दत्तात्रेयाद्दैवयोगात्प्राप्ताज्ज्ञानिवराच्छुभात् । योगेश्वरीमहामन्त्रं त्रिलोकीतिलकाभिधम्
दैवी योगाने, दत्तात्रेयाकडून त्याने योगेश्वरीचा त्रिलोकशोभा नावाचा, सर्वश्रेष्ठ ज्ञान देणारा महामंत्र मिळवला.
तेन सर्वज्ञता जाता सर्वान्तश्चारिता तथा । तया सह जगामाशु पुरं तस्य सुदुर्गमम्
त्या मंत्रामुळे सर्वज्ञता मिळाली आणि अंतःकरणातील सर्व शक्ती जागृत झाल्या. तिच्यासोबत तो त्या अत्यंत दुर्गम नगरात लवकर गेला.
रक्षितं राक्षसैघोरैः पातालमिव पन्नगैः । यशोवत्या च सैन्येन महता संयुतो नृपः
ते नगर भयंकर राक्षसांनी जसं पाताळ नागांनी राखलं जातं तसं राखलं होतं. राजा यशोवती आणि मोठ्या सैन्यासह होता.
तमायान्तं समालोक्य दूतास्तस्य भयातुराः । क्रोशन्तोऽभिययुः पार्श्वं कालकेतोस्तरस्विनः
त्याला येताना पाहून, त्या दूतांना भीतीने धडधडू लागली. ते ओरडत, वेगाने काळकेतूच्या जवळ गेले.
तमूचुः सहसा मत्वा राक्षसं काममोहितम् । एकावलीसमीपस्थं कुर्वन्तं विनयान्बहून्
त्यांनी अचानक बोलायला सुरुवात केली, कारण त्यांना तो राक्षस कामवासनेने अंध झाला आहे असे वाटले, तो एकावळीच्या जवळ उभा होता आणि नम्रतेचे अनेक हावभाव करत होता.
दूता ऊचुः राजन् यशोवती नारी कामिन्याः सहचारिणी । आयाति सह सैन्येन राजपुत्रेण संयुता
दूत म्हणाले: राजन, प्रसिद्ध यशवती स्त्री, जी त्या कामिनीची सखी आहे, ती राजपुत्र आणि सैन्यासह येत आहे.
जयन्तो वा महाराज कार्तिकेयोऽथवा नु किम् । आगच्छति बलोन्मत्तो वाहिनीसहितः किल
हे महराजा, तो जयंत आहे का, की कार्तिकेय आहे, की दुसराच कोणी? कोणीतरी मोठ्या गर्वाने, सैन्यासह इथे येत आहे.
संयत्तो भव राजेन्द्र संग्रामः समुपस्थितः । देवपुत्रेण युध्यस्व त्यज वा कमलेक्षणाम्
राजाधिराज, तयार राहा, युद्ध जवळ आले आहे. त्या देवपुत्राशी लढ, किंवा कमलासारख्या डोळ्यांची कन्या सोडून दे.
इतो दूरेऽस्ति सैन्यं तद्योजनत्रयमात्रतः । सज्जो भव महीपाल दुन्दुभिं घोषयाशु वै
इथून फक्त तीन योजनावर सैन्य आहे. राजन, तयार राहा आणि लवकरच रणशिंग वाजवा.
व्यास उवाच तेषां तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसः क्रोधमूर्च्छितः । राक्षसान्प्रेरयामास सायुधान्सबलान्वहून्
व्यास म्हणाले: त्यांचे बोल ऐकून तो राक्षस प्रचंड रागावला आणि त्याने अनेक शस्त्रधारी, बलवान राक्षसांना पुढे पाठवले.
गच्छध्वं राक्षसाः सर्वे सम्मुखाः शस्त्रपाणयः । तानाज्ञाप्य कालकेतुः पप्रच्छ प्रणयान्वितः
तो म्हणाला: सर्व राक्षसांनो, शस्त्र घेऊन समोर जा. असे आज्ञा देऊन कालकेतूने प्रेमाने विचारले:
एकावलीं समीपस्थां विवशां भृशदुःखिताम् । कोऽयमायाति तन्वङ्गि पिता ते वापरः पुमान्
एकावळीच्या जवळ, असहाय आणि फार दुःखी असलेल्या, या कृश अंगाच्या स्त्रीजवळ कोण येत आहे? हा तुझा वडील आहे का, की दुसरा कोणी पुरुष?
त्वदर्थे सैन्यसंयुक्तो ब्रूहि सत्यं कृशोदरि । पिता ते यदि सम्प्राप्तो नेतुं त्वां विरहातुरः
कृश कंबरीच्या कन्ये, सत्य सांग, या सैन्याचे आगमन तुझ्यासाठीच आहे का? तुझा वडील विरहाने व्याकुळ होऊन तुला न्यायला आला असेल का?
ज्ञात्वा ते पितरं सम्यक् संग्रामं न करोम्यहम् । आनयित्वा गृहे पूजां रत्नैर्वस्त्रैर्हयैः शुभैः
तो तुझा वडील आहे हे समजल्यावर मी त्याच्याशी युद्ध करणार नाही. मी त्याला माझ्या घरी नेऊन रत्न, वस्त्रे आणि उत्तम घोड्यांनी सन्मान करीन.
