नारीणां प्रवरा कान्ता रूपयौवनगर्विता । सुप्रिया वासुदेवस्य वरचामीकरप्रभा
ती स्त्रियांच्या मध्ये श्रेष्ठ, रूप आणि तारुण्यावर गर्व असलेली, वासुदेवाची प्रिय, उत्तम सोन्यासारखी तेजस्वी होती.
अन्तर्गृहं गता दृष्ट्वा सिन्धुजां व्यञ्जनान्विताम् । मया पृष्टो देवदेवो वनमाली जगत्प्रभुः
ती अंतःपुरात गेल्यावर, तिने दागिन्यांनी सजलेली सिंधुजा पाहिली; मग मी वनमाळी, जगाचा प्रभू याला विचारले.
भगवन्देवदेवेश पद्मनाभ सुरारिहन् । कथं च मा गता दृष्ट्वा मामागच्छन्तमन्तिकात्
हे भगवंत, देवांचा देव, पद्मनाभ, देवदुश्मनांचा संहार करणारा, मी जवळ येताना तिला पाहूनसुद्धा ती माझ्याकडे का आली नाही?
नाहं विटो न वा धूर्तः तापसोऽहं जगद्गुरो । जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितमायो जनार्दन
मी कुठलाही फसवा किंवा कपटी नाही; मी एक तपस्वी आहे, हे जगाच्या गुरू, मी इंद्रियांवर, रागावर आणि मायेवर विजय मिळवला आहे, हे जनार्दन.
नारद उवाच निशम्य वचनं किञ्चिद्गर्वयुक्तं जनार्दनः । उवाच मां स्मितं कृत्वा वीणावन्मधुरां गिरम्
नारद म्हणाले: माझ्या थोड्याशा गर्वयुक्त बोलणे ऐकून जनार्दन हसला आणि वीणेच्या गोड आवाजासारखी मधुर वाणी मला बोलला.
विष्णुरुवाच नारदैवंविधा नीतिर्न स्थातव्यं कदाचन । पतिं विनान्यसानिध्ये कस्यचिद्योषया क्वचित्
विष्णू म्हणाले: नारद, अशा प्रकारचं वर्तन कधीही योग्य नाही; पतीशिवाय कोणत्याही स्त्रीने दुसऱ्या पुरुषाच्या सान्निध्यात कधीही राहू नये.
माया सुदुर्जया विद्वन् योगिभिर्जितमारुतैः । सांख्यविद्भिर्निराहारैस्तापसैश्च जितेन्द्रियैः
माया फारच कठीण आहे, ज्ञानी; योगी, ज्यांनी श्वासावर नियंत्रण मिळवलं आहे, सांख्यशास्त्रज्ञ, उपवास करणारे, आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेले तपस्वी — यांनाही ती जिंकता येत नाही.
देवैश्च मुनिशार्दूल यत्त्वयोक्तं वचोऽधुना । जितमायोऽस्मि गीतज्ञ नैवं वाच्यं कदाचन
मुनीशार्दूल, अगदी देवांनीसुद्धा, तू आत्ता जे बोललास — 'मी माया जिंकली कारण मला गाणं येतं' — असं कधीही बोलू नये.
नाहं शिवो न वा ब्रह्मा जेतुं तां प्रभवोऽप्यजाम् । मुनयः सनकाद्याश्च कस्त्वं केऽन्ये क्षमा जये
मी शंकर नाही, ब्रह्मा नाही, किंवा त्यांचा मूळ स्त्रोतही नाही, की जिचा जन्म नाही अशा तिला जिंकू शकेन; सनकादी ऋषीही नाहीत — मग तू किंवा इतर कोण तिला जिंकू शकेल?
देवदेहं नृदेहं वा तिर्यग्देहमथापि वा । बिभृयाद्यः शरीरं च स कथं तां जयेदजाम्
कोणताही देव, मनुष्य किंवा प्राणी — कोणत्याही देहात असो — जिचा जन्म नाही अशा तिला कसा जिंकू शकेल?
