किं कृतं किल शीतांशो कर्म धर्मविगर्हितम् । रक्षिता मम भार्येयं सुन्दरी केन हेतुना
"हे शीतांशु, हे तू कोणते पाप केलेस? मी ज्या सुंदर स्त्रीचे रक्षण करत होतो, तिला तू कोणत्या कारणाने पळवलीस?"
तव देव गुरुश्चाहं यजमानोऽसि सर्वथा । गुरुभार्या कथं मूढ भुक्ता किं रक्षिताथवा
"देवा, मी तुझा गुरु आहे आणि तू नेहमी यजमान आहेस; मग मूढा, तू गुरुपत्नीचा उपभोग कसा घेतलास, की तिने स्वतःच तुझं रक्षण केलं?"
ब्रह्महा हेमहारी च सुरापो गुरुतल्पगः । महापातकिनो ह्येते तत्संसर्गी च पञ्चमः
"ब्राह्मणहत्यारा, सोनं चोरणारा, मद्यपान करणारा आणि गुरुपत्नीशी संबंध ठेवणारा हे मोठे पापी आहेत; आणि त्यांच्याशी संग करणारा पाचवा पापी समजला जातो."
महापातकयुक्तस्त्वं दुराचारोऽतिगर्हितः । न देवसदनार्होऽसि यदि भुक्तेयमङ्गना
"तू मोठ्या पापात गुंतला आहेस, तुझं वर्तन वाईट आहे आणि सर्वांनी निंदनीय आहे; जर तू या स्त्रीचा उपभोग घेतलास, तर देवांच्या निवासासाठी तू योग्य नाहीस."
मुञ्चेमामसितापाङ्गीं नयामि सदनं मम । नोचेद्वक्ष्यामि दुष्टात्मन् गुरुदारापहारिणम्
"ही काळ्या डोळ्यांची स्त्री मला सोड, मी तिला माझ्या घरी नेतो; नाहीतर, दुर्जना, मी सर्वांना सांगीन की तू गुरुपत्नीचा चोर आहेस."
इत्येवं भाषमाणं तमुवाच रोहिणीपतिः । गुरुं क्रोधसमायुक्तं कान्ताविरहदुःखितम्
असं तो बोलत असताना, रोहिणीचा स्वामी चंद्र, रागाने भरलेल्या आणि प्रियतमेच्या विरहाने दुःखी झालेल्या गुरुला उत्तर देतो.
इन्दुरुवाच क्रोधात्ते तु दुराराध्या ब्राह्मणाः क्रोधवर्जिताः । पूजार्हा धर्मशास्त्रज्ञा वर्जनीयास्ततोऽन्यथा
चंद्र म्हणाला: "तुझ्या रागामुळे ब्राह्मणांना प्रसन्न करणे कठीण होते; ते पूजेचे पात्र आहेत, धर्मशास्त्र जाणणारे आहेत, आणि त्यांना रागावून टाळावे लागते."
आगमिष्यति सा कामं गृहं ते वरवर्णिनी । अत्रैव संस्थिता बाला का ते हानिरिहानघ
"ती सुंदर स्त्री तुझ्या इच्छेप्रमाणे तुझ्या घरी येईल; ती इथे फक्त राहतेय, अजून तरुण आहे—तुला इथे काय नुकसान आहे, हे पापरहित?"
इच्छया संस्थिता चात्र सुखकामार्थिनी हि सा । दिनानि कतिचित्स्थित्वा स्वेच्छया चागमिष्यति
"ती स्वतःच्या इच्छेने इथे राहतेय, सुखाची इच्छा ठेवतेय; काही दिवस राहून, ती स्वतःच्या इच्छेने परत येईल."
त्वयैवोदाहृतं पूर्वं धर्मशास्त्रमतं तथा । न स्त्री दुष्यति चारेण न विप्रो वेदकर्मणा
"तूच आधी धर्मशास्त्राचं मत सांगितलंस: स्त्री फिरली म्हणून दूषित होत नाही, आणि ब्राह्मण वेदाध्ययनाने दूषित होत नाही."
इत्युक्तः शशिना तत्र गुरुरत्यन्तदुःखितः । जगाम स्वगृहं तूर्णं चिन्ताविष्टः स्मरातुरः
चंद्राने असं सांगितल्यावर, गुरु अतिशय दुःखी झाला आणि चिंतेने आणि प्रेमाने व्याकुळ होऊन पटकन आपल्या घरी परत गेला.
दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा चिन्तातुरो गुरुः । ययावथ गृहं तस्य त्वरितश्चौषधीपतेः
काही दिवस तिथे राहून, चिंता करत असलेला गुरु, औषधींच्या स्वामीच्या घरी लवकर गेला.
स्थितः क्षत्रा निषिद्धोऽसौ द्वारदेशे रुषान्वितः । नाजगाम शशी तत्र चुकोपाति बृहस्पतिः
तो तिथे उभा राहिला, क्षत्रियांकडून प्रवेश नाकारला गेला, आणि रागाने भरला; चंद्र तिथे आला नाही, आणि बृहस्पतीचा राग अधिकच वाढला.
अयं मे शिष्यतां यातो गुरुपत्नीं तु मातरम् । जग्राह बलतोऽधर्मी शिक्षणीयो मयाधुना
"हा माझा शिष्य झाला, आणि त्याने बलपूर्वक माझ्या गुरुपत्नीला, म्हणजे माझ्या आईला, पळवले; आता या अधार्मिकाला मला धडा शिकवायलाच पाहिजे."
उवाच वाचं कोपात्तु द्वारदेशस्थितो बहिः । किं शेषे भवने मन्द पापाचार सुराधम
द्वाराजवळ उभा राहून तो रागाने म्हणाला — 'अरे मूर्ख, पापी, देवांमध्ये नीच, घरात काय बसलास?'
