न तथा मयि भेदोऽत्र सन्देहं जनयत्यसौ । मन्यते त्वां पतिं कर्तुं सर्वथा सञ्जयात्मजा
माझ्याशी ती तसा वागणूक देत नाही, म्हणून मला शंका येते; संजयाची मुलगी तुला पती म्हणून निवडू पाहते.
तवापि तादृशं भावं जानामि लक्षणैरहम् । नेत्रवक्त्रविकारैश्च ज्ञायते प्रीतिकारणम्
तुझेही तिच्याबद्दल तसेच भाव आहेत हे मला तुझ्या डोळ्यांत, चेहऱ्यात आणि हावभावांतून समजतं, त्यामुळे तुझ्या प्रेमाचं कारण कळतं.
सत्यं वद न ते मिथ्या वक्तव्यं वचनं मुने । स्वर्गतः समयं कृत्वा चलितौ संस्मराधुना
सत्य बोल, खोटं बोलू नकोस, हे ऋषी. स्वर्गात दिलेला शब्द तू मोडला आहेस, हे आठव.
नारद उवाच पृष्टोऽहं पर्वतेनेदं कारणं तु हठाद्यदा । तदाहं ह्रीसमाक्रान्तः सञ्जातश्चाब्रुवं पुनः
नारद म्हणाले: पर्वताने मला हे विचारलं, आणि त्याच्या हट्टामुळे मी लाजून पुन्हा बोललो.
पर्वतैषा विशालाक्षी पतिं मां कर्तुमुद्यता । ममापि मानसो भावो वर्ततेऽस्यां विशेषतः
ही विशाल डोळ्यांची पर्वती मला पती म्हणून निवडू इच्छिते; आणि माझ्या मनातही तिच्याबद्दल विशेष जिव्हाळा आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं सत्यं पर्वतः कोपसंयुतः । मामुवाच मुनिर्वाक्यं धिग्धिगिति पुनः पुनः
माझं खरं बोलणं ऐकून पर्वत रागावला आणि 'धिक्कार आहे' असं पुन्हा पुन्हा मला म्हणू लागला.
प्रथमं शपथान्कृत्वा वञ्चितोऽहं त्वया यतः । भव वानरवक्त्रस्त्वं शापाच्च मम मित्रधुक्
तू आधी शपथ घेऊन मला फसवलंस, म्हणून मित्रद्रोही, माझ्या शापामुळे तू वानरासारखा चेहरा घे.
इति शप्तस्तु तेनाहं कुपितेन महात्मना । सहसा ह्यभवं क्रूरः शाखामृगमुखस्तदा
त्या क्रुद्ध महात्म्याने मला शाप दिला आणि मी क्षणात वानरासारखा, क्रूर चेहरा असलेला झालो.
मयापि न कृता तस्मिन्क्षमा तु भगिनीसुते । सोऽपि शप्तोऽतिकोपाद्वै मा स्वर्गे ते गतिः किल
मीही त्याला बहिणीच्या मुलीच्या बाबतीत क्षमा केली नाही; मोठ्या रागाने मीही त्याला शाप दिला, 'तुला स्वर्गप्राप्ती होऊ नये.'
स्वल्पेऽपराधे यस्मान्मां शप्तवानसि पर्वत । तस्मात्तवापि मन्दात्मन् मृत्युलोके स्थितिः किल
अगदी छोट्या चुकीसाठी तू मला शाप दिलास, पर्वता, म्हणून तूही या मृत्युलोकात राहशील.
पर्वतस्तु गतस्तस्मान्नगराद्विमना भृशम् । अहं वानरवक्त्रस्तु सञ्जातस्तत्क्षणादपि
पर्वत फार दुःखी होऊन नगरातून निघून गेला; आणि मी त्या क्षणीच वानरासारखा चेहरा घेऊन राहिलो.
दृष्ट्वा मां वानरं क्रूरं राजपुत्री विलक्षणा । विमनातीव सञ्जाता वीणाश्रवणलालसा
माझं वानराचं क्रूर रूप पाहून राजकन्या खूपच उदास झाली आणि तिला वीणेचा आवाज ऐकायची ओढ लागली.
व्यास उवाच ततः किमभवद्ब्रह्मन् कथं शापान्निवर्तितः । मानुषास्यः पुनर्जातो भवान्ब्रूहि यथाविधि
व्यास म्हणाले: मग पुढे काय घडलं, ब्राह्मण? शाप कसा दूर झाला? तुला पुन्हा मानवी चेहरा कसा मिळाला, ते नीट सांग.
पर्वतः क्व गतो भूयः सङ्गमो युवयोरभूत् । कदा कुत्र कथं सर्वं विस्तरेण वदस्व ह
पर्वत कुठे गेला? तुम्हा दोघांची पुन्हा भेट झाली का? कधी, कुठे, कशी? सगळं सविस्तर सांग.
नारद उवाच किं ब्रवीमि महाभाग मायायाश्चरितं महत् । दुःखितोऽहं भृशं तत्र पर्वते रुषिते गते
नारद म्हणाले: या मायेमुळे काय घडलं, हे मी काय सांगू? पर्वत रागावून निघून गेल्यावर मी फारच दुःखी झालो.
पुनः सेवापरात्यर्थं राजपुत्री ममाभवत् । गतेऽथ पर्वते कामं स्थितस्तत्रैव सद्मनि
राजकन्या माझ्या सेवेत अधिक मन लावू लागली; पर्वत निघून गेल्यावर मी तिथेच राहिलो आणि तिची इच्छा धरली.
