एवं संसेव्यमानौ तु स्थितौ राज्ञो गृहे किल । वेदाध्ययनसंशीलावावां वेदव्रते रतौ
अशा प्रकारे आमची सेवा होत असताना आम्ही राजाच्या घरी राहत होतो आणि वेदाध्ययन व व्रत यामध्ये मन लावून होतो.
अहं वीणां करे कृत्वा साधयित्वा स्वरोत्तमम् । गायत्रं साम सुस्वादमगां कर्णरसायनम्
मी हातात वीणा घेऊन तिला उत्तम सूर लावले आणि कानाला गोड वाटतील अशी सामगानं गायली.
राजपुत्री तु तच्छ्रुत्वा सामगानं मनोहरम् । बभूव मयि रागाढ्या प्रीतियुक्ता विशारदा
ती सुंदर सामगानं ऐकून राजकन्या माझ्यावर प्रेम करू लागली, तिच्या मनात प्रेम आणि कौशल्य दोन्ही वाढले.
दिने दिनेऽनुरागोऽस्या मयि वृद्धिं गतः परः । ममापि प्रीतियुक्तायां मनो जातं स्पृहापरम्
दररोज तिचं माझ्यावरचं प्रेम वाढत गेलं; तिच्या प्रेमळ वागणुकीमुळे माझ्याही मनात तीव्र ओढ निर्माण झाली.
मम तस्य च सा कन्या भोजनादिषु कर्हिचित् । अकरोदन्तरं किञ्चित्सेवाभेदं रसान्विता
ती कन्या कधीच माझ्या आणि पर्वताच्या जेवणासारख्या सेवेत फरक करत नसे, नेहमीच तिने मन लावून सेवा केली.
स्नानायोष्णजलं मह्यं पर्वताय च शीतलम् । दधि मह्यं तथा तक्रं पर्वतायाप्यकल्पयत्
माझ्यासाठी ती स्नानाला गरम पाणी देई आणि पर्वतासाठी थंड पाणी, मला दही आणि पर्वताला ताक देई.
शयनास्तरणं शुभ्रं मदर्थे पर्यकल्पयत् । प्रीत्या परमया यद्वत्पर्वताय न तादृशम्
माझ्यासाठी तिने अत्यंत स्वच्छ आणि सुंदर अंथरुण प्रेमाने लावलं, पण पर्वतासाठी तसं केलं नाही.
विलोकयति मां प्रेम्णा सुन्दरी न च पर्वतम् । ततोऽस्यास्तादृशं दृष्ट्वा पर्वतः प्रेमकारणम्
ती सुंदर मुलगी प्रेमाने माझ्याकडे पाहायची, पण पर्वताकडे नाही; हे पाहून पर्वताला तिच्या प्रेमाचं कारण समजलं.
मनसा चिन्तयामास किमेतदिति विस्मितः । पप्रच्छ मां रहः सम्यग्ब्रूहि नारद सर्वथा
हे सगळं पाहून पर्वताच्या मनात आश्चर्य वाटलं, 'हे काय?' असं तो मनाशी विचारू लागला आणि एकांतात मला म्हणाला, 'नारद, सर्व काही सांग.'
राजपुत्री त्वयि प्रेम करोति मुदिता भृशम् । ददाति भक्ष्यभोज्यानि स्नेहयुक्ता समन्ततः
राजकन्या तुझ्यावर खूप प्रेम करते, आनंदी आहे आणि तुला सर्व प्रकारचे खाण्यापिण्याचे पदार्थ प्रेमाने देते.
न तथा मयि भेदोऽत्र सन्देहं जनयत्यसौ । मन्यते त्वां पतिं कर्तुं सर्वथा सञ्जयात्मजा
माझ्याशी ती तसा वागणूक देत नाही, म्हणून मला शंका येते; संजयाची मुलगी तुला पती म्हणून निवडू पाहते.
तवापि तादृशं भावं जानामि लक्षणैरहम् । नेत्रवक्त्रविकारैश्च ज्ञायते प्रीतिकारणम्
तुझेही तिच्याबद्दल तसेच भाव आहेत हे मला तुझ्या डोळ्यांत, चेहऱ्यात आणि हावभावांतून समजतं, त्यामुळे तुझ्या प्रेमाचं कारण कळतं.
सत्यं वद न ते मिथ्या वक्तव्यं वचनं मुने । स्वर्गतः समयं कृत्वा चलितौ संस्मराधुना
सत्य बोल, खोटं बोलू नकोस, हे ऋषी. स्वर्गात दिलेला शब्द तू मोडला आहेस, हे आठव.
नारद उवाच पृष्टोऽहं पर्वतेनेदं कारणं तु हठाद्यदा । तदाहं ह्रीसमाक्रान्तः सञ्जातश्चाब्रुवं पुनः
नारद म्हणाले: पर्वताने मला हे विचारलं, आणि त्याच्या हट्टामुळे मी लाजून पुन्हा बोललो.
पर्वतैषा विशालाक्षी पतिं मां कर्तुमुद्यता । ममापि मानसो भावो वर्ततेऽस्यां विशेषतः
ही विशाल डोळ्यांची पर्वती मला पती म्हणून निवडू इच्छिते; आणि माझ्या मनातही तिच्याबद्दल विशेष जिव्हाळा आहे.
