इत्युक्तः शशिना तत्र गुरुरत्यन्तदुःखितः । जगाम स्वगृहं तूर्णं चिन्ताविष्टः स्मरातुरः
चंद्राने असं सांगितल्यावर, गुरु अतिशय दुःखी झाला आणि चिंतेने आणि प्रेमाने व्याकुळ होऊन पटकन आपल्या घरी परत गेला.
दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा चिन्तातुरो गुरुः । ययावथ गृहं तस्य त्वरितश्चौषधीपतेः
काही दिवस तिथे राहून, चिंता करत असलेला गुरु, औषधींच्या स्वामीच्या घरी लवकर गेला.
स्थितः क्षत्रा निषिद्धोऽसौ द्वारदेशे रुषान्वितः । नाजगाम शशी तत्र चुकोपाति बृहस्पतिः
तो तिथे उभा राहिला, क्षत्रियांकडून प्रवेश नाकारला गेला, आणि रागाने भरला; चंद्र तिथे आला नाही, आणि बृहस्पतीचा राग अधिकच वाढला.
अयं मे शिष्यतां यातो गुरुपत्नीं तु मातरम् । जग्राह बलतोऽधर्मी शिक्षणीयो मयाधुना
"हा माझा शिष्य झाला, आणि त्याने बलपूर्वक माझ्या गुरुपत्नीला, म्हणजे माझ्या आईला, पळवले; आता या अधार्मिकाला मला धडा शिकवायलाच पाहिजे."
उवाच वाचं कोपात्तु द्वारदेशस्थितो बहिः । किं शेषे भवने मन्द पापाचार सुराधम
द्वाराजवळ उभा राहून तो रागाने म्हणाला — 'अरे मूर्ख, पापी, देवांमध्ये नीच, घरात काय बसलास?'
देहि मे कामिनीं शीघ्रं नोचेच्छापं ददाम्यहम् । करोमि भस्मसान्नूनं न ददासि प्रियां मम
माझी प्रिय पत्नी लगेच दे, नाहीतर तुला शाप देईन; जर तिने मला दिली नाहीस, तर तुला राख करून टाकीन.
सूत उवाच क्रूराणि चैवमादीनि भाषणानि बृहस्पतेः । श्रुत्वा द्विजपतिः शीघ्रं निर्गतः सदनाद्बहिः
सूतम्हणाला — बृहस्पतीचे असे कठोर शब्द ऐकून त्या द्विजाधिपतीने पटकन घराबाहेर पडले.
तमुवाच हसन्सोमः किमिदं बहु भाषसे । न ते योग्यासितापाङ्गी सर्वलक्षणसंयुता
सोमाने हसत विचारले — 'काय एवढं बोलतोस? ती काळ्या डोळ्यांची, सर्व गुणांनी युक्त स्त्री तुझ्यासाठी योग्य नाही.'
कुरूपां च स्वसदृशीं गृहाणान्यां स्त्रियं द्विज । भिक्षुकस्य गृहे योग्या नेदृशी वरवर्णिनी
द्विजा, तुझ्यासारखी कुरूप स्त्री घे; अशी सुंदर स्त्री भिकाऱ्याच्या घरासाठी योग्य नाही.
रतिः स्वसदृशे कान्ते नार्याः किल निगद्यते । त्वं न जानासि मन्दात्मन् कामशास्त्रविनिर्णयम्
प्रिय व्यक्तीसोबतच खरी आनंदाची अनुभूती मिळते असं म्हणतात; पण मंद बुद्धी असलेल्या तुझ्या लक्षात प्रेमशास्त्राचं हे तत्व येत नाही.
यथेष्टं गच्छ दुर्बुद्धे नाहं दास्यामि कामिनीम् । यच्छक्यं कुरु तत्कामं न देया वरवर्णिनी
दुष्ट बुद्धी, जिथे हवे तिथे जा; मी तुझ्या इच्छेप्रमाणे ती स्त्री देणार नाही. तुला जे शक्य आहे ते कर, पण ही सुंदर स्त्री तुला मिळणार नाही.
कामार्तस्य च ते शापो न मां बाधितुमर्हति । नाहं ददे गुरो कान्तां यथेच्छसि तथा कुरु
तुझ्या वासनापासून आलेला शाप मला काहीच करू शकत नाही; मी माझी प्रिया देणार नाही, गुरुजी, तुला हवे ते कर.
सूत उवाच इत्युक्तः शशिना चेज्यश्चिन्तामाप रुषान्वितः । जगाम तरसा सद्म क्रोधयुक्तः शचीपतेः
सूता म्हणाला — चंद्राने असे म्हटल्यावर बृहस्पती राग आणि चिंता यांनी भरून गेला आणि तो क्रोधाने भरभर शचीपती इंद्राच्या घरी गेला.
दृष्ट्वा शतक्रतुस्तत्र गुरुं दुःखातुरं स्थितम् । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः पूजयित्वा सुसंस्थितः
तेथे इंद्राने आपला गुरु दुःखात बसलेला पाहिला आणि पाय धुण्याचे पाणी, अर्घ्य, पान्यासारख्या वस्तूंनी त्याचा सन्मान केला.
पप्रच्छ परमोदारस्तं तथावस्थितं गुरुम् । का चिन्ता ते महाभाग शोकार्तोऽसि महामुने
त्या उदार मनाच्या इंद्राने त्या अवस्थेत असलेल्या गुरूला विचारले — 'महाराज, तुम्हाला कोणती चिंता आहे? तुम्ही एवढे दुःखी का आहात?'