करोमि तस्य चातिथ्यं गृहे प्राप्तस्य सर्वथा । अन्यश्चेद्यदि सम्प्राप्तस्तं हन्मि निशितैः शरैः
तो माझ्या घरी आला की मी त्याचे सर्व प्रकारे आदरातिथ्य करीन. पण दुसरा कोणी आल्यास, मी त्याला तीक्ष्ण बाणांनी ठार मारीन.
आनीतः किल कालेन मरणाय महात्मना । तस्माद्वद विशालाक्षि कोऽयमायाति मन्दधीः
तो नक्कीच काळाने मृत्यूसाठी इथे आणला गेला आहे, हे महात्म्या. म्हणून, विशाल नेत्रांची, सांग, हा मंदबुद्धी कोण येत आहे?
अज्ञात्वा मां दुराधर्षं कालरूपं महाबलम् । एकावल्युवाच न जानेऽहं महाभाग कोऽयमायाति सत्वरः
माझ्या सामर्थ्याचा, माझ्या काळरूपाचा आणि माझ्या अपराजितपणाचा त्याला काहीच अंदाज नाही— एकावळी म्हणाली: हे महाभाग, मला माहित नाही की इतक्या घाईने कोण येत आहे.
नमेऽस्ति विदितः कोऽपि स्थितायास्तव बन्धने । नायं पिता मे न भ्राता कोऽप्यन्योऽस्ति महाबलः
तुझ्या बंधनात असताना मला कोणाचीच माहिती नाही. तो माझा वडील नाही, भाऊही नाही; दुसराच कोणी बलवान इथे येत आहे.
किमर्थमिह चायाति नाहं वेद विनिश्चयम् । दैत्य उवाच एवं वदन्त्यमी दूता वयस्या ते यशोवती
तो इथे कशासाठी येतोय, हे मला नक्की माहित नाही. राक्षस म्हणाला: तुझे हेच दूत, तुझी सखी यशवती असे सांगत आहेत.
समानीय च तं वीरमागतेति कृतोद्यमा । क्व गता सा सखी कान्ते विदग्धा कार्यनिश्चये
ती वीराला घेऊन आली आणि 'तो आला आहे' असे म्हणून सज्ज झाली आहे. पण ती चतुर सखी, जी नेहमी योग्य मार्ग ठरवते, ती कुठे गेली?
नान्यः कोऽपि ममारातिर्यो मे प्रतिबलो भवेत् । व्यास उवाच एतस्मिन्नन्तरे दूतास्तत्रान्ये वै समागताः
माझ्याशी बरोबरी करणारा किंवा माझा शत्रू असा दुसरा कोणी नाही. व्यास म्हणाले: एवढ्यात तिथे दुसरे दूतही आले.
ते होचुस्त्वरिता भीताः कालकेतुं गृहे स्थितम् । किं स्वस्थोऽसि महाराज समीपे सैन्यमागतम्
ते घाईघाईने आणि घाबरून, घरात असलेल्या कालकेतूला म्हणाले: हे महराजा, इतके शांत का आहात? सैन्य अगदी जवळ आले आहे.
निर्गच्छ नगरात्तूर्णं सैन्येन महताऽऽवृतः । इति तेषां वचः श्रुत्वा कालकेतुर्महाबलः
तू मोठ्या सैन्याने वेढलेला आहेस, म्हणून लगेच शहर सोडून जा, असे त्यांना ऐकू येताच, बलाढ्य कालकेतूने
रथमारुह्य त्वरितो निर्ययौ स्वपुराद्बहिः । एकवीरोऽपि सहसा हयारूढः प्रतापवान्
आपल्या रथावर झपाट्याने बसून आपल्या शहराबाहेर गेला; तो एकटाच होता, पण घोड्यावर बसून मोठ्या धाडसाने बाहेर पडला.
आगतस्तत्र कामिन्या विरहेण समाकुलः । युद्धं तयोरभूत्तत्र वृत्रवासवयोरिव
तेथे तो कामिनीपासून दूर झाल्यामुळे अस्वस्थ झाला होता; तिथे त्यांच्यात वज्राने डोंगर फोडावा तसा जबरदस्त लढा झाला.
शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम् । वर्तमाने तदा युद्धे कातराणां भयावहे
अनेक शस्त्रास्त्रांनी सर्व दिशांना ज्वाळा पसरल्या; त्या भीषण युद्धात घाबरलेल्या लोकांच्या मनात भीती निर्माण झाली.
गदया ताडयामास दैत्यं सिन्धुसुतासुतः । स गतासुः पपातोर्व्यां वज्राहत इवाचलः
सिंधुच्या कन्येचा मुलगा गदाने त्या दैत्यावर प्रहार केला; तो प्राण सोडून वज्राने फोडलेल्या पर्वतासारखा खाली कोसळला.
पलायित्वा गताः सर्वे राक्षसा भयपीडिताः । यशोवती ततो गत्वा वेगादेकावलीं तदा
सर्व राक्षस घाबरून पळून गेले; मग यशोवती वेगाने एकावलीकडे गेली.
उवाच मधुरां वाणीं विस्मिता मुदिता भृशम् । एह्यालि नृपपुत्रेण दानवोऽसौ निपातितः
ती आश्चर्यचकित आणि अत्यंत आनंदित होऊन गोड शब्दांनी म्हणाली, 'सखी, राजपुत्राने तो दानव ठार केला!'
एकवीरेण धीरेण युद्धं कृत्वा सुदारुणम् । स्कन्धावारेऽप्यसौ राजा तिष्ठत्यद्य श्रमातुरः
एकटा, धाडसी राजा भीषण युद्ध करून आता छावणीत थकून बसला आहे.