तेषामुत्पत्तिरतुला चरितं परमाद्भुतम् । श्रोतुकामोऽस्म्यहं ब्रह्मन् सूर्यवंशस्य विस्तरम्
"त्यांचा जन्म अद्वितीय आहे, कृत्ये अद्भुत आहेत. ब्राह्मण, मला सूर्यवंशाची सविस्तर माहिती ऐकायची आहे."
समाख्याहि मुनिश्रेष्ठ समासव्यासपूर्वकम् । इति पृष्टो मया राजन्नारदः परमार्थवित्
"मुनिश्रेष्ठा, संक्षिप्त आणि सविस्तर दोन्ही प्रकारे मला सांग." अशा प्रकारे मी विचारल्यावर, राजन, परमार्थ जाणणाऱ्या नारदांनी—
उवाच प्रहसन्प्रीतः समाभाष्य मुदान्वयम् । नारद उवाच - शृणु सत्यवतीसूनो राज्ञां वंशमनुत्तमम्
नारद आनंदाने हसत, सतीवतीच्या पुत्राला म्हणाले — ऐक, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वंशाची कथा मी सांगतो.
पावनं कर्णसुखदं धर्मज्ञानादिभिर्युतम् । ब्रह्मा पूर्वं जगत्कर्ता नाभिपङ्कजसम्भवः
ही वंशकथा पवित्र आहे, कानाला गोड वाटणारी आहे, आणि धर्म, ज्ञान यांसारख्या गुणांनी युक्त आहे. प्रारंभी जगाचा सृष्टीकर्ता ब्रह्मा, जो नाभीच्या कमळातून उत्पन्न झाला —
विष्णोरिति पुराणेषु प्रसिद्धः परिकीर्तितः । सर्वज्ञः सर्वकर्तासौ स्वयम्भूः सर्वशक्तिमान्
पुराणांमध्ये तो विष्णू म्हणून प्रसिद्ध आहे; तो सर्वज्ञ, सर्वकर्म करणारा, स्वयंभू आणि सर्वशक्तिमान आहे.
तपस्तप्त्वा स विश्वात्मा वर्षाणामयुतं पुरा । सृष्टिकामः शिवां ध्यात्वा प्राप्य शक्तिमनुत्तमाम्
त्या विश्वात्म्याने प्राचीन काळी दहा हजार वर्षे तपस्या केली. सृष्टीची इच्छा धरून, त्याने शुभ देवीचे ध्यान केले आणि श्रेष्ठ शक्ती प्राप्त केली.
पुत्रानुत्पदयामास मानसाञ्छुभलक्षणान् । मरीचिः प्रथिस्तेषामभवत्सृष्टिकर्मणि
त्याने आपल्या मनातून शुभ लक्षणांनी युक्त पुत्र उत्पन्न केले; त्यामध्ये सृष्टीच्या कार्यात प्रथम मरिची झाला.
तस्य पुत्रोऽतिविख्यातः कश्यपः सर्वसम्मतः । त्रयोदशैव तस्यासन्भार्या दक्षसुताः किल
त्याचा सुप्रसिद्ध पुत्र कश्यप सर्वांच्या मान्यतेस पात्र ठरला; त्याला तेरापत्नी होत्या, त्या सर्व दक्षाच्या कन्या होत्या असे सांगितले जाते.
देवाः सर्वे समुत्पन्ना दैत्या यक्षाश्च पन्नगाः । पशवः पक्षिणश्चैव तस्मात्सृष्टिस्तु काश्यपी
त्याच्यापासून सर्व देव, दैत्य, यक्ष, नाग, पशू आणि पक्षी यांचा जन्म झाला; म्हणून ही सृष्टी कश्यपाची म्हणून ओळखली जाते.