अहं दुःखान्वितो दीनस्तथा वानरवन्मुखः । विशेषेण तु चिन्तार्तः किं मे स्यादिति चिन्तयन्
मी दुःखाने आणि दीन मनाने, वानरासारखा चेहरा घेऊन, विशेषतः चिंतेत पडलो की आता माझं पुढे काय होईल.
सञ्जयोऽथ सुतां दृष्ट्वा किञ्चित्प्रकटयौवनाम् । विवाहार्थे राजसुतामपृच्छत्सचिवं तदा
मग संजयाने आपल्या मुलीला थोडं तारुण्य येताना पाहिलं आणि राजकन्येच्या विवाहाबद्दल आपल्या मंत्र्याला विचारलं.
विवाहकालः सम्प्राप्तः सुताया मम साम्प्रतम् । योग्यं वरं मम ब्रूहि राजपुत्रं सुसम्मतम्
माझ्या मुलीच्या विवाहाचा योग्य काळ आला आहे; मला एखादा योग्य, सर्वांना आवडणारा राजपुत्र सांग.
रूपौदार्यगुणैर्युक्तं शूरं सुकुलसम्भवम् । विवाहं विधिवत्पुत्र्याः करोमि किल साम्प्रतम्
जो रूपवान, उदार, गुणी, शूर आणि चांगल्या कुळातला आहे, त्याच्याशी मी माझ्या मुलीचं लग्न योग्य रीतीने लावून देईन.
प्रधानस्त्वब्रवीद्राजन् राजपुत्रा ह्यनेकशः । वर्तन्ते भुवि पुत्र्यास्ते योग्याः सर्वगुणान्विताः
प्रधान म्हणाली, 'राजन, पृथ्वीवर अनेक राजपुत्र आहेत, जे सर्व सद्गुणांनी युक्त आहेत आणि तुझ्या कन्येसाठी योग्य आहेत.'
यस्मिन् रुचिस्ते राजेन्द्र तमाहूय नृपात्मजम् । देहि कन्यां धनं भूरि हस्त्यश्वरथसंयुतम्
राजाधिराज, तुझ्या कन्येला ज्याच्याशी लग्न करायचे आहे तो राजपुत्र बोलाव, आणि तिचे लग्न त्याच्याशी लाव, भरपूर धन, हत्ती, घोडे आणि रथ यांसह.
नारद उवाच पितुश्चिकीर्षितं ज्ञात्वा दमयन्ती तदा नृपम् । धात्र्या मुखेन वाक्यज्ञा तमुवाच रहः स्थितम्
नारद म्हणाले: वडिलांचा हेतू समजून दमयंतीने मग आपल्या धायीकडून राजाला, त्याच्या बोलण्याचा अर्थ जाणून, एकांतात सांगितले.
धात्र्युवाच दमयन्ती महाराज पुत्री ते मामथाब्रवीत् । पितरं ब्रूहि धात्रेयि वचनान्मे सुखान्वितम्
धाय म्हणाली: 'महारा्जा, तुझी कन्या दमयंतीने मला असे सांगितले आहे: "धाय, माझे हे आनंदाने भरलेले शब्द वडिलांना सांग."'
मया वृतोऽथ मेधावी नारदो महतीयुतः । नादमोहितया कामं नान्यः कोऽपि प्रियो मम
'मी मोठ्या गुणवत्तांनी युक्त, बुद्धिमान आणि तेजस्वी नारद यांना निवडले आहे; मला इच्छेने भ्रम झालेला नाही, आणि दुसरा कोणीही मला प्रिय नाही.'
कुरु मे वाञ्छितं तात विवाहं मुनिना सह । नान्यं वरिष्ये धर्मज्ञ नारदं तु पतिं विना
'बाबा, माझी इच्छा पूर्ण कर, मला त्या ऋषीशी लग्न करायचे आहे; धर्म जाणणाऱ्या तुझ्याकडून मी दुसरा कोणताही वर निवडणार नाही, नारदांशिवाय.'
मग्नाहं नादसिन्धौ वै नक्रहीने रसात्मके । अक्षारे सुखसम्पूर्णे तिमिङ्गिलविवर्जिते
'मी नारदांच्या सागरात बुडाले आहे, जो मगरींशिवाय आहे, साराने भरलेला आहे, नाश न होणारा आहे, सुखाने पूर्ण आहे आणि मोठ्या मास्यांशिवाय आहे.'
; नारदस्य मायादमयन्त्या सह विवाहवर्णनम् नारद उवाच तत्पुत्र्या वचनं श्रुत्वा राजा धात्रीमुखात्ततः । भार्यां प्रोवाच कैकेयीं समीपस्थां सुलोचनाम्
नारद म्हणाले: धायीच्या तोंडून आपल्या मुलीचे बोल ऐकून राजा जवळ असलेल्या सुंदर डोळ्यांच्या कैकेयीला म्हणाला.
राजोवाच यदुक्तं वचनं कान्ते धात्र्या तत्तु त्वया श्रुतम् । वृतोऽयं नारदः कामं मुनिर्वानरवक्त्रभाक्
राजा म्हणाला: 'प्रिय, धायीने जे बोल सांगितले ते तू ऐकले आहेस; दमयंतीने इच्छेने वानरासारख्या मुख असलेल्या नारद ऋषीला वर म्हणून निवडले आहे.'
किमिदं चिन्तितं पुत्र्या बुद्धिहीनं विचेष्टितम् । कथमस्मै मया देया कन्या हरिमुखाय सा
'माझ्या मुलीने हे काय विचारहीन आणि मूर्खपणाचे कृत्य केले? मी माझी मुलगी त्या वानरमुख असलेल्या व्यक्तीस कशी देऊ?'