यदाऽऽगच्छद्राजसुता सेवार्थं मम सन्निधौ । अभवं दुःखसन्तप्तस्तदाहं वानराननः
राजकन्या माझ्या सेवेसाठी माझ्या जवळ आली की, मी वानरास्य असताना फारच दु:खी व्हायचो.
दमयन्ती तु मां वीक्ष्य प्रफुल्लवदनाम्बुजा । शोकं वानरवक्त्रत्वान्न चकार कदाचन
पण दमयंती मात्र मला पाहून नेहमीच फुललेल्या कमळासारखी हसतमुख असायची; माझ्या वानरास्यामुळे तिने कधीच दु:ख दाखवले नाही.
एवं गच्छति काले तु सहसा पर्वतो मुनिः । कुर्वंस्तीर्थान्यनेकानि द्रष्टुं मां समुपागतः
असेच काही काळ गेल्यावर, अचानक पर्वत ऋषी अनेक तीर्थयात्रा करत करत मला भेटायला आले.
मयातिमानितः प्रेम्णा पूजितश्च यथाविधि । आसीन आसने दिव्ये वीक्ष्य मां दुःखितो ह्यभूत्
मी त्यांचा प्रेमाने आणि योग्य रीतीने मोठ्या आदराने सत्कार केला. ते सुंदर आसनावर बसले आणि मला पाहून त्यांना खूप वाईट वाटले.
कृतदारं वानरास्यं दीनं चिन्तातुरं भृशम् । दयावान्मामुवाचेदं पर्वतो मातुलं कृशम्
माझे लग्न झालेले, वानरासारखा चेहरा, दु:खी आणि फारच चिंतेत असलेले पाहून, दयाळू पर्वत ऋषी, आपला भाचा असा कृश झाल्याचे पाहून म्हणाले—
मया नारद कोपात्त्वं शप्तोऽसि मुनिसत्तम । निष्कृतिं तस्य शापस्य करोम्यद्य निशामय
हे उत्तम ऋषी नारद, मी रागाने तुला शाप दिला होता. आता त्या शापाची शांती मी आज करतो, ऐक.
भव त्वं चारुवदनो मम पुण्येन नारद । दृष्ट्वा राजसुतां चित्ते कृपा जाता ममाधुना
माझ्या पुण्यामुळे, नारद, तुझे मुख सुंदर होवो. राजकन्येला पाहून माझ्या मनात आता दया निर्माण झाली आहे.
नारद उवाच मयापि प्रवणं चित्तं कृत्वा श्रुत्वास्य भाषितम् । अनुग्रहः कृतः सद्यस्तस्य शापस्य तत्क्षणात्
नारद म्हणाले: मी मन नम्र करून त्यांचे बोल ऐकले आणि त्या क्षणीच त्या शापातून मुक्त झालो.
भागिनेय तवाप्यस्तु गमनं सुरसद्मनि । शापस्यानुग्रहः कामं कृतोऽयं पर्वताधुना
तुलाही, भाचा, देवांच्या लोकात जाण्याचा लाभ मिळो. पर्वत ऋषींनी आता या शापावर कृपा केली आहे.
नारद उवाच जातोऽहं चारुवदनो वचनात्तस्य पश्यतः । राजपुत्री तु सन्तुष्टा मातरं प्राह सत्वरम्
नारद म्हणाले: त्यांच्या वचनामुळे माझे मुख सुंदर झाले, सर्वांनी ते पाहिले. राजकन्या आनंदाने पटकन आईला सांगायला गेली.
मातस्ते सुमुखो जातो जामाता च महाद्युतिः । वचनात्पर्वतस्याद्य मुक्तशापो मुनेरभूत्
आई, तुझा जावई आता सुंदर आणि तेजस्वी झाला आहे. पर्वत ऋषींच्या वचनामुळे आज ऋषी शापमुक्त झाले.
तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञ्या कथितं तत्तु राजनि । ययौ द्रष्टुं मुनिं तत्र सञ्जयः प्रीतिमांस्तदा
हे ऐकून राणीने ते राजाला सांगितले. मग संजय राजा आनंदाने त्या ऋषीला पाहायला गेला.
धनं समर्पितं राज्ञा सन्तुष्टेन तदा महत् । मह्यं च भागिनेयाय पारिबर्हं महात्मना
राजाने आनंदाने मोठ्या प्रमाणात धन दिले आणि मला, आपल्या भाच्याला, भरपूर वस्तू दिल्या.
एतत्ते सर्वमाख्यातं वर्तनं यत्पुरातनम् । मायाया बलमाहात्म्यं ह्यनुभूतं यथा मया
हे सर्व जुने घडलेले प्रकार आणि माझ्या अनुभवातील मायेमुळे मिळालेले सामर्थ्य व महात्म्य मी तुला सांगितले.
संसारेऽस्मिन्महाभाग मायागुणकृतेऽनृते । तनुभृत्तु सुखी नास्ति न भूतो न भविष्यति
हे महाभाग्यवान्, या जगात मायेमुळे निर्माण झालेल्या आणि असत्याने भरलेल्या या संसारात, शरीर असलेल्या कोणत्याही जीवाला खऱ्या अर्थाने सुख कधीच मिळाले नाही, आणि मिळणारही नाही.