देवानां प्रथितः सूर्यो विवस्वान्नाम तस्य तु । तस्य पुत्रः स विख्यातो वैवस्वतमनुर्नृपः
देवतांमध्ये प्रसिद्ध सूर्य म्हणजे विवस्वान; त्याचा सुप्रसिद्ध पुत्र म्हणजे वैवस्वत मनु राजा.
तस्य पुत्रस्तथेक्ष्वाकुः सूर्यवंशविवर्धनः । नवाभवन्सुतास्तस्य मनोरिक्ष्वाकुपूर्वजाः
त्याचा पुत्र म्हणजे इक्ष्वाकू, जो सूर्यवंश वाढवणारा ठरला; मनूचे एकूण नऊ पुत्र होते, त्यात इक्ष्वाकू ज्येष्ठ होता.
तेषां नामानि राजेन्द्र शृणुष्वैकमनाः पुनः । इक्ष्वाकुरथ नाभागो धृष्टः शर्यातिरेव च
राजेंद्र, आता एकाग्र मनाने त्या पुत्रांची नावे पुन्हा ऐक — इक्ष्वाकू, नाभाग, धृष्ट, आणि शर्याति,
नरिष्यन्तस्तथा प्रांशुर्नृगो दिष्टश्च सप्तमः । करूषश्च पृषध्रश्च नवैते मानवाः स्मृताः
नरिष्यंत, प्रांशु, नृग, सातवा म्हणजे दिष्ट, करूष आणि पृषध्र — हे नऊ मनुपुत्र म्हणून ओळखले जातात.
इक्ष्वाकुस्तु मनोः पुत्रः प्रथमः समजायत । तस्य पुत्रशतं चासीज्ज्येष्ठो विकुक्षिरात्मवान्
मनूचा पहिला पुत्र इक्ष्वाकू जन्माला आला; त्याला शंभर पुत्र होते, त्यात ज्येष्ठ आणि सद्गुणी विकुक्षी होता.
नवानां वंशविस्तारं संक्षेपेण निशामय । शूराणां मनुपुत्राणां मनोरन्तरजन्मनाम्
आता या नऊ मनुपुत्रांच्या, म्हणजे शूर वीरांच्या वंशाचा विस्तार थोडक्यात ऐक.
नाभागस्य तु पुत्रोऽभूदम्बरीषः प्रतापवान् । धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजापालनतत्परः
नाभागाचा पुत्र म्हणजे प्रतापी अंबरिष; तो धर्मज्ञ, सत्यवचन पाळणारा आणि प्रजापालनात तत्पर होता.
धृष्टात्तु धार्ष्टकं क्षत्रं ब्रह्मभूतमजायत । संग्रामकातरं सम्यग्ब्रह्मकर्मरतं तथा
धृष्टापासून धार्ष्टक नावाचा क्षत्रिय वंश निर्माण झाला, जो नंतर ब्राह्मणधर्मात गेला; ते युद्ध टाळणारे आणि ब्राह्मणकर्मात रमणारे होते.
शर्यातेस्तनयश्चाभूदानर्तो नाम विश्रुतः । सुकन्या च तथा पुत्री रूपलावण्यसंयुता
शर्यातीचा पुत्र म्हणजे प्रसिद्ध अनर्त, आणि त्याची कन्या सुंदर आणि रूपवान सुकन्या होती.
च्यवनाय सुता दत्ता राज्ञाप्यन्धाय सुन्दरी । मुनिः सुलोचनो जातस्तस्याः शीलगुणेन ह
राजाने सुंदर सुकन्येचा विवाह अंध असलेल्या च्यवन ऋषींशी केला; तिच्या सद्गुणामुळे तिला सुलोचन नावाचा पुत्र झाला.
विहितो रविपुत्राभ्यामश्विभ्यामिति नः श्रुतम् । जनमेजय उवाच सन्देहोऽयं महान् ब्रह्मन् कथायां कथितस्त्वया
आम्हाला ऐकिवात आहे की, सूर्यपुत्र अश्विनी कुमारांनी त्याला दृष्टी दिली. जनमेजय म्हणाला — ब्राह्मण, या कथेत तू मोठा शंका निर्माण केली आहेस.
