त्रियुतस्तां कथं मायां जेतुं शक्तः पुमाम्भवेत् । वेदविद्योगविद्वापि सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः
तीन गुणांनी युक्त असलेल्या त्या मायेला, वेद आणि योग जाणणारा, सर्वज्ञ, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला पुरुषसुद्धा कसा जिंकू शकेल?
कालोऽपि तस्या रूपं हि रूपहीनः स्वरूपकृत् । तद्वशे वर्तते देही विद्वान्मूर्खोऽथ मध्यमः
काळसुद्धा, जो स्वतः निराकार असून तिला रूप देतो, तिच्या अधीन आहे; ज्ञानी असो, मूर्ख असो किंवा मध्यम, सर्व देहधारी तिच्या इच्छेनुसारच वागतात.
कालः करोति धर्मज्ञं कदाचिद्विकलं पुनः । स्वभावात्कर्मतो वापि दुर्ज्ञेयं तस्य चेष्टितम्
काळ कधी कधी धर्मात्म्यालाही असहाय बनवतो; तिचं आचरण स्वभावाने किंवा कर्माने असो, ते समजणं फार कठीण आहे.
नारद उवाच इत्युक्त्वा विरतो विष्णुरहं विस्मयमानसः । तमब्रवं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम्
नारद म्हणाले: असं बोलून विष्णू शांत झाला; मी, ज्याचं मन आश्चर्याने भरून गेलं होतं, त्या सनातन जगन्नाथ वासुदेवाला विचारलं.
रमापते कथंरूपा माया सा कीदृशी पुनः । कियद्बला क्व संस्थाना कस्याधारा वदस्व मे
लक्ष्मीपती, ती माया कशी आहे? तिचं रूप कसं आहे? तिचं बळ किती आहे, ती कुठे वास करते आणि कोणावर आधारलेली आहे — मला सांग.
द्रष्टुकामोऽस्मि तां मायां दर्शयाशु महीधर । ज्ञातुमिच्छामि तां सम्यक्प्रसादं कुरु मापते
मला ती माया पाहायची आहे, हे पृथ्वीचे धारक, ती मला लवकर दाखव; मी तिला पूर्णपणे जाणून घ्यायचं इच्छितो — कृपा कर, हे प्रभो.
विष्णुरुवाच त्रिगुणा साखिलाधारा सर्वज्ञा सर्वसम्मता । अजेयानेकरूपा च सर्वं व्याप्य स्थिता जगत्
विष्णू म्हणाले: ती तीन गुणांनी बनलेली आहे, सर्वांची आधार आहे, सर्वज्ञ आहे, सर्वांना प्रिय आहे, जिंकता न येणारी, अनेक रूपांची आणि संपूर्ण जगात व्यापून राहणारी आहे.
दिदृक्षा यदि ते चित्ते नारदारोहणं कुरु । गरुडे मत्समेतोऽद्य गच्छावोऽन्यत्र साम्प्रतम्
जर तुला ती पाहायची असेल, नारद, तर आज माझ्यासोबत गरुडावर बस; आपण लगेच दुसरीकडे जाऊ.
दर्शयिष्यामि ते मायां दुर्जयामजितात्मभिः । दृष्ट्वा तां ब्रह्मपुत्र त्वं विषादे मा मनः कृथाः
मी तुला ती माया दाखवीन, जी आत्मसंयम नसलेल्यांना जिंकता येत नाही; पण, हे ब्रह्मपुत्र, तिला पाहिल्यावर मनात खचू नकोस.
इत्युक्त्वा देवदेवो मां सस्मार विनतासुतम् । स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागाद्धरिसन्निधौ
असं म्हणून देवांचा देव मला विनतेच्या पुत्राची आठवण करून दिली; आणि आठवण होताच गरुड लगेच हरिच्या समोर आला.
आगतं गरुडं वीक्ष्य आरुरोह जनार्दनः । समारोप्य च मां पृष्ठे गमनाय कृतादरः
गरुड आला हे पाहून जनार्दन त्याच्यावर बसला आणि मला काळजीपूर्वक मागे बसवले, प्रवासासाठी.
चलितो विनतापुत्रो वैकुण्ठाद्वायुवेगवान् । प्रेरितो यत्र कृष्णेन गन्तुकामेन काननम्
विनतेचा पुत्र, वाऱ्यासारखा वेगवान, वैकुंठातून निघाला, कारण कृष्णाने त्याला जंगलात जायचे आहे म्हणून प्रवृत्त केले होते.
महावनानि दिव्यानि सरांसि सरितस्तथा । पुरग्रामाकरादींश्च खेटखर्वटगोव्रजान्
आम्ही मोठी आणि दिव्य अशी अरण्ये, तलाव, नद्या, तसेच नगरं, खेडी, खाणी, वस्त्या, लहान गावं आणि गवळ्यांची वस्ती पाहिली.
मुनीनामाश्रमान् रम्यान् वापीश्च सुमनोहराः । पल्वलानि विशालानि ह्रदान् पङ्कजभूषितान्
आम्ही ऋषींच्या सुंदर आश्रमांना, मनोहारी विहिरींना, मोठ्या दलदलींना आणि कमळांनी शोभलेल्या सरोवरांना पाहिले.
मृगाणां च वराहाणां वृन्दान्यप्यवलोक्य च । गतावावां कान्यकुब्जसमीपं गरुडासनौ
हरिणांच्या आणि रानडुकरांच्या कळपांकडे पाहून, आम्ही दोघेही गरुडावर बसून कण्यकुब्जाजवळ पोहोचलो.