देहि मे कामिनीं शीघ्रं नोचेच्छापं ददाम्यहम् । करोमि भस्मसान्नूनं न ददासि प्रियां मम
माझी प्रिय पत्नी लगेच दे, नाहीतर तुला शाप देईन; जर तिने मला दिली नाहीस, तर तुला राख करून टाकीन.
सूत उवाच क्रूराणि चैवमादीनि भाषणानि बृहस्पतेः । श्रुत्वा द्विजपतिः शीघ्रं निर्गतः सदनाद्बहिः
सूतम्हणाला — बृहस्पतीचे असे कठोर शब्द ऐकून त्या द्विजाधिपतीने पटकन घराबाहेर पडले.
तमुवाच हसन्सोमः किमिदं बहु भाषसे । न ते योग्यासितापाङ्गी सर्वलक्षणसंयुता
सोमाने हसत विचारले — 'काय एवढं बोलतोस? ती काळ्या डोळ्यांची, सर्व गुणांनी युक्त स्त्री तुझ्यासाठी योग्य नाही.'
कुरूपां च स्वसदृशीं गृहाणान्यां स्त्रियं द्विज । भिक्षुकस्य गृहे योग्या नेदृशी वरवर्णिनी
द्विजा, तुझ्यासारखी कुरूप स्त्री घे; अशी सुंदर स्त्री भिकाऱ्याच्या घरासाठी योग्य नाही.
रतिः स्वसदृशे कान्ते नार्याः किल निगद्यते । त्वं न जानासि मन्दात्मन् कामशास्त्रविनिर्णयम्
प्रिय व्यक्तीसोबतच खरी आनंदाची अनुभूती मिळते असं म्हणतात; पण मंद बुद्धी असलेल्या तुझ्या लक्षात प्रेमशास्त्राचं हे तत्व येत नाही.
यथेष्टं गच्छ दुर्बुद्धे नाहं दास्यामि कामिनीम् । यच्छक्यं कुरु तत्कामं न देया वरवर्णिनी
दुष्ट बुद्धी, जिथे हवे तिथे जा; मी तुझ्या इच्छेप्रमाणे ती स्त्री देणार नाही. तुला जे शक्य आहे ते कर, पण ही सुंदर स्त्री तुला मिळणार नाही.
कामार्तस्य च ते शापो न मां बाधितुमर्हति । नाहं ददे गुरो कान्तां यथेच्छसि तथा कुरु
तुझ्या वासनापासून आलेला शाप मला काहीच करू शकत नाही; मी माझी प्रिया देणार नाही, गुरुजी, तुला हवे ते कर.
सूत उवाच इत्युक्तः शशिना चेज्यश्चिन्तामाप रुषान्वितः । जगाम तरसा सद्म क्रोधयुक्तः शचीपतेः
सूता म्हणाला — चंद्राने असे म्हटल्यावर बृहस्पती राग आणि चिंता यांनी भरून गेला आणि तो क्रोधाने भरभर शचीपती इंद्राच्या घरी गेला.
दृष्ट्वा शतक्रतुस्तत्र गुरुं दुःखातुरं स्थितम् । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः पूजयित्वा सुसंस्थितः
तेथे इंद्राने आपला गुरु दुःखात बसलेला पाहिला आणि पाय धुण्याचे पाणी, अर्घ्य, पान्यासारख्या वस्तूंनी त्याचा सन्मान केला.
पप्रच्छ परमोदारस्तं तथावस्थितं गुरुम् । का चिन्ता ते महाभाग शोकार्तोऽसि महामुने
त्या उदार मनाच्या इंद्राने त्या अवस्थेत असलेल्या गुरूला विचारले — 'महाराज, तुम्हाला कोणती चिंता आहे? तुम्ही एवढे दुःखी का आहात?'
केनापमानितोऽसि त्वं मम राज्ये गुरुश्च मे । त्वदधीनमिदं सर्वं सैन्यं लोकाधिपैः सह
'माझ्या राज्यात तुम्हाला कोणी अपमान केले? तुम्ही माझे गुरु आणि स्वामी आहात. हे सर्व सैन्य आणि लोकपाल तुमच्या अधीन आहेत.'
बह्मा विष्णुस्तथा शम्भुर्ये चान्ये देवसत्तमाः । करिष्यन्ति च साहाय्यं का चिन्ता वद साम्प्रतम्
'ब्रह्मा, विष्णू, शंकर आणि इतर सर्व श्रेष्ठ देवताही तुमची मदत करतील. मग आत्ता काय चिंता आहे, सांगा.'
गुरुरुवाच शशिनापहृता भार्या तारा मम सुलोचना । न ददाति स दुष्टात्मा प्रार्थितोऽपि पुनः पुनः
गुरु म्हणाले — 'माझी सुंदर डोळ्यांची पत्नी तारा चंद्राने पळवली आहे. मी वारंवार मागितली तरी तो दुष्ट तिला परत देत नाही.'
किं करोमि सुरेशान त्वमेव शरणं मम । साहाय्यं कुरु देवेश दुःखितोऽस्मि शतक्रतो
'देवाधिदेव, मी काय करू? तूच माझं आश्रय आहेस. शचीपती, मला मदत कर, मी फार दुःखी आहे.'
इन्द्र उवाच मा शोकं कुरु धर्मज्ञ दासोऽस्मि तव सुव्रत । आनयिष्याम्यहं नूनं भार्यां तव महामते
इंद्र म्हणाला — 'धर्मज्ञ, दुःख करू नकोस; मी तुझा सेवक आहे, व्रतस्थ. नक्कीच तुझी पत्नी परत आणीन, महाबुद्धी.'