यद्राजा मुनयेऽन्धाय दत्ता पुत्री सुलोचना । कुरूपा गुणहीना वा नारी लक्षणवर्जिता
राजा जरासंधानं अंध ऋषीला आपली कन्या सुलोचना दिली, मग ती कुरूप असो, गुणरहित असो, किंवा शुभ लक्षण नसलेली असो.
पुत्री यदा भवेद्राजा तदान्धाय प्रयच्छति । ज्ञात्वान्धं सुमुखीं कस्माद्दत्तवान्नृपसत्तमः
राजाच्या घरी कन्या असली की, तो ती अंध माणसाला देतो; तो अंध आहे हे माहीत असूनही, राजाने सुंदर मुलगी का दिली?
कारणं ब्रूहि मे ब्रह्मन्ननुग्राह्योऽस्मि सर्वदा । सूत उवाच - इति राज्ञो वचः श्रुत्वा परीक्षितसुतस्य वै
हे ब्राह्मण, याचे कारण मला सांग, मी तुझ्या कृपेचा नेहमीच इच्छुक आहे. सूत म्हणाला — राजाचे हे बोल ऐकून परीक्षिताचा मुलगा—
द्वैपायनः प्रसन्नात्मा तमुवाच हसन्निव । व्यास उवाच - वैवस्वतसुतः श्रीमाञ्छर्यातिर्नाम पार्थिवः
द्वैपायन आनंदी मनाने, हसतासारखा त्याला म्हणाला. व्यास म्हणाले — वैवस्वताचा तेजस्वी पुत्र शर्याती नावाचा राजा होता.
तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहाः । राजपुत्र्यः सरूपाश्च सर्वलक्षणसंयुताः
त्याच्या चार हजार पत्नी होत्या, त्या सगळ्या राजकन्या, सुंदर आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होत्या.
पत्न्यः प्रेमयुताः सर्वाः प्रिया राज्ञः सुसम्मताः । एका पुत्री तु तासां वै सुकन्या नाम सुन्दरी
सर्व पत्नी प्रेमळ, राजाच्या आवडीच्या आणि मानाच्या होत्या; त्यांच्यात एकच कन्या होती, तिचे नाव सुकन्या, ती फार सुंदर होती.
पितुः प्रिया च मातॄणां सर्वासां चारुहासिनी । नगरान्नातिदूरेऽभूत्सरो मानससन्निभम्
ती वडिलांना आणि सर्व मातांना प्रिय होती, तिचा हास्य मनमोहक होता; नगरापासून फार दूर नव्हते, असे मानससरोवरासारखे एक सरोवर होते.
बद्धसोपानमार्गं च स्वच्छपानीयपूरितम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
त्या सरोवराला उतरायचे पायऱ्यांचे रस्ते होते, ते स्वच्छ पिण्याच्या पाण्याने भरलेले होते, त्यात हंस, बगळे आणि चक्रवाक पक्षी रमलेले होते.
दात्यूहसारसाकीर्णं सर्वपक्षिगणावृतम् । पञ्चधाकमलोपेतं चञ्चरीकसुसेवितम्
त्या सरोवरात दात्यूह, सारस आणि इतर सर्व प्रकारचे पक्षी भरपूर होते, पाच प्रकारच्या कमळांनी ते सजलेले होते, आणि त्यावर मधमाश्या गुंजारव करत होत्या.
पार्श्वतश्च द्रुमाकीर्णं वेष्टितं पादपैः शुभैः । सालैस्तमालैः सरलैः पुन्नागाशोकमण्डितम्
त्याच्या काठावर विविध झाडे गर्दीने उभी होती, साळ, तमाळ, सरळ, पुन्नाग, अशोक अशा शुभ वृक्षांनी ते सजलेले होते.