तत्र तिष्ठति दुःखार्ता सखी मे प्राणवल्लभा । तेनाहं विरहेणात्र रारटीमि सुदुःखिता
तीथे माझी जीवापेक्षा प्रिय सखी दुःखात आहे; तिच्या विरहामुळे मी इथे फारच दुःखी होऊन रडत आहे.
एकवीर उवाच कथं त्वमत्र सम्प्राप्ता पुरात्तस्य दुरात्मनः । विस्मयो मे महानत्र तत्त्वं ब्रूहि वरानने
एकवीर म्हणाला: तू त्या दुष्टाच्या घरातून इथे कशी आलीस? मला याचं फारच आश्चर्य वाटतं—हे सुंदर मुखी, खरी गोष्ट सांग.
त्वया च कथितं वाक्यं सन्दिग्धं भाति भामिनि । हैहयार्थे कल्पिता सा पित्रेति मम साम्प्रतम्
तू सांगितलेली गोष्ट, हे सुंदर स्त्री, मला काहीशी शंका वाटते; आता मला असं वाटतं की ती तुझ्या वडिलांची आहे असं सांगणं फक्त हैहयासाठी केलं असावं.
हैहयो नाम राजाहं नान्योऽस्ति पृथिवीपतिः । मदर्थे कथिता सा किं सखी तव सुलोचना
मीच हैहय नावाचा राजा आहे—पृथ्वीवर दुसरा कोणी राजा नाही; तुझ्या सुंदर डोळ्यांच्या सखीचा उल्लेख तू माझ्यासाठीच केलास का?
एतन्मे संशयं सुभ्रु छेत्तुमर्हसि भामिनि । अहं तामानयिष्यामि तं हत्वा राक्षसाधमम्
हे सुंदर भुवई असणाऱ्या स्त्री, माझ्या या शंकेचं निरसन तू करावंसं मला वाटतं; त्या दुष्ट राक्षसाचा वध करून मी तिला परत आणीन.
स्थानं दर्शय मे तस्य यदि जानासि सुव्रते । राज्ञे निवेदितं किं वा तत्पित्रे चातिदुःखिता
हे सती स्त्री, तुला माहित असेल तर त्याचं ठिकाण मला दाखव; ती गोष्ट राजाला किंवा तिच्या दुःखी वडिलांना सांगितली आहे का?
यस्यैषा वल्लभा पुत्री न किं जानाति तां हृताम् । नोद्यमः किं कृतस्तेन ततो मोचनहेतवे
जिची ती लाडकी मुलगी आहे—त्याला ती हरवली आहे हे माहीत नाही का? मग तिला सोडवण्यासाठी त्याने काही प्रयत्न का केला नाही?
बन्दीकृतां सुतां ज्ञात्वा कथं तिष्ठति सुस्थिरः । असमर्थो नृपः किं वा कारणं ब्रूहि सत्वरम्
मुलगी बंदी पडली आहे हे माहीत असूनही तो राजा शांत कसा राहतो? तो असमर्थ आहे का, की यामागे दुसरं काही कारण आहे? लवकर सांग.
त्वया मेऽपहृतं चेतो गुणानुक्त्वा ह्यमानुषान् । सख्याः पङ्कजपत्राक्षि कृतः कामवशो भृशम्
हे कमळासारख्या डोळ्यांच्या स्त्री, तू तुझ्या सखीच्या अद्भुत गुणांचं वर्णन केल्यावर माझं मन पूर्णपणे तुझ्याकडे ओढलं गेलं आहे, आणि मी आता प्रेमाच्या वश झालो आहे.
कदा पश्यामि तां कान्तां मोचयित्वातिसङ्कटात् । इति मे हृदयं चाद्य करोत्यतिमनोरथम्
ती प्रिय व्यक्ती मोठ्या संकटातून सोडवून मी कधी पाहीन, असं माझ्या मनात आज प्रबळ इच्छा निर्माण झाली आहे.
ब्रूहि मे गमनोपायं पुरे तस्यातिदुर्गमे । कथं त्वमागता तस्मात्सङ्कटादत्र तद्वद
तिच्या अत्यंत कठीण गडाच्या नगरात जाण्याचा मार्ग मला सांग; त्या मोठ्या संकटातून तू इथे कशी आलीस, तेही सांग.
यशोवत्युवाच बालभावान्मया मन्त्रो भगवत्या विशांपते । प्राप्तोऽस्ति ब्राह्मणात्सिद्धात्सबीजध्यानपूर्वकः
यशोवती म्हणाली: लहानपणीच मला एका सिद्ध ब्राह्मणाकडून, देवीच्या ध्यानासह जपायचा मंत्र मिळाला होता, हे राजाधिराज.
तत्रावस्थितया राजन् मया चित्ते विचारितम् । आराधयामि सततं चण्डिकां चण्डविक्रमाम्
तेथे राहात असताना, हे राजन, मी मनाशी ठरवलं—मी नेहमीच प्रचंड पराक्रमी चंडिकेची भक्ती करीन.
सा देवी सेविता कामं बन्धमोक्षं करिष्यति । भक्तानुकम्पिनी शक्तिः समर्था सर्वसाधने
ती देवी भक्तीने प्रसन्न झाली तर नक्कीच बंधनातून मुक्ती देईल; भक्तांवर दया करणारी ती शक्ती सर्व काही साध्य करू शकते.