त्रियुतस्तां कथं मायां जेतुं शक्तः पुमाम्भवेत् । वेदविद्योगविद्वापि सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः
तीन गुणांनी युक्त असलेल्या त्या मायेला, वेद आणि योग जाणणारा, सर्वज्ञ, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला पुरुषसुद्धा कसा जिंकू शकेल?
कालोऽपि तस्या रूपं हि रूपहीनः स्वरूपकृत् । तद्वशे वर्तते देही विद्वान्मूर्खोऽथ मध्यमः
काळसुद्धा, जो स्वतः निराकार असून तिला रूप देतो, तिच्या अधीन आहे; ज्ञानी असो, मूर्ख असो किंवा मध्यम, सर्व देहधारी तिच्या इच्छेनुसारच वागतात.
कालः करोति धर्मज्ञं कदाचिद्विकलं पुनः । स्वभावात्कर्मतो वापि दुर्ज्ञेयं तस्य चेष्टितम्
काळ कधी कधी धर्मात्म्यालाही असहाय बनवतो; तिचं आचरण स्वभावाने किंवा कर्माने असो, ते समजणं फार कठीण आहे.
नारद उवाच इत्युक्त्वा विरतो विष्णुरहं विस्मयमानसः । तमब्रवं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम्
नारद म्हणाले: असं बोलून विष्णू शांत झाला; मी, ज्याचं मन आश्चर्याने भरून गेलं होतं, त्या सनातन जगन्नाथ वासुदेवाला विचारलं.
रमापते कथंरूपा माया सा कीदृशी पुनः । कियद्बला क्व संस्थाना कस्याधारा वदस्व मे
लक्ष्मीपती, ती माया कशी आहे? तिचं रूप कसं आहे? तिचं बळ किती आहे, ती कुठे वास करते आणि कोणावर आधारलेली आहे — मला सांग.
द्रष्टुकामोऽस्मि तां मायां दर्शयाशु महीधर । ज्ञातुमिच्छामि तां सम्यक्प्रसादं कुरु मापते
मला ती माया पाहायची आहे, हे पृथ्वीचे धारक, ती मला लवकर दाखव; मी तिला पूर्णपणे जाणून घ्यायचं इच्छितो — कृपा कर, हे प्रभो.
विष्णुरुवाच त्रिगुणा साखिलाधारा सर्वज्ञा सर्वसम्मता । अजेयानेकरूपा च सर्वं व्याप्य स्थिता जगत्
विष्णू म्हणाले: ती तीन गुणांनी बनलेली आहे, सर्वांची आधार आहे, सर्वज्ञ आहे, सर्वांना प्रिय आहे, जिंकता न येणारी, अनेक रूपांची आणि संपूर्ण जगात व्यापून राहणारी आहे.
दिदृक्षा यदि ते चित्ते नारदारोहणं कुरु । गरुडे मत्समेतोऽद्य गच्छावोऽन्यत्र साम्प्रतम्
जर तुला ती पाहायची असेल, नारद, तर आज माझ्यासोबत गरुडावर बस; आपण लगेच दुसरीकडे जाऊ.
दर्शयिष्यामि ते मायां दुर्जयामजितात्मभिः । दृष्ट्वा तां ब्रह्मपुत्र त्वं विषादे मा मनः कृथाः
मी तुला ती माया दाखवीन, जी आत्मसंयम नसलेल्यांना जिंकता येत नाही; पण, हे ब्रह्मपुत्र, तिला पाहिल्यावर मनात खचू नकोस.
इत्युक्त्वा देवदेवो मां सस्मार विनतासुतम् । स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागाद्धरिसन्निधौ
असं म्हणून देवांचा देव मला विनतेच्या पुत्राची आठवण करून दिली; आणि आठवण होताच गरुड लगेच हरिच्या समोर आला.