तत्र रम्यं सरो दिव्यं दृष्टं पङ्कजमण्डितम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
तेथे आम्ही एक रम्य, दिव्य सरोवर पाहिले, जे कमळांनी सुशोभित होते, हंस आणि पाणपक्ष्यांनी गजबजलेले होते, आणि चक्रवाकांनी अधिक सुंदर झाले होते.
नानावर्णैः प्रफुल्लैश्च पङ्कजैरुपरञ्जितम् । शुचि मिष्टजलं भृङ्गयूथनादविराजितम्
ते विविध रंगांच्या फुललेल्या कमळांनी रंगलेले होते, त्याचे निर्मळ आणि गोड पाणी भुंग्यांच्या गूंजांनी भरलेले होते.
मामाह भगवान् वीक्ष्य तडागं परमाद्भुतम् । स्पर्धकं चोदधेः क्षीरं मिष्टं वारि विशेषतः
त्या अद्भुत सरोवराकडे पाहून भगवान मला म्हणाले, 'याचे पाणी विशेष गोड आहे, जणू समुद्रातील क्षीराशी स्पर्धा करते.'
श्रीभगवानुवाच पश्य नारद गम्भीरं सरः सारसनादितम् । सर्वत्र पङ्कजैश्छन्नं स्वच्छनीरप्रपूरितम्
श्रीभगवान म्हणाले, 'नारद, हे खोल सरोवर पाहा, जे बगळ्यांच्या आवाजांनी निनादले आहे, सर्वत्र कमळांनी आच्छादलेले आहे आणि स्वच्छ पाण्याने भरले आहे.'
अत्र स्नात्वा गमिष्यावः कान्यकुब्जं पुरोत्तमम् । इत्युक्त्वा गरुडादाशु मामुत्तार्य व्यतारयत्
'इथे आंघोळ करून आपण पुढे कण्यकुब्ज या श्रेष्ठ नगरीकडे जाऊ.' असे म्हणून त्यांनी मला गरुडावरून पटकन खाली उतरवले आणि सरोवरापर्यंत नेले.
विहस्य भगवांस्तत्र जग्राह मम तर्जनीम् । स्तुवन्सरोवरं भूयस्तीरे मामनयत्प्रभुः
तेथे भगवान हसले, माझी तर्जनी धरली, पुन्हा सरोवराचे स्तुती केली आणि मला काठावर नेले.
विश्रम्य तटभागे तु स्निग्धच्छाये मनोहरे । मामुवाच मुने स्नानं कुरु त्वं विमले जले
मृदू छायेत, मनोहारी काठावर विश्रांती घेतल्यावर, त्यांनी मला सांगितले, 'मुनी, या निर्मळ पाण्यात स्नान कर.'
पश्चादहं करिष्यामि तडागेऽस्मिन्सुपावने । साधूनामिव चेतांसि जलानि निर्मलानि च
'नंतर मीही या अत्यंत पवित्र सरोवरात स्नान करीन. या पाण्याची निर्मळता साधूंच्या मनासारखी आहे.'
सुरभीणि परागैस्तु पङ्कजानां विशेषतः । इत्युक्तोऽहं भगवता मुक्त्वा वीणां मृगाजिनम्
'कमळांच्या परागामुळे हे पाणी सुगंधी आहे, विशेषतः.' असे भगवान म्हणाल्यावर मी माझी वीणा आणि मृगाजिन बाजूला ठेवली.
स्नानाय कृतधीस्तीरे गतः प्रेमसमन्वितः । पादौप्रक्षाल्य हस्तौच शिखां बद्ध्वा कुशग्रहम्
स्नानाचा निर्धार करून, भक्तिभावाने मी काठावर गेलो, पाय आणि हात धुतले, शिखा बांधली आणि कुश घेतली.
कृत्वाऽऽचम्य शुचिस्तोये स्नातवानस्मि तज्जले । यदा तस्मिज्जले रम्ये स्नातोऽहं पश्यतो हरेः
आचमन करून, स्वच्छ पाण्यात स्वतःला शुद्ध करून मी त्या सरोवरात स्नान केले, आणि हरी पाहत होता.
विहाय पौरुषं रूपं प्राप्तः स्त्रीत्वमनुत्तमम् । हरिर्गृहीत्वा वीणां मे तथा कृष्णाजिनं शुभम्
त्या रम्य पाण्यात स्नान करत असताना, हरीच्या उपस्थितीत मी माझे पुरुष रूप सोडले आणि अनुपम स्त्रीरूप प्राप्त केले; हरीने माझी वीणा आणि शुभ्र मृगाजिन घेतले.
आरुह्य गरुडं तूर्णं जगाम स्वगृहं क्षणात् । ततोऽहं स्त्रीत्वमापन्नश्चारुभूषणभूषितः
गरुडावर पटकन चढून हरी क्षणात आपल्या घरी गेला. मग मी स्त्रीरूपात सुंदर दागिन्यांनी सजले होते.
तत्क्षणान्मनसो जाता पूर्वदेहस्य विस्मृतिः । विस्मृतोऽसौ जगन्नाथो महती विस्मृता पुनः
त्या क्षणी माझ्या मनातून मागच्या जन्माची आठवण पूर्णपणे गेली; जगाचा स्वामीही विसरला गेला आणि पुन्हा एक मोठा विसर माझ्यावर आला.
सम्प्राप्य मोहिनीरूपं तडागान्निर्गतो बहिः । अपश्यं नलिनीजुष्टं सरस्तद्विमलोदकम्
मोहिनीचे रूप घेऊन मी तलावातून बाहेर आले आणि समोर सुंदर कमळांनी भरलेले, निर्मळ पाण्याचे सरोवर पाहिले.