परस्परं कदाचित्तु विरोधोऽभूत्सुदारुणः । पुत्राणां वा वधूनां च तेन सन्तापसम्भवः
कधी कधी मुलांमध्ये किंवा सुनांमध्ये मोठे भांडण व्हायचे, आणि त्यामुळे मनाला फार यातना व्हायच्या.
सुखदुःखात्मके घोरे मिथ्याचारकरे भृशम् । सङ्कल्पजनिते क्षुद्रे मग्नोऽहं मुनिसत्तम
हे मुनीश्रेष्ठा, सुख-दु:खाच्या या कठीण आणि खोट्या वागणुकीतून, लहानसहान इच्छा-आकांक्षांमध्ये मी पूर्णपणे बुडून गेले होते.
विस्मृतं पूर्वविज्ञानं शास्त्रज्ञानं तथा गतम् । योषाभावे विलीनोऽहं गृहकार्येषु सर्वथा
माझे आधीचे ज्ञान आणि शास्त्रांचे समज हळूहळू विसरले गेले; विवेक नसल्याने मी घरगुती कामात पूर्णपणे गुंतून गेले.
अहङ्कारस्तु सञ्जातो भृशं मोहविवर्धकः । एते मे बलिनः पुत्राः स्नुषाः सुकुलसम्भवाः
माझ्यात मोठा अहंकार निर्माण झाला, ज्यामुळे माझा मोह वाढला—'हे माझे बलवान मुलगे आहेत, आणि या सुना चांगल्या घरातल्या आहेत.'
एते पुत्राः सुसन्नद्धाः क्रीडन्ति मम वेश्मसु । धन्याहं खलु नारीणां संसारेऽस्मिन्नहो भृशम्
हे माझे मुलगे, शस्त्रांनी सज्ज होऊन, घरात खेळतात; या संसारात मी खरोखरच सर्व स्त्रियांमध्ये सर्वात भाग्यवान आहे, असे मला वाटू लागले.
नारदोऽहं भगवता वञ्चितो मायया किल । न कदाचिन्मयाप्येवं चिन्तितं मनसा किल
मी नारद, भगवंताच्या मायेमुळे फसवला गेलो; अशा प्रकारची कल्पना किंवा विचार माझ्या मनात कधीच आले नव्हते.
राजपत्नी शुभाचारा बहुपुत्रा पतिव्रता । धन्याहं किल संसारे कृष्णैवं मोहितस्त्वहम्
राजपत्नी म्हणून, चांगली वागणूक असलेली, अनेक मुलांची आई आणि पतीव्रता असल्याने मी स्वतःला या संसारात फार भाग्यवान समजू लागले—कृष्णा, अशा प्रकारे मी मोहात पडले.
अथ कश्चिन्नृपः कामं दूरदेशाधिपो महान् । अरातिभावमापन्नः पतिना सह मानद
मग एक मोठा राजा, जो दूरच्या देशाचा होता, माझ्या पतीवर शत्रुत्वाने वागू लागला, हे मान्यवर.
कृत्वा सैन्यसमायोगं रथैश्च वारणैर्युतम् । आजगाम कान्यकुब्जे पुरे युद्धमचिन्तयत्
त्याने मोठे सैन्य, रथ आणि हत्ती एकत्र करून, कण्यकुब्ज नगरीवर चाल करून आला आणि युद्ध करायचे ठरवले.
वेष्टितं नगरं तेन राज्ञा सैन्ययुतेन च । मम पुत्राश्च पौत्राश्च निर्गता नगरात्तदा
त्या राजाने आपल्या सैन्यासह नगराला वेढा घातला; तेव्हा माझे मुलगे आणि नातवंडे नगराबाहेर गेले.
संग्रामस्तुमुलस्तत्र कृतस्तैस्तेन पुत्रकैः । हता रणे सुताः सर्वे वैरिणा कालयोगतः
माझ्या मुलांनी त्या ठिकाणी जबरदस्त युद्ध केले; पण शत्रूच्या हातून, नियतीप्रमाणे, माझे सर्व मुलगे रणात मारले गेले.
राजा भग्नस्तु संग्रामादागतः स्वगृहं पुनः । श्रुतं मया मृताः पुत्राः संग्रामे भृशदारुणे
राजा युद्धात पराभूत होऊन पुन्हा घरी आला; आणि मला कळले की त्या भयंकर युद्धात माझे सर्व मुलगे मरण पावले.
स हत्वा मे सुतान्पौत्रान्गतो राजा बलान्वितः । क्रन्दमाना ह्यहं तत्र गता समरमण्डले
माझ्या मुलांना आणि नातवंडांना ठार मारून, बलवान राजा तेथे आला; मी रडत रडत त्या रणभूमीत गेले.
दृष्ट्वा तान्पतितान्पुत्रान्पौत्रांश्चदुःखपीडिता । विललापाहमायुष्मञ्छोकसागरसंप्लवे
माझे मुलं आणि नातवंडं पडलेली पाहून, मी दुःखाने व्याकुळ झाले; दीर्घायुषी, मी शोकाच्या समुद्रात बुडून मोठ्याने रडू लागले.
हा पुत्राः क्व गता मेऽद्य हा हतास्मि दुरात्मना । दैवेनातिबलिष्ठेन दुर्वारेणातिपापिना
हाय माझ्या मुलांनो, आज कुठे गेला आहात? हाय, मी त्या दुष्टाने नष्ट केली आहे—त्या प्रचंड बलवान, थांबवता न येणाऱ्या आणि फार पापी दैवाने.
