पर्वतस्तु गतस्तस्मान्नगराद्विमना भृशम् । अहं वानरवक्त्रस्तु सञ्जातस्तत्क्षणादपि
पर्वत फार दुःखी होऊन नगरातून निघून गेला; आणि मी त्या क्षणीच वानरासारखा चेहरा घेऊन राहिलो.
दृष्ट्वा मां वानरं क्रूरं राजपुत्री विलक्षणा । विमनातीव सञ्जाता वीणाश्रवणलालसा
माझं वानराचं क्रूर रूप पाहून राजकन्या खूपच उदास झाली आणि तिला वीणेचा आवाज ऐकायची ओढ लागली.
व्यास उवाच ततः किमभवद्ब्रह्मन् कथं शापान्निवर्तितः । मानुषास्यः पुनर्जातो भवान्ब्रूहि यथाविधि
व्यास म्हणाले: मग पुढे काय घडलं, ब्राह्मण? शाप कसा दूर झाला? तुला पुन्हा मानवी चेहरा कसा मिळाला, ते नीट सांग.
पर्वतः क्व गतो भूयः सङ्गमो युवयोरभूत् । कदा कुत्र कथं सर्वं विस्तरेण वदस्व ह
पर्वत कुठे गेला? तुम्हा दोघांची पुन्हा भेट झाली का? कधी, कुठे, कशी? सगळं सविस्तर सांग.
नारद उवाच किं ब्रवीमि महाभाग मायायाश्चरितं महत् । दुःखितोऽहं भृशं तत्र पर्वते रुषिते गते
नारद म्हणाले: या मायेमुळे काय घडलं, हे मी काय सांगू? पर्वत रागावून निघून गेल्यावर मी फारच दुःखी झालो.
पुनः सेवापरात्यर्थं राजपुत्री ममाभवत् । गतेऽथ पर्वते कामं स्थितस्तत्रैव सद्मनि
राजकन्या माझ्या सेवेत अधिक मन लावू लागली; पर्वत निघून गेल्यावर मी तिथेच राहिलो आणि तिची इच्छा धरली.
अहं दुःखान्वितो दीनस्तथा वानरवन्मुखः । विशेषेण तु चिन्तार्तः किं मे स्यादिति चिन्तयन्
मी दुःखाने आणि दीन मनाने, वानरासारखा चेहरा घेऊन, विशेषतः चिंतेत पडलो की आता माझं पुढे काय होईल.
सञ्जयोऽथ सुतां दृष्ट्वा किञ्चित्प्रकटयौवनाम् । विवाहार्थे राजसुतामपृच्छत्सचिवं तदा
मग संजयाने आपल्या मुलीला थोडं तारुण्य येताना पाहिलं आणि राजकन्येच्या विवाहाबद्दल आपल्या मंत्र्याला विचारलं.
विवाहकालः सम्प्राप्तः सुताया मम साम्प्रतम् । योग्यं वरं मम ब्रूहि राजपुत्रं सुसम्मतम्
माझ्या मुलीच्या विवाहाचा योग्य काळ आला आहे; मला एखादा योग्य, सर्वांना आवडणारा राजपुत्र सांग.
रूपौदार्यगुणैर्युक्तं शूरं सुकुलसम्भवम् । विवाहं विधिवत्पुत्र्याः करोमि किल साम्प्रतम्
जो रूपवान, उदार, गुणी, शूर आणि चांगल्या कुळातला आहे, त्याच्याशी मी माझ्या मुलीचं लग्न योग्य रीतीने लावून देईन.
प्रधानस्त्वब्रवीद्राजन् राजपुत्रा ह्यनेकशः । वर्तन्ते भुवि पुत्र्यास्ते योग्याः सर्वगुणान्विताः
प्रधान म्हणाली, 'राजन, पृथ्वीवर अनेक राजपुत्र आहेत, जे सर्व सद्गुणांनी युक्त आहेत आणि तुझ्या कन्येसाठी योग्य आहेत.'
यस्मिन् रुचिस्ते राजेन्द्र तमाहूय नृपात्मजम् । देहि कन्यां धनं भूरि हस्त्यश्वरथसंयुतम्
राजाधिराज, तुझ्या कन्येला ज्याच्याशी लग्न करायचे आहे तो राजपुत्र बोलाव, आणि तिचे लग्न त्याच्याशी लाव, भरपूर धन, हत्ती, घोडे आणि रथ यांसह.
नारद उवाच पितुश्चिकीर्षितं ज्ञात्वा दमयन्ती तदा नृपम् । धात्र्या मुखेन वाक्यज्ञा तमुवाच रहः स्थितम्
नारद म्हणाले: वडिलांचा हेतू समजून दमयंतीने मग आपल्या धायीकडून राजाला, त्याच्या बोलण्याचा अर्थ जाणून, एकांतात सांगितले.
धात्र्युवाच दमयन्ती महाराज पुत्री ते मामथाब्रवीत् । पितरं ब्रूहि धात्रेयि वचनान्मे सुखान्वितम्
धाय म्हणाली: 'महारा्जा, तुझी कन्या दमयंतीने मला असे सांगितले आहे: "धाय, माझे हे आनंदाने भरलेले शब्द वडिलांना सांग."'
मया वृतोऽथ मेधावी नारदो महतीयुतः । नादमोहितया कामं नान्यः कोऽपि प्रियो मम
'मी मोठ्या गुणवत्तांनी युक्त, बुद्धिमान आणि तेजस्वी नारद यांना निवडले आहे; मला इच्छेने भ्रम झालेला नाही, आणि दुसरा कोणीही मला प्रिय नाही.'
