मातस्ते सुमुखो जातो जामाता च महाद्युतिः । वचनात्पर्वतस्याद्य मुक्तशापो मुनेरभूत्
आई, तुझा जावई आता सुंदर आणि तेजस्वी झाला आहे. पर्वत ऋषींच्या वचनामुळे आज ऋषी शापमुक्त झाले.
तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञ्या कथितं तत्तु राजनि । ययौ द्रष्टुं मुनिं तत्र सञ्जयः प्रीतिमांस्तदा
हे ऐकून राणीने ते राजाला सांगितले. मग संजय राजा आनंदाने त्या ऋषीला पाहायला गेला.
धनं समर्पितं राज्ञा सन्तुष्टेन तदा महत् । मह्यं च भागिनेयाय पारिबर्हं महात्मना
राजाने आनंदाने मोठ्या प्रमाणात धन दिले आणि मला, आपल्या भाच्याला, भरपूर वस्तू दिल्या.
एतत्ते सर्वमाख्यातं वर्तनं यत्पुरातनम् । मायाया बलमाहात्म्यं ह्यनुभूतं यथा मया
हे सर्व जुने घडलेले प्रकार आणि माझ्या अनुभवातील मायेमुळे मिळालेले सामर्थ्य व महात्म्य मी तुला सांगितले.
संसारेऽस्मिन्महाभाग मायागुणकृतेऽनृते । तनुभृत्तु सुखी नास्ति न भूतो न भविष्यति
हे महाभाग्यवान्, या जगात मायेमुळे निर्माण झालेल्या आणि असत्याने भरलेल्या या संसारात, शरीर असलेल्या कोणत्याही जीवाला खऱ्या अर्थाने सुख कधीच मिळाले नाही, आणि मिळणारही नाही.
कामक्रोधौ तथा लोभो मत्सरो ममता तथा । अहङ्कारो मदः केन जिताः सर्वे महाबलाः
काम, क्रोध, लोभ, मत्सर, आपलेपणा, अहंकार आणि गर्व — हे सर्व इतके बलवान आहेत की, कोणाच्या द्वारे हे पूर्णपणे जिंकले गेले आहेत?
सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणास्त्रय इमे किल । कारणं प्राणिनां देहसम्भवे सर्वथा मुने
सत्त्व, रज आणि तम — हे तीन गुण प्रत्येक प्राण्याच्या देहप्राप्तीचे मुख्य कारण आहेत, हे खरेच, हे मुनी.
कस्मिंश्चित्समये व्यास वनेऽहं विष्णुना सह । गच्छन्हास्यविनोदेन स्त्रीभावं गमितः क्षणात्
कधीतरी, व्यास, मी विष्णूंसोबत वनात फिरत असताना, त्यांच्या लीलाखिलारीने एका क्षणात मला स्त्रीभाव आला.
राजपत्नीत्वमापन्नो मायाबलविमोहितः । पुत्राः प्रसूता बहवो गेहे तस्य नृपस्य ह
मायेच्या प्रभावाने मी एका राजाची पत्नी झाले आणि त्या राजाच्या घरी माझ्या अनेक मुलांचा जन्म झाला.
व्यास उवाच संशयोऽयं महान्साधो श्रुत्वा ते वचनं किल । कथं नारीत्वमापन्नस्त्वं मुने ज्ञानवान्भृशम्
व्यास म्हणाले: हे साधो, तुझे बोल ऐकून माझ्या मनात मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे — तू इतका ज्ञानी असूनही स्त्रीरूप कसे घेतलेस?
कथं च पुरुषो जातो ब्रूहि सर्वमशेषतः । कथं पुत्रास्त्वया जाताः कस्य राज्ञो गृहेऽञ्जसा
आणि पुन्हा पुरुषरूप कसे मिळवलेस? सर्व काही सविस्तर सांग — तुला मुले कशी झाली आणि कोणत्या राजाच्या घरी हे घडले?
एतदाख्याहि चरितं मायाया महदद्भुतम् । मोहितं च यया सर्वमिदं स्थावरजङ्गमम्
ही मायेची अद्भुत कथा सांग, जिच्या प्रभावाने हे सर्व स्थावर-जंगम जग मोहात पडते.
न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वंस्तव कथामृतम् । सर्वग्रन्थार्थतत्त्वं च सर्वसंशयनाशनम्
तुझी अमृतासारखी कथा ऐकताना मला कधीच समाधान मिळत नाही; ती सर्व ग्रंथांचा खरा अर्थ सांगणारी आणि सर्व शंका दूर करणारी आहे.
; नारदेन स्वस्त्रीत्वप्राप्तिवर्णनम् नारद उवाच निशामय मुनिश्रेष्ठ गदतो मम सत्कथाम् । मायाबलं सुदुर्ज्ञेयं मुनिभिर्योगवित्तमैः
नारद म्हणाले: हे मुनीश्रेष्ठ, मी माझी खरी गोष्ट सांगतोय, नीट ऐक. मायेचे सामर्थ्य योगात पारंगत असलेल्या मुनींसाठीही समजणे फार कठीण आहे.
मायया मोहितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमजया दुर्विभाव्यया
मायेच्या प्रभावाने हे संपूर्ण जग — स्थावर आणि जंगम, ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत — या अजिंक्य आणि अगम्य शक्तीने मोहात पडले आहे.