एतस्मिन्नन्तरे तत्र भगवान्मधुसूदनः । कृत्वा रूपं द्विजस्यागाद्वृद्धः परमशोभनः
तेव्हाच, तेथे भगवंत मधुसूदनाने द्विजाचा रूप घेतले आणि एक तेजस्वी वृद्ध म्हणून प्रकट झाला.
सुवासा वेदवित्कामं मत्समीपं समागतः । मामुवाचातिदीनां स क्रन्दमानां रणाजिरे
सुंदर वस्त्र घातलेला, वेदांचा जाणकार, तो माझ्या जवळ आला; मी अत्यंत दुःखी आणि रणांगणावर रडत असताना त्याने मला हाक मारली.
ब्राह्मण उवाच किं विषीदसि तन्वङ्गि भ्रमोऽयं प्रकटीकृतः । मोहेन कोकिलालापे पतिपुत्रगृहात्मके
ब्राह्मण म्हणाला: 'अगं सडपातळे, का एवढं दुःखी होतेस? हा गोंधळ उघड झाला आहे—पती, मुलं आणि घर यांच्याशी आसक्तीमुळे हा मोह तुझ्या बोलण्यात दिसतो.'
का त्वं कस्याः सुताः केऽमी चिन्तयात्मगतिं पराम् । उत्तिष्ठ रोदनं त्यक्त्वा स्वस्था भव सुलोचने
'तू कोण? कुणाची मुलगी? हे कोण आहेत? आपल्या खऱ्या स्वरूपाचा विचार कर. उठ, रडणं सोड आणि मन शांत ठेव, सुंदर डोळ्यांनो.'
स्नानं च तिलदानं च पुत्राणां कुरु कामिनि । परलोकगतानां च मर्यादारक्षणाय वै
'मुलांसाठी स्नान कर आणि तिळदान कर, सुंदर स्त्री, कारण जे परलोकात गेले आहेत त्यांच्यासाठी योग्य विधी पाळणे आवश्यक आहे.'
कर्तव्यं सर्वथा तीर्थे स्नानं तु न गृहे क्वचित् । मृतानां किल बन्धूनां धर्मशास्त्रविनिर्णयः
'सर्व प्रकारे तीर्थातच स्नान करावं, कधीही घरी नाही; मृत नातेवाईकांसाठी धर्मशास्त्राचा हा निर्णय आहे.'
नारद उवाच इत्युक्त्वा तेन विप्रेण वृद्धेन प्रतिबोधिता । उत्थिताहं नृपेणाथ युक्ता बन्धुभिरावृता
नारद म्हणतो: त्या वृद्ध ब्राह्मणाने असं सांगितल्यावर माझे भान आलं; मग मी नातेवाईकांनी वेढलेली आणि राजासोबत उठले.
अग्रतो द्विजरूपेण भगवान्भूतभावनः । चलिताहं ततस्तूर्णं तीर्थं परमपावनम्
माझ्या पुढे द्विजाच्या रूपात सर्वांचा सर्जक भगवंत चालत होता; मग मी पटकन त्या पवित्र तीर्थाकडे गेले.
हरिर्मां कृपया तत्र पुंतीर्थे सरसि प्रभुः । नीत्वाह भगवान्विष्णुर्द्विजरूपी जनार्दनः
तेथे, करुणेने, हरि म्हणजे जनार्दनाने ब्राह्मणाच्या रूपात मला पवित्र पुम नावाच्या सरोवराजवळ नेले.
स्नानं कुरु तडागेऽस्मिन्पावने गजगामिनि । त्यज शोकं क्रियाकालः पुत्राणां च निरर्थकम्
'गजगामीणी, या पवित्र सरोवरात स्नान कर. शोक सोड, आता तुझ्या मुलांसाठी विधी करण्याचा काळ संपला आहे.'
कोटिशस्ते मृताः पुत्रा जन्मजन्मसमुद्भवाः । पितरः पतयश्चैव भ्रातरो जामयस्तथा
कोट्यावधी जन्मांमध्ये तुझे असंख्य मुलं मरण पावली; तसेच वडील, पती, भाऊ आणि जावईही गेले.
केषां दुःखं त्वया कार्यं भ्रमेऽस्मिन्मानसोद्भवे । वितथे स्वप्नसदृशे तापदे देहिनामिह
'या मनाच्या गोंधळात, या व्यर्थ आणि स्वप्नासारख्या दुःखद जगात, तू कुणासाठी दुःख करणार?'
नारद उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा तीर्थे पुरुषसंज्ञके । प्रविष्टा स्नातुकामाहं प्रेरिता तत्र विष्णुना
नारद म्हणतो: त्याची वचने ऐकून, मी विष्णूने प्रेरित होऊन पुरुष नावाच्या त्या पवित्र स्थळी स्नानासाठी गेले.
मज्जनादेव तीर्थेषु पुमाञ्जातः क्षणादपि । हरिर्वीणां करे कृत्वा स्थितस्तीरे स्वदेहवान्
तीर्थात फक्त बुडल्यावरही क्षणात पवित्रता मिळते; हरि, हातात वीणा घेऊन, आपल्या मूळ रूपात त्या काठी उभा होता.
उन्मज्ज्य च मया तीरे दृष्टः कमललोचनः । प्रत्यभिज्ञा तदा जाता मम चित्ते द्विजोत्तम
पाण्यातून वर येताच, मी काठी कमललोचनाला पाहिले; मग, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, माझ्या मनात त्याची ओळख झाली.