आगतं गरुडं वीक्ष्य आरुरोह जनार्दनः । समारोप्य च मां पृष्ठे गमनाय कृतादरः
गरुड आला हे पाहून जनार्दन त्याच्यावर बसला आणि मला काळजीपूर्वक मागे बसवले, प्रवासासाठी.
चलितो विनतापुत्रो वैकुण्ठाद्वायुवेगवान् । प्रेरितो यत्र कृष्णेन गन्तुकामेन काननम्
विनतेचा पुत्र, वाऱ्यासारखा वेगवान, वैकुंठातून निघाला, कारण कृष्णाने त्याला जंगलात जायचे आहे म्हणून प्रवृत्त केले होते.
महावनानि दिव्यानि सरांसि सरितस्तथा । पुरग्रामाकरादींश्च खेटखर्वटगोव्रजान्
आम्ही मोठी आणि दिव्य अशी अरण्ये, तलाव, नद्या, तसेच नगरं, खेडी, खाणी, वस्त्या, लहान गावं आणि गवळ्यांची वस्ती पाहिली.
मुनीनामाश्रमान् रम्यान् वापीश्च सुमनोहराः । पल्वलानि विशालानि ह्रदान् पङ्कजभूषितान्
आम्ही ऋषींच्या सुंदर आश्रमांना, मनोहारी विहिरींना, मोठ्या दलदलींना आणि कमळांनी शोभलेल्या सरोवरांना पाहिले.
मृगाणां च वराहाणां वृन्दान्यप्यवलोक्य च । गतावावां कान्यकुब्जसमीपं गरुडासनौ
हरिणांच्या आणि रानडुकरांच्या कळपांकडे पाहून, आम्ही दोघेही गरुडावर बसून कण्यकुब्जाजवळ पोहोचलो.
तत्र रम्यं सरो दिव्यं दृष्टं पङ्कजमण्डितम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
तेथे आम्ही एक रम्य, दिव्य सरोवर पाहिले, जे कमळांनी सुशोभित होते, हंस आणि पाणपक्ष्यांनी गजबजलेले होते, आणि चक्रवाकांनी अधिक सुंदर झाले होते.
नानावर्णैः प्रफुल्लैश्च पङ्कजैरुपरञ्जितम् । शुचि मिष्टजलं भृङ्गयूथनादविराजितम्
ते विविध रंगांच्या फुललेल्या कमळांनी रंगलेले होते, त्याचे निर्मळ आणि गोड पाणी भुंग्यांच्या गूंजांनी भरलेले होते.
मामाह भगवान् वीक्ष्य तडागं परमाद्भुतम् । स्पर्धकं चोदधेः क्षीरं मिष्टं वारि विशेषतः
त्या अद्भुत सरोवराकडे पाहून भगवान मला म्हणाले, 'याचे पाणी विशेष गोड आहे, जणू समुद्रातील क्षीराशी स्पर्धा करते.'
श्रीभगवानुवाच पश्य नारद गम्भीरं सरः सारसनादितम् । सर्वत्र पङ्कजैश्छन्नं स्वच्छनीरप्रपूरितम्
श्रीभगवान म्हणाले, 'नारद, हे खोल सरोवर पाहा, जे बगळ्यांच्या आवाजांनी निनादले आहे, सर्वत्र कमळांनी आच्छादलेले आहे आणि स्वच्छ पाण्याने भरले आहे.'
अत्र स्नात्वा गमिष्यावः कान्यकुब्जं पुरोत्तमम् । इत्युक्त्वा गरुडादाशु मामुत्तार्य व्यतारयत्
'इथे आंघोळ करून आपण पुढे कण्यकुब्ज या श्रेष्ठ नगरीकडे जाऊ.' असे म्हणून त्यांनी मला गरुडावरून पटकन खाली उतरवले आणि सरोवरापर्यंत नेले.