कदाचित्सत्यलोकाद्वै श्वेतद्वीपे मनोहरे । गतोऽहं दर्शनाकाङ्क्षी हरेरद्भुतकर्मणः
क ведा, मी हरिच्या अद्भुत लीला पाहण्याची इच्छा धरून सत्यलोकातून सुंदर श्वेतद्वीपावर गेलो.
वादयन्महतीं वीणां स्वरतानविभूषिताम् । गायत्रं गायमानस्तु साम सप्तस्वरान्वितम्
मी सुंदर स्वरांनी सजवलेली मोठी वीणा वाजवत, सात स्वरांनी युक्त असे सामगान गात होतो.
दृष्टो मया देवदेवश्चक्रपाणिर्गदाधरः । कौस्तुभोद्भासितोरस्को मेघश्यामश्चतुर्भुजः
माझ्या दृष्टीस देवांचा देव, चक्रधारी, गदाधारी, कौस्तुभमणीने उजळलेला, मेघासारखा श्यामवर्णी आणि चार हातांचा असा भगवान आला.
पीताम्बरपरीधानो मुकुटाङ्गदराजितः । लक्ष्म्या सह विलासिन्या क्रीडमानो मुदा युतः
पिवळ्या वस्त्रांनी परिधान केलेला, मुकुट व दागिन्यांनी सुशोभित, लक्ष्मीसमवेत आनंदाने खेळणारा तो दिसला.
वीक्ष्य मां कमला देवी गतान्तर्धानमन्तिकात् । सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वभूषणभूषिता
मी तिथे गेल्यावर, सर्व गुणांनी संपन्न आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली कमला देवी, त्याच्या जवळून अदृश्य झाली.
नारीणां प्रवरा कान्ता रूपयौवनगर्विता । सुप्रिया वासुदेवस्य वरचामीकरप्रभा
ती स्त्रियांच्या मध्ये श्रेष्ठ, रूप आणि तारुण्यावर गर्व असलेली, वासुदेवाची प्रिय, उत्तम सोन्यासारखी तेजस्वी होती.
अन्तर्गृहं गता दृष्ट्वा सिन्धुजां व्यञ्जनान्विताम् । मया पृष्टो देवदेवो वनमाली जगत्प्रभुः
ती अंतःपुरात गेल्यावर, तिने दागिन्यांनी सजलेली सिंधुजा पाहिली; मग मी वनमाळी, जगाचा प्रभू याला विचारले.
भगवन्देवदेवेश पद्मनाभ सुरारिहन् । कथं च मा गता दृष्ट्वा मामागच्छन्तमन्तिकात्
हे भगवंत, देवांचा देव, पद्मनाभ, देवदुश्मनांचा संहार करणारा, मी जवळ येताना तिला पाहूनसुद्धा ती माझ्याकडे का आली नाही?
नाहं विटो न वा धूर्तः तापसोऽहं जगद्गुरो । जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितमायो जनार्दन
मी कुठलाही फसवा किंवा कपटी नाही; मी एक तपस्वी आहे, हे जगाच्या गुरू, मी इंद्रियांवर, रागावर आणि मायेवर विजय मिळवला आहे, हे जनार्दन.
नारद उवाच निशम्य वचनं किञ्चिद्गर्वयुक्तं जनार्दनः । उवाच मां स्मितं कृत्वा वीणावन्मधुरां गिरम्
नारद म्हणाले: माझ्या थोड्याशा गर्वयुक्त बोलणे ऐकून जनार्दन हसला आणि वीणेच्या गोड आवाजासारखी मधुर वाणी मला बोलला.
विष्णुरुवाच नारदैवंविधा नीतिर्न स्थातव्यं कदाचन । पतिं विनान्यसानिध्ये कस्यचिद्योषया क्वचित्
विष्णू म्हणाले: नारद, अशा प्रकारचं वर्तन कधीही योग्य नाही; पतीशिवाय कोणत्याही स्त्रीने दुसऱ्या पुरुषाच्या सान्निध्यात कधीही राहू नये.
माया सुदुर्जया विद्वन् योगिभिर्जितमारुतैः । सांख्यविद्भिर्निराहारैस्तापसैश्च जितेन्द्रियैः
माया फारच कठीण आहे, ज्ञानी; योगी, ज्यांनी श्वासावर नियंत्रण मिळवलं आहे, सांख्यशास्त्रज्ञ, उपवास करणारे, आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेले तपस्वी — यांनाही ती जिंकता येत नाही.
देवैश्च मुनिशार्दूल यत्त्वयोक्तं वचोऽधुना । जितमायोऽस्मि गीतज्ञ नैवं वाच्यं कदाचन
मुनीशार्दूल, अगदी देवांनीसुद्धा, तू आत्ता जे बोललास — 'मी माया जिंकली कारण मला गाणं येतं' — असं कधीही बोलू नये.
नाहं शिवो न वा ब्रह्मा जेतुं तां प्रभवोऽप्यजाम् । मुनयः सनकाद्याश्च कस्त्वं केऽन्ये क्षमा जये
मी शंकर नाही, ब्रह्मा नाही, किंवा त्यांचा मूळ स्त्रोतही नाही, की जिचा जन्म नाही अशा तिला जिंकू शकेन; सनकादी ऋषीही नाहीत — मग तू किंवा इतर कोण तिला जिंकू शकेल?
देवदेहं नृदेहं वा तिर्यग्देहमथापि वा । बिभृयाद्यः शरीरं च स कथं तां जयेदजाम्
कोणताही देव, मनुष्य किंवा प्राणी — कोणत्याही देहात असो — जिचा जन्म नाही अशा तिला कसा जिंकू शकेल?