवती मुंग्या जमा झाल्या; त्यामुळे तो ज्ञानी ऋषी सर्व बाजूंनी मातीच्या गोळ्यासारखा झाकला गेला.
कदाचित्स महीपालः कामिनीगणसंवृतः । आजगाम सरो राजन् विहर्तुमिदमुत्तमम्
एकदा, राजन, एका राजाने आपल्या अनेक स्त्रियांमध्ये वेढलेला या सुंदर सरोवरात आनंद घेण्यासाठी प्रवेश केला.
शर्यातिः सुन्दरीवृन्दसंयुतः सलिलेऽमले । क्रीडासक्तो महीपालो बभूव कमलाकरे
शर्याती राजा सुंदर स्त्रियांच्या संगतीत, कमळांनी भरलेल्या त्या निर्मळ पाण्यात खेळण्यात मग्न झाला.