केनापमानितोऽसि त्वं मम राज्ये गुरुश्च मे । त्वदधीनमिदं सर्वं सैन्यं लोकाधिपैः सह
'माझ्या राज्यात तुम्हाला कोणी अपमान केले? तुम्ही माझे गुरु आणि स्वामी आहात. हे सर्व सैन्य आणि लोकपाल तुमच्या अधीन आहेत.'
बह्मा विष्णुस्तथा शम्भुर्ये चान्ये देवसत्तमाः । करिष्यन्ति च साहाय्यं का चिन्ता वद साम्प्रतम्
'ब्रह्मा, विष्णू, शंकर आणि इतर सर्व श्रेष्ठ देवताही तुमची मदत करतील. मग आत्ता काय चिंता आहे, सांगा.'
गुरुरुवाच शशिनापहृता भार्या तारा मम सुलोचना । न ददाति स दुष्टात्मा प्रार्थितोऽपि पुनः पुनः
गुरु म्हणाले — 'माझी सुंदर डोळ्यांची पत्नी तारा चंद्राने पळवली आहे. मी वारंवार मागितली तरी तो दुष्ट तिला परत देत नाही.'
किं करोमि सुरेशान त्वमेव शरणं मम । साहाय्यं कुरु देवेश दुःखितोऽस्मि शतक्रतो
'देवाधिदेव, मी काय करू? तूच माझं आश्रय आहेस. शचीपती, मला मदत कर, मी फार दुःखी आहे.'
इन्द्र उवाच मा शोकं कुरु धर्मज्ञ दासोऽस्मि तव सुव्रत । आनयिष्याम्यहं नूनं भार्यां तव महामते
इंद्र म्हणाला — 'धर्मज्ञ, दुःख करू नकोस; मी तुझा सेवक आहे, व्रतस्थ. नक्कीच तुझी पत्नी परत आणीन, महाबुद्धी.'
प्रेषिते चेन्मया दूते न दास्यति मदाकुलः । ततो युद्धं करिष्यामि देवसैन्यैः समावृतः
'मी दूत पाठवला आणि तो अहंकारी तिला दिली नाही, तर मी देवांच्या सैन्यासह युद्ध करीन.'
इत्याश्वास्य गुरुं शक्रो दूतं वक्तृविचक्षणम् । प्रेषयामास सोमाय वार्ताशंसिनमद्भुतम्
अशा प्रकारे गुरूला धीर देऊन शक्राने सोमाकडे अत्यंत वाक्चातुर्य असलेला दूत पाठवला, जो योग्य संदेश पोहोचवील.
स गत्वा शशिलोकं तु त्वरितः सुविचक्षणः । उवाच वचनेनैव वचनं रोहिणीपतिम्
तो चतुर आणि वेगवान त्या चंद्रलोकात गेला आणि रोहिणीच्या पतीला म्हणाला.
प्रेषितोऽहं महाभाग शक्रेण त्वां विवक्षया । कथितं प्रभुणा यच्च तद्ब्रवीमि महामते
महाभागा, मला इंद्राने तुझ्याजवळ एक संदेश घेऊन पाठवले आहे; प्रभूने जे सांगितले ते मी तुला सांगतो, हे महाबुद्धिमान.
धर्मज्ञोऽसि महाभाग नीतिं जानासि सुव्रत । अत्रिः पिता ते धर्मात्मा न निद्यं कर्तुमर्हसि
तू धर्म जाणणारा आहेस, उत्तम व्रती आहेस; तुझा वडील अत्रि हेही धर्मात्मा आहेत. म्हणून निंदनीय वागणूक करू नकोस.
भार्या रक्ष्या सर्वभूतैर्यथाशक्ति ह्यतन्द्रितैः । तदर्थे कलहः कामं भविता नात्र संशयः
पत्नीचे रक्षण प्रत्येकाने आपल्या शक्तीनुसार, जागरूकतेने करावे लागते; म्हणूनच कधी कधी वादही होऊ शकतो, यात शंका नाही.
यथा तव तथा तस्य यत्नः स्याद्दाररक्षणे । आत्मवत्सर्वभूतानि चिन्तय त्वं सुधानिधे
जशी तुझ्या स्वतःच्या पत्नीची काळजी घेतोस, तशीच दुसऱ्यानेही घ्यावी. हे अमृताचे सागर, सर्व जीवांना स्वतःसारखे समज.
अष्टाविंशतिसंख्यास्ते कामिन्यो दक्षजाः शुभाः । गुरुपत्नीं कथं भोक्तुं त्वमिच्छसि सुधानिधे
तुझ्याकडे दक्षाच्या अठ्ठावीस सुंदर कन्या आहेत; तरीही, हे अमृतसागर, तुला गुरुपत्नीची इच्छा कशी झाली?
स्वर्गे सदा वसन्त्येता मेनकाद्या मनोरमाः । भुंक्ष्व ताः स्वेच्छया कामं मुञ्च पत्नीं गुरोरपि
मेनका वगैरे रमणीय अप्सरा नेहमी स्वर्गात राहतात; त्यांचा मनाप्रमाणे उपभोग घे, पण गुरुपत्नीला सोडून दे.
ईश्वरा यदि कुर्वन्ति जुगुप्सितमहन्तया । अज्ञास्तदनुवर्तन्ते तदा धर्मक्षयो भवेत्
महान लोक जर निंदनीय वर्तन करू लागले, तर अज्ञानी त्यांचे अनुकरण करतात आणि मग धर्माचा नाश होतो.