कुरु मे वाञ्छितं तात विवाहं मुनिना सह । नान्यं वरिष्ये धर्मज्ञ नारदं तु पतिं विना
'बाबा, माझी इच्छा पूर्ण कर, मला त्या ऋषीशी लग्न करायचे आहे; धर्म जाणणाऱ्या तुझ्याकडून मी दुसरा कोणताही वर निवडणार नाही, नारदांशिवाय.'
मग्नाहं नादसिन्धौ वै नक्रहीने रसात्मके । अक्षारे सुखसम्पूर्णे तिमिङ्गिलविवर्जिते
'मी नारदांच्या सागरात बुडाले आहे, जो मगरींशिवाय आहे, साराने भरलेला आहे, नाश न होणारा आहे, सुखाने पूर्ण आहे आणि मोठ्या मास्यांशिवाय आहे.'
; नारदस्य मायादमयन्त्या सह विवाहवर्णनम् नारद उवाच तत्पुत्र्या वचनं श्रुत्वा राजा धात्रीमुखात्ततः । भार्यां प्रोवाच कैकेयीं समीपस्थां सुलोचनाम्
नारद म्हणाले: धायीच्या तोंडून आपल्या मुलीचे बोल ऐकून राजा जवळ असलेल्या सुंदर डोळ्यांच्या कैकेयीला म्हणाला.
राजोवाच यदुक्तं वचनं कान्ते धात्र्या तत्तु त्वया श्रुतम् । वृतोऽयं नारदः कामं मुनिर्वानरवक्त्रभाक्
राजा म्हणाला: 'प्रिय, धायीने जे बोल सांगितले ते तू ऐकले आहेस; दमयंतीने इच्छेने वानरासारख्या मुख असलेल्या नारद ऋषीला वर म्हणून निवडले आहे.'
किमिदं चिन्तितं पुत्र्या बुद्धिहीनं विचेष्टितम् । कथमस्मै मया देया कन्या हरिमुखाय सा
'माझ्या मुलीने हे काय विचारहीन आणि मूर्खपणाचे कृत्य केले? मी माझी मुलगी त्या वानरमुख असलेल्या व्यक्तीस कशी देऊ?'
क्वासौ भिक्षुः कुरूपः क्व दमयन्ती ममात्मजा । विपरीतमिदं कार्यं न विधेयं कदाचन
'तो कुरूप भिक्षुक कुठे आणि माझी कन्या दमयंती कुठे? हे अगदी उलटे कृत्य आहे, असे कधीच करायला नको.'
तामेकान्ते सुकेशान्ते निवारय हठात्सुताम् । युक्त्या मुनिरतां मुग्धां शास्त्रवृद्धानुसारया
'एकांतात, गोड शब्दांनी, आपल्या ऋषीभक्त निरागस मुलीला समजाव, शास्त्र व वडीलधाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाने योग्य रीतीने तिला रोख.'
इति भर्तृवचः श्रुत्वा जननी तामथाब्रवीत् । च ते रूपं मुनिः क्वासौ वानरास्योऽधनः पुनः
पतीचे बोल ऐकून आईने मग तिला विचारले: 'तो ऋषी कुठे आहे, त्याचे रूप कसे आहे? तो वानरासारखा आणि गरीब आहे.'
कथं मोहमवाप्तासि भिक्षुके चतुरा पुनः । लताकोमलदेहा त्वं भस्मरूक्षतनुस्त्वयम्
'तू हुशार असूनही भिक्षुकावर कशी मोहित झालीस? तू वेलीसारखी कोमल आहेस, आणि तो राखेने माखलेला, खरखरीत त्वचेचा आहे.'
वार्ता वानरवक्त्रेण कथं युक्ता तवानघे । का प्रीतिः कुत्सिते पुंसि भविष्यति शुचिस्मिते
'अग, वानरासारख्या मुख असलेल्या व्यक्तीसोबत तुझे नाते कसे योग्य आहे? शुद्ध हास्य असलेल्या तुझ्या मनात अशा तुच्छ पुरुषावर प्रेम कसे निर्माण होईल?'
वरस्ते राजपुत्रोऽस्तु मा कुरु त्वं वृथा हठम् । पिता ते दुःखमाप्नोति श्रुत्वा धात्रीमुखाद्वचः
'तुझा निवडलेला वर राजपुत्र असू दे; उगाच हट्ट करू नकोस. धायीच्या तोंडून हे बोल ऐकून तुझ्या वडिलांना दुःख होईल.'
लग्नां बुबूलवृक्षेण कोमलां मालतीलताम् । दृष्ट्वा कस्य मनः खेदं चतुरस्य न गच्छति
'कोणाला, जर कोमल मोगऱ्याची वेल विषारी दुधीच्या झाडाला गुंडाळलेली दिसली, तर त्याच्या मनाला दुःख होणार नाही, असे कोण हुशार माणूस आहे?'
दासेरकाय ताम्बूलीदलानि कोमलानि कः । ददाति भक्षणार्थाय मूर्खोऽपि धरणीतले
'कोण कोमल तांबुळाची पाने दासेरासारख्या नीच माणसाला खाण्यासाठी देईल? अगदी मूर्ख माणूसही असे करणार नाही.'
वीक्ष्य त्वां करसंलग्नां नारदस्य समीपतः । विवाहे वर्तमाने तु कस्य चेतो न दह्यति
तू नारदांच्या हातात हात घालून, त्यांच्या शेजारी उभी असताना, लग्नाच्या वेळी कोणाचं मन जळून निघणार नाही?
कुमुखेन समं वार्ता न रुचिं जनयत्यतः । आमृतेस्तु कथं कालः क्षपितव्यस्त्वयामुना
ज्याचं तोंड बघायला छान नाही, त्याच्याशी बोलण्यात काहीच गोडी वाटत नाही; मग तू अमृतासारखी असताना, विषासारख्या माणसासोबत वेळ कसा घालवशील?