या विश्वं सृजते शक्त्या पालयत्येव सा पुनः । कल्पान्ते संहरत्येव निराकारा निराश्रया
तीच शक्तीने हे विश्व निर्माण करते, पोसते आणि कल्पाच्या शेवटी निर्गुण, निराकार होऊन सर्व काही आपल्यात सामावून घेते.
इति सञ्चिन्त्य मनसा देवीं विश्वेश्वरीं शिवाम् । ध्यात्वा रक्ताम्बरां सौम्यां सुरक्तनयनां हृदि
अशी देवी, विश्वाची अधिष्ठात्री, कल्याणमयी, हिचा मी मनात विचार केला आणि हृदयात लाल वस्त्र नेसलेली, सौम्य, लाल डोळ्यांची तिची मूर्ती ध्यानात घेतली.
संस्मृत्य मनसा रूपं मन्त्रजाप्यपराभवम् । उपासिता मया देवी मासमेकं समाधिना
तिचं रूप मनात आठवत, मंत्रजपात तल्लीन होत मी एक महिना एकाग्रतेने देवीची उपासना केली.
स्वप्ने मम समायाता भक्तिभावेन तोषिता । मामाहामृतया वाचा किं सुप्तासीति चण्डिका
माझ्या भक्तीने प्रसन्न होऊन चंडिका देवी माझ्या स्वप्नात आली आणि अमृतासारख्या मधुर वाणीने म्हणाली—'तू झोपली आहेस का?'
उत्तिष्ठ याहि तरसा गङ्गातीरं मनोहरम् । आगमिष्यति तत्रासौ हैहयो नृपपुङ्गवः
उठ, पटकन त्या सुंदर गंगाकाठी जा. तिथेच तो हैहयांचा श्रेष्ठ राजा येईल.
एकवीरो महाबाहुः सर्वशत्रुविमर्दनः । दत्तात्रेयेण मन्मन्त्रो महाविद्याभिधः परः
तो एकटा वीर आहे, बलाढ्य बाहू असलेला, सर्व शत्रूंना संपवणारा. दत्तात्रेयांनी त्याला 'महाविद्या' नावाचा श्रेष्ठ मंत्र दिला आहे.
दत्तोऽस्मै सोऽपि सततं मामुपास्तेऽतिभक्तितः । मय्यासक्तमतिर्नित्यं मम पूजापरायणः
दत्तात्रेयांनी तो मंत्र त्याला दिला आहे आणि तो नेहमी मोठ्या भक्तीने माझी पूजा करतो; त्याचे मन कायम माझ्यात गुंतलेले असते, तो नेहमी माझ्या पूजेत मग्न असतो.
मामेव सर्वभूतेषु ध्यायन्नास्ते च मत्परः । स ते दुःखविनाशं वै करिष्यति महामतिः
तो सर्व जीवांत फक्त माझेच ध्यान करतो, माझ्यातच एकरूप राहतो; तो महात्मा नक्कीच तुझे दुःख दूर करील.
मासुतो विहरंस्तत्र तव त्राता भविष्यति । हत्वा तं राक्षसं घोरं मोचयिष्यति मानिनीम्
तू तिथे एक महिना राहिलास, तर तो तुझा रक्षक होईल; तो भयंकर राक्षसाचा वध करून त्या अभिमानी स्त्रीला मुक्त करील.
एकावलीमेकवीरः सर्वशास्त्रविशारदः । पश्चात्सैव पतिः कार्यस्त्वया राजसुतः शुभः
तो एकटा वीर, सर्व शास्त्रात निपुण, आणि एकावळी—नंतर तू त्या राजपुत्राशीच विवाह करावा.
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी प्रबुद्धाहं तदैव हि । कथितं स्वप्नवृत्तान्तं देव्याश्चाराधनं तथा
असे सांगून देवी अदृश्य झाली; मी ताबडतोब जागी झाले आणि स्वप्नात घडलेली सर्व घटना व देवीची पूजा सांगितली.
प्रसन्नवदना जाता श्रुत्वा सा कमलेक्षणा । विशेषेण च सन्तुष्टा मामुवाच शुचिस्मिता
हे ऐकून ती कमळासारख्या डोळ्यांची स्त्री आनंदी झाली; ती शुद्ध हास्याने विशेष प्रसन्न होऊन मला म्हणाली.
गच्छ तत्र त्वरायुक्ता कुरु कार्यं मम प्रिये । सत्यवाक्या भगवती सावां मोक्षं विधास्यति
"लवकर तिथे जा आणि माझे काम पूर्ण कर, प्रिय सखी; सत्यवचनी भगवती तुला माझ्यासह मुक्ती देईल."
इत्याज्ञप्ता तया चाहं सख्या वै प्रेमयुक्तया । मत्वोपसरणं युक्तं तस्मात्स्थानात्तदा नृप
माझ्या त्या प्रेमळ सखीने असे सांगितल्यावर, मला तिथून निघून जाणे योग्य वाटले, हे राजन.
चालिताहं ततः शीघ्रं महादेवीप्रसादतः । मार्गज्ञानं शीघ्रगतिर्मया प्राप्ता नृपात्मज
मग महादेवीच्या कृपेने मी पटकन निघाले; मला मार्गाचे ज्ञान आणि वेगही मिळाला, हे राजपुत्र.
इत्येतत्कथितं सर्वं कारणं मम दुःखजम् । कस्त्वं कस्य सुतश्चेति वद वीर यथा तथा
असे सर्व माझ्या दुःखाचे कारण मी सांगितले; आता तू कोण आहेस आणि कुणाचा मुलगा आहेस, ते सांग, हे वीर.