कामक्रोधौ तथा लोभो मत्सरो ममता तथा । अहङ्कारो मदः केन जिताः सर्वे महाबलाः
काम, क्रोध, लोभ, मत्सर, आपलेपणा, अहंकार आणि गर्व — हे सर्व इतके बलवान आहेत की, कोणाच्या द्वारे हे पूर्णपणे जिंकले गेले आहेत?
सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणास्त्रय इमे किल । कारणं प्राणिनां देहसम्भवे सर्वथा मुने
सत्त्व, रज आणि तम — हे तीन गुण प्रत्येक प्राण्याच्या देहप्राप्तीचे मुख्य कारण आहेत, हे खरेच, हे मुनी.
कस्मिंश्चित्समये व्यास वनेऽहं विष्णुना सह । गच्छन्हास्यविनोदेन स्त्रीभावं गमितः क्षणात्
कधीतरी, व्यास, मी विष्णूंसोबत वनात फिरत असताना, त्यांच्या लीलाखिलारीने एका क्षणात मला स्त्रीभाव आला.
राजपत्नीत्वमापन्नो मायाबलविमोहितः । पुत्राः प्रसूता बहवो गेहे तस्य नृपस्य ह
मायेच्या प्रभावाने मी एका राजाची पत्नी झाले आणि त्या राजाच्या घरी माझ्या अनेक मुलांचा जन्म झाला.
व्यास उवाच संशयोऽयं महान्साधो श्रुत्वा ते वचनं किल । कथं नारीत्वमापन्नस्त्वं मुने ज्ञानवान्भृशम्
व्यास म्हणाले: हे साधो, तुझे बोल ऐकून माझ्या मनात मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे — तू इतका ज्ञानी असूनही स्त्रीरूप कसे घेतलेस?
कथं च पुरुषो जातो ब्रूहि सर्वमशेषतः । कथं पुत्रास्त्वया जाताः कस्य राज्ञो गृहेऽञ्जसा
आणि पुन्हा पुरुषरूप कसे मिळवलेस? सर्व काही सविस्तर सांग — तुला मुले कशी झाली आणि कोणत्या राजाच्या घरी हे घडले?
एतदाख्याहि चरितं मायाया महदद्भुतम् । मोहितं च यया सर्वमिदं स्थावरजङ्गमम्
ही मायेची अद्भुत कथा सांग, जिच्या प्रभावाने हे सर्व स्थावर-जंगम जग मोहात पडते.
न तृप्तिमधिगच्छामि शृण्वंस्तव कथामृतम् । सर्वग्रन्थार्थतत्त्वं च सर्वसंशयनाशनम्
तुझी अमृतासारखी कथा ऐकताना मला कधीच समाधान मिळत नाही; ती सर्व ग्रंथांचा खरा अर्थ सांगणारी आणि सर्व शंका दूर करणारी आहे.
; नारदेन स्वस्त्रीत्वप्राप्तिवर्णनम् नारद उवाच निशामय मुनिश्रेष्ठ गदतो मम सत्कथाम् । मायाबलं सुदुर्ज्ञेयं मुनिभिर्योगवित्तमैः
नारद म्हणाले: हे मुनीश्रेष्ठ, मी माझी खरी गोष्ट सांगतोय, नीट ऐक. मायेचे सामर्थ्य योगात पारंगत असलेल्या मुनींसाठीही समजणे फार कठीण आहे.
मायया मोहितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमजया दुर्विभाव्यया
मायेच्या प्रभावाने हे संपूर्ण जग — स्थावर आणि जंगम, ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत — या अजिंक्य आणि अगम्य शक्तीने मोहात पडले आहे.
कदाचित्सत्यलोकाद्वै श्वेतद्वीपे मनोहरे । गतोऽहं दर्शनाकाङ्क्षी हरेरद्भुतकर्मणः
क ведा, मी हरिच्या अद्भुत लीला पाहण्याची इच्छा धरून सत्यलोकातून सुंदर श्वेतद्वीपावर गेलो.
वादयन्महतीं वीणां स्वरतानविभूषिताम् । गायत्रं गायमानस्तु साम सप्तस्वरान्वितम्
मी सुंदर स्वरांनी सजवलेली मोठी वीणा वाजवत, सात स्वरांनी युक्त असे सामगान गात होतो.
दृष्टो मया देवदेवश्चक्रपाणिर्गदाधरः । कौस्तुभोद्भासितोरस्को मेघश्यामश्चतुर्भुजः
माझ्या दृष्टीस देवांचा देव, चक्रधारी, गदाधारी, कौस्तुभमणीने उजळलेला, मेघासारखा श्यामवर्णी आणि चार हातांचा असा भगवान आला.
पीताम्बरपरीधानो मुकुटाङ्गदराजितः । लक्ष्म्या सह विलासिन्या क्रीडमानो मुदा युतः
पिवळ्या वस्त्रांनी परिधान केलेला, मुकुट व दागिन्यांनी सुशोभित, लक्ष्मीसमवेत आनंदाने खेळणारा तो दिसला.
वीक्ष्य मां कमला देवी गतान्तर्धानमन्तिकात् । सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वभूषणभूषिता
मी तिथे गेल्यावर, सर्व गुणांनी संपन्न आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली कमला देवी, त्याच्या जवळून अदृश्य झाली.