तच्छ्रुत्वा वचनं सत्यं पर्वतः कोपसंयुतः । मामुवाच मुनिर्वाक्यं धिग्धिगिति पुनः पुनः
माझं खरं बोलणं ऐकून पर्वत रागावला आणि 'धिक्कार आहे' असं पुन्हा पुन्हा मला म्हणू लागला.
प्रथमं शपथान्कृत्वा वञ्चितोऽहं त्वया यतः । भव वानरवक्त्रस्त्वं शापाच्च मम मित्रधुक्
तू आधी शपथ घेऊन मला फसवलंस, म्हणून मित्रद्रोही, माझ्या शापामुळे तू वानरासारखा चेहरा घे.
इति शप्तस्तु तेनाहं कुपितेन महात्मना । सहसा ह्यभवं क्रूरः शाखामृगमुखस्तदा
त्या क्रुद्ध महात्म्याने मला शाप दिला आणि मी क्षणात वानरासारखा, क्रूर चेहरा असलेला झालो.
मयापि न कृता तस्मिन्क्षमा तु भगिनीसुते । सोऽपि शप्तोऽतिकोपाद्वै मा स्वर्गे ते गतिः किल
मीही त्याला बहिणीच्या मुलीच्या बाबतीत क्षमा केली नाही; मोठ्या रागाने मीही त्याला शाप दिला, 'तुला स्वर्गप्राप्ती होऊ नये.'
स्वल्पेऽपराधे यस्मान्मां शप्तवानसि पर्वत । तस्मात्तवापि मन्दात्मन् मृत्युलोके स्थितिः किल
अगदी छोट्या चुकीसाठी तू मला शाप दिलास, पर्वता, म्हणून तूही या मृत्युलोकात राहशील.
पर्वतस्तु गतस्तस्मान्नगराद्विमना भृशम् । अहं वानरवक्त्रस्तु सञ्जातस्तत्क्षणादपि
पर्वत फार दुःखी होऊन नगरातून निघून गेला; आणि मी त्या क्षणीच वानरासारखा चेहरा घेऊन राहिलो.
दृष्ट्वा मां वानरं क्रूरं राजपुत्री विलक्षणा । विमनातीव सञ्जाता वीणाश्रवणलालसा
माझं वानराचं क्रूर रूप पाहून राजकन्या खूपच उदास झाली आणि तिला वीणेचा आवाज ऐकायची ओढ लागली.
व्यास उवाच ततः किमभवद्ब्रह्मन् कथं शापान्निवर्तितः । मानुषास्यः पुनर्जातो भवान्ब्रूहि यथाविधि
व्यास म्हणाले: मग पुढे काय घडलं, ब्राह्मण? शाप कसा दूर झाला? तुला पुन्हा मानवी चेहरा कसा मिळाला, ते नीट सांग.
पर्वतः क्व गतो भूयः सङ्गमो युवयोरभूत् । कदा कुत्र कथं सर्वं विस्तरेण वदस्व ह
पर्वत कुठे गेला? तुम्हा दोघांची पुन्हा भेट झाली का? कधी, कुठे, कशी? सगळं सविस्तर सांग.
नारद उवाच किं ब्रवीमि महाभाग मायायाश्चरितं महत् । दुःखितोऽहं भृशं तत्र पर्वते रुषिते गते
नारद म्हणाले: या मायेमुळे काय घडलं, हे मी काय सांगू? पर्वत रागावून निघून गेल्यावर मी फारच दुःखी झालो.
पुनः सेवापरात्यर्थं राजपुत्री ममाभवत् । गतेऽथ पर्वते कामं स्थितस्तत्रैव सद्मनि
राजकन्या माझ्या सेवेत अधिक मन लावू लागली; पर्वत निघून गेल्यावर मी तिथेच राहिलो आणि तिची इच्छा धरली.
अहं दुःखान्वितो दीनस्तथा वानरवन्मुखः । विशेषेण तु चिन्तार्तः किं मे स्यादिति चिन्तयन्
मी दुःखाने आणि दीन मनाने, वानरासारखा चेहरा घेऊन, विशेषतः चिंतेत पडलो की आता माझं पुढे काय होईल.
सञ्जयोऽथ सुतां दृष्ट्वा किञ्चित्प्रकटयौवनाम् । विवाहार्थे राजसुतामपृच्छत्सचिवं तदा
मग संजयाने आपल्या मुलीला थोडं तारुण्य येताना पाहिलं आणि राजकन्येच्या विवाहाबद्दल आपल्या मंत्र्याला विचारलं.
विवाहकालः सम्प्राप्तः सुताया मम साम्प्रतम् । योग्यं वरं मम ब्रूहि राजपुत्रं सुसम्मतम्
माझ्या मुलीच्या विवाहाचा योग्य काळ आला आहे; मला एखादा योग्य, सर्वांना आवडणारा राजपुत्र सांग.
रूपौदार्यगुणैर्युक्तं शूरं सुकुलसम्भवम् । विवाहं विधिवत्पुत्र्याः करोमि किल साम्प्रतम्
जो रूपवान, उदार, गुणी, शूर आणि चांगल्या कुळातला आहे, त्याच्याशी मी माझ्या मुलीचं लग्न योग्य रीतीने लावून देईन.