सम्प्राप्तोऽहं महाभाग ज्ञात्वा तां दुःखितां सतीम् । आश्वासिता मयात्यर्थं भीष्मेण च महात्मना
हे महाभाग, मी तिचं दुःख जाणून, तिच्याकडे आलो; मी आणि महान भीष्म दोघांनी तिला खूपच धीर दिला.
विचित्रवीर्यस्त्वपरो वीर्यवान्पृथिवीपतिः । कृतो भीष्मेण भ्राता वै स्त्रीराज्यविमुखेन ह
विचित्रवीर्य हा दुसरा भाऊ, शक्तिशाली आणि पृथ्वीचा राजा, भीष्माने, स्त्रीराज्य नको म्हणून, राजा केला.
काशिराजसुते रम्ये विजित्य पृथिवीपतीन् । भीष्मेणानीय स्वबलात्कन्यके द्वे समर्पिते
भीष्माने पृथ्वीचे राजे जिंकून, काशी राजाच्या दोन सुंदर कन्या बलपूर्वक आणल्या आणि त्याला दिल्या.
सत्यवत्यै शुभे काले विवाहः परिकल्पितः । भ्रातुर्विचित्रवीर्यस्य तदाहं सुखितोऽभवम्
शुभ वेळेत सत्यवतीसाठी विवाह ठरवला; विचित्रवीर्य या माझ्या भावासाठी, तेव्हा मी आनंदी झालो.
पुनः सोऽपि मृतो भ्राता यक्ष्मणा पीडितो भृशम् । अनपत्यो युवा धन्वी माता मे दुःखिताभवत्
पुन्हा तो भाऊ, क्षयाने फार त्रस्त होऊन, मेला; तो तरुण, संतानही नव्हता, धनुर्धारी होता; माझी आई दुःखी झाली.
काशिराजसुते द्वे तु मृतं दृष्ट्वा पतिं तदा । पतिव्रताधर्मपरे भगिन्यौ सम्बभूवतुः
काशी राजाच्या दोन कन्या, पती मृत झाल्याचे पाहून, दोघी बहिणी पतिव्रता धर्माला समर्पित झाल्या.
ते ऊचतुः सतीं श्वश्रूं रुदतीं भृशदुःखिताम् । पतिना सहगामिन्यौ भविष्यावो हुताशने
त्या दोघींनी आपल्या सासूला, जी खूप रडत होती आणि दुःखाने व्याकुळ झाली होती, असे सांगितले— 'आम्ही आमच्या पतीसोबत अग्नीत प्रवेश करू आणि त्याच्यासोबत प्राण सोडू.'
पुत्रेण सह ते श्वश्रु स्वर्गे गत्वाथ नन्दने । सुखेन विहरिष्यावः पतिना सह संयुते
सासूबाई, आम्ही तुमच्या मुलासोबत स्वर्गात, नंदनवनात जाऊ आणि तिथे आमच्या पतीसोबत सुखाने राहू.
निवारिते तदा मात्रा वध्वौ तस्मान्महोद्यमात् । स्नेहभावं समाश्रित्य भीष्मस्य वचनात्तदा
त्या वेळी, त्यांच्या आईने त्या दोन्ही सूनांना मोठ्या निर्धारापासून, प्रेमापोटी आणि भीष्माच्या सांगण्यावरून, थांबवले.
गाङ्गेयेन च मात्रा मे सम्मन्त्र्य च परस्परम् । कृत्वौर्ध्वदैहिकं सर्वं संस्मृतोऽहं गजाह्वये
गंगेच्या पुत्राने आणि माझ्या आईने एकमेकांशी चर्चा केली आणि सर्व अंत्यसंस्कार पूर्ण केल्यावर, मला गजाह्वय या ठिकाणी आठवले गेले.
स्मृतमात्रस्तु मात्रा वै ज्ञात्वा भावं मनोगतम् । तरसैवागतश्चाहं नगरं नागसाह्वयम्
माझ्या आईने मनातून मला आठवले आणि तिच्या मनातील भावना समजून मी झपाट्याने नागसाह्वय या नगरात आलो.
प्रणम्य मातरं मूर्ध्ना संस्थितोऽथ कृताञ्जलिः । तामब्रवं सुतप्ताङ्गीं पुत्रशोकेन कर्शिताम्
मी माझ्या आईला वाकून नमस्कार केला, हात जोडून तिच्यासमोर उभा राहिलो आणि पुत्रशोकाने कृश झालेल्या तिच्याशी बोललो.
मातस्त्वया किमाहूतो मनसाहं तपस्विनि । आज्ञापय महत्कार्ये दासोऽस्मि करवाणि किम्
आई, तू मला मनाने का बोलावलेस? मी तुझ्या आज्ञेची वाट पाहतोय. हे मोठे कार्य काय आहे? मी तुझा सेवक आहे, काय करावे सांग.
त्वं मे तीर्थं परं मातर्देवश्च प्रथितः परः । आगतश्चिन्तितश्चात्र ब्रूहि कृत्यं तव प्रियम्
आई, तूच माझ्यासाठी सर्वश्रेष्ठ तीर्थ आहेस, आणि सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ समजली जातेस. तुझ्या इच्छेने आणि स्मरणाने मी आलो आहे, मला तुझे आवडते कार्य सांग.
व्यास उवाच इत्युक्त्वाहं स्थितस्तत्र मातुरग्रे यदा मुने । तदा सा मामुवाचेदं पश्यन्ती भीष्ममन्तिके
व्यास म्हणाले— असे म्हणून मी आईसमोर उभा राहिलो, आणि मग तिने भीष्माकडे पाहत मला असे सांगितले.
पुत्र तेऽद्य मृतो भ्राता पीडितो राजयक्ष्मणा । तेनाहं दुःखिता जाता वंशच्छेदभयादिह
माझ्या मुला, आज तुझा भाऊ राजयक्ष्मा या आजाराने मरण पावला आहे. त्यामुळे मला वंश नष्ट होईल या भीतीने फार दुःख झाले आहे.
तस्मात्त्वमद्य मेधाविन् मयाहूतः समाधिना । गाङ्गेयस्य मतेनात्र पाराशर्यार्थसिद्धये
म्हणूनच, बुद्धिमान मुला, मी आज तुझ्या ध्यानाने तुला बोलावले आहे. गंगेपुत्राच्या संमतीने, पाराशरपुत्राचा हेतू पूर्ण करण्यासाठी.
कुलं स्थापय नष्टं त्वं शन्तनोर्नामकारणात् । रक्ष मां दुःखतः कृष्ण वंशच्छेदोद्भवाद्द्रुतम्
शंतनूच्या नावासाठी हरवलेला वंश पुन्हा उभा कर. कृष्णा, मला या दुःखातून आणि वंश नष्ट होण्याच्या भीतीतून वाचव.
काशिराजसुते भार्ये भ्रातुस्तव यवीयसः । साधोर्विचित्रवीर्यस्य रूपयौवनभूषिते
काशिराजाच्या कन्या, तुझ्या धाकट्या भावाच्या पत्न्या, त्या दोघी सद्गुणी आहेत आणि रूप व तारुण्याने शोभून दिसतात. त्या विचित्रवीर्याच्या पत्नी आहेत.
ताभ्यां सङ्गम्य मेधाविन् पुत्रोत्पादनकं कुरु । रक्षस्व भारतं वंशं नात्र दोषोऽस्ति कर्हिचित्
बुद्धिमान मुला, त्या दोघींशी संयोग करून संतती निर्माण कर. भारत वंशाचे रक्षण कर— यात कोणत्याही काळी दोष नाही.
व्यास उवाच इति मातुर्वचः श्रुत्वा जातश्चिन्तातुरो ह्यहम् । लज्जयाऽऽकुलचित्तस्तामब्रवं विनयानतः
व्यास म्हणाले— आईचे बोलणे ऐकून मी मनाने खूपच अस्वस्थ झालो आणि लाजेने गोंधळलेल्या मनाने नम्रपणे तिला म्हणालो.
मातः पापाधिकं कर्म परदाराभिमर्शनम् । ज्ञात्वा धर्मपथं सम्यक्करोमि कथमादरात्
आई, दुसऱ्याच्या पत्नीला स्पर्श करणे हे मोठे पाप आहे. धर्माचा मार्ग मला माहीत असूनही, मी हे आदराने कसे करू?
तथा यवीयसो भ्रातुर्वधूः कन्या प्रकीर्तिता । व्यभिचारं कथं कुर्यामधीत्य निगमानहम्
शिवाय, माझ्या धाकट्या भावाची पत्नी ही कन्या समजली जाते. मी वेदशास्त्र शिकलेलो असून, असा व्यभिचार मी कसा करू?
अन्यायेन न कर्तव्यं सर्वथा कुलरक्षणम् । न तरन्ति हि संसारात्पितरः पापकारिणः
अन्यायाने वंशाचे रक्षण कधीच करायला नको. कारण पाप करणारे पितर या संसारातून मुक्त होत नाहीत.
लोकानामुपदेष्टा यः पुराणानां प्रवर्तकः । स कथं कुत्सितं कर्म ज्ञात्वा कुर्यान्महाद्भुतम्
जो सर्व लोकांचा उपदेशक आहे आणि प्राचीन धर्मग्रंथांचा प्रचारक आहे, तो जाणूनबुजून वाईट कृत्य कसे करू शकतो? हे खरोखरच आश्चर्यकारक आहे.
पुनरुक्तो ह्यहं मात्रा रुदत्या भृशमन्तिके । पुत्रशोकातितप्ता या वंशरक्षणकाम्यया
माझ्या आईने, जी मुलाच्या दुःखाने फारच व्याकुळ होऊन रडत होती आणि वंश टिकवावा म्हणून इच्छित होती, तिने पुन्हा मला जवळ बोलावले.
पाराशर्य न ते दोषो वचनान्मम पुत्रक । गुरूणां वचनं तथ्यं सदोषमपि मानवैः
पाराशरपुत्रा, माझ्या सांगण्यावरून तू जे केलेस त्यात तुझी चूक नाही; मोठ्यांचे बोल, जरी काही दोष असले तरी, लोकांनी पाळावेत.
कर्तव्यमविचार्यैव शिष्टाचारप्रमाणतः । वचनं कुरु मे पुत्र न ते दोषोऽस्ति मानद
सदाचाराचा आधार घेऊन, मनात विचार न करता कर्तव्य पार पाडावे; म्हणून, माझ्या मुला, माझे सांगणे ऐक, तुझी काहीही चूक नाही, हे मानदायक.
पुत्रस्य जननं कृत्वा सुखिनी कुरु मातरम् । विशेषेण तु सन्तप्तां मग्नां शोकार्णवे सुत
मुलगा जन्माला घालून, आपल्या आईला सुखी कर; विशेषतः ती दुःखाच्या सागरात बुडालेली आणि फारच व्यथित आहे, हे मुला.
इति तां ब्रुवतीं श्रुत्वा तदा सुरनदीसुतः । मामुवाच विशेषज्ञः सूक्ष्मधर्मस्य निर्णये
ती असे बोलताना ऐकून, त्या वेळी नदीपुत्राने, जो सूक्ष्म धर्म समजण्यास कुशल आहे, मला विचारले.