पुनरुक्तं मया वाक्यं श्रुत्वा तद्भाषितं खरम् । नाहं क्षमाप्रियं वक्तुं त्वमेनां कथय प्रभो
'मी जे कठोर शब्द पुन्हा पुन्हा बोलले, ते ऐकून मला गोड बोलता आले नाही, प्रिये; तूच तिला सांग, प्रभो.'
इत्युक्ते वचने दुष्टो मदनक्षतमानसः । उवाच विनयादेनां सखीं क्षामोदरीं प्रियाम्
अशी माझी वाणी ऐकून, तो दुष्ट, प्रेमाने व्याकुळ मनाने, आपल्या प्रिय, सडपातळ कंबरेच्या मैत्रिणीला नम्रतेने म्हणाला.
कृशोदरि त्वया मन्त्रो निक्षिप्तोऽस्ति ममोपरि । तेन मे हृदयं कान्ते हृतं ते वशतां गतम्
'कृश कंबरेच्या कन्ये, तू माझ्यावर काही मंत्र टाकला आहेस; त्यामुळे, प्रिये, माझे हृदय तुझ्या अधीन झाले आहे.'
तेनाहं तव दासोऽद्य कृतोऽस्मीति विनिश्चयः । भज मां कामबाणेन पीडितं विवशं भृशम्
'म्हणूनच, मी आजपासून तुझा दास झालो आहे—हे नक्की. प्रेमबाणांनी व्याकुळ आणि असहाय्य झालेल्या मला स्वीकार.'
यौवनं याति रम्भोरु चञ्चलं दुर्लभं तदा । सफलं कुरु कल्याणि पतिं मां परिरभ्य च
'रंभेच्या पायांसारख्या कंबरेवाली, तारुण्य फारच चंचल आणि दुर्मिळ असते. म्हणून, कल्याणी, मला पती मानून मला मिठी मारून ते फळवंत कर.'
एकावल्युवाच पित्राहं कल्पिता पूर्वं दातुं राजसुताय वै । हैहयस्तु महाभाग स मया मनसा वृतः
एकावळी म्हणाली, 'माझ्या वडिलांनी मला राजपुत्राला देण्याचा विचार केला होता; पण मी, भाग्यवान, मनाने हयहेयालाच निवडले.'
कथमन्यं भजे कान्तं त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् । कन्याधर्मं विहायाद्य वेत्सि शास्त्रविनिश्चयम्
'शाश्वत धर्म सोडून, मी दुसऱ्या प्रियाला कसा स्वीकारू? आज कन्येचा धर्म टाकून—शास्त्राचा निर्णय तुला माहीत आहे.'
यस्मै दद्यात्पिता कामं कन्या तं पतिमाप्नुयात् । परतन्त्रा सदा कन्या न स्वातन्त्र्यं कदाचन
'वडील ज्या पुरुषाला कन्येला देतात, तोच तिचा पती होतो. कन्या नेहमी दुसऱ्यावर अवलंबून असते, तिला कधीच स्वातंत्र्य नसते.'
इत्युक्तोऽपि तया पापी विरराम न मोहितः । न मुमोच विशालाक्षीं मां च पार्श्वस्थितां तथा
तिने असे सांगितले तरी, तो पापी मोहाने थांबला नाही; मोठ्या डोळ्यांच्या तिला आणि माझ्या शेजारी उभ्या असलेल्या मलाही त्याने सोडले नाही.
पातालविवरे तस्य पुरं परमसङ्कटे । राक्षसै रक्षितं दुर्गं मण्डितं परिखावृतम्
पाताळाच्या गुहेत त्याचे नगर होते, ते फारच दुर्गम, राक्षसांनी राखलेले, तटबंदीने आणि खंदकांनी वेढलेले सुंदर किल्ले होते.
तत्र तिष्ठति दुःखार्ता सखी मे प्राणवल्लभा । तेनाहं विरहेणात्र रारटीमि सुदुःखिता
तीथे माझी जीवापेक्षा प्रिय सखी दुःखात आहे; तिच्या विरहामुळे मी इथे फारच दुःखी होऊन रडत आहे.
एकवीर उवाच कथं त्वमत्र सम्प्राप्ता पुरात्तस्य दुरात्मनः । विस्मयो मे महानत्र तत्त्वं ब्रूहि वरानने
एकवीर म्हणाला: तू त्या दुष्टाच्या घरातून इथे कशी आलीस? मला याचं फारच आश्चर्य वाटतं—हे सुंदर मुखी, खरी गोष्ट सांग.
त्वया च कथितं वाक्यं सन्दिग्धं भाति भामिनि । हैहयार्थे कल्पिता सा पित्रेति मम साम्प्रतम्
तू सांगितलेली गोष्ट, हे सुंदर स्त्री, मला काहीशी शंका वाटते; आता मला असं वाटतं की ती तुझ्या वडिलांची आहे असं सांगणं फक्त हैहयासाठी केलं असावं.
हैहयो नाम राजाहं नान्योऽस्ति पृथिवीपतिः । मदर्थे कथिता सा किं सखी तव सुलोचना
मीच हैहय नावाचा राजा आहे—पृथ्वीवर दुसरा कोणी राजा नाही; तुझ्या सुंदर डोळ्यांच्या सखीचा उल्लेख तू माझ्यासाठीच केलास का?
एतन्मे संशयं सुभ्रु छेत्तुमर्हसि भामिनि । अहं तामानयिष्यामि तं हत्वा राक्षसाधमम्
हे सुंदर भुवई असणाऱ्या स्त्री, माझ्या या शंकेचं निरसन तू करावंसं मला वाटतं; त्या दुष्ट राक्षसाचा वध करून मी तिला परत आणीन.
स्थानं दर्शय मे तस्य यदि जानासि सुव्रते । राज्ञे निवेदितं किं वा तत्पित्रे चातिदुःखिता
हे सती स्त्री, तुला माहित असेल तर त्याचं ठिकाण मला दाखव; ती गोष्ट राजाला किंवा तिच्या दुःखी वडिलांना सांगितली आहे का?
यस्यैषा वल्लभा पुत्री न किं जानाति तां हृताम् । नोद्यमः किं कृतस्तेन ततो मोचनहेतवे
जिची ती लाडकी मुलगी आहे—त्याला ती हरवली आहे हे माहीत नाही का? मग तिला सोडवण्यासाठी त्याने काही प्रयत्न का केला नाही?
बन्दीकृतां सुतां ज्ञात्वा कथं तिष्ठति सुस्थिरः । असमर्थो नृपः किं वा कारणं ब्रूहि सत्वरम्
मुलगी बंदी पडली आहे हे माहीत असूनही तो राजा शांत कसा राहतो? तो असमर्थ आहे का, की यामागे दुसरं काही कारण आहे? लवकर सांग.
त्वया मेऽपहृतं चेतो गुणानुक्त्वा ह्यमानुषान् । सख्याः पङ्कजपत्राक्षि कृतः कामवशो भृशम्
हे कमळासारख्या डोळ्यांच्या स्त्री, तू तुझ्या सखीच्या अद्भुत गुणांचं वर्णन केल्यावर माझं मन पूर्णपणे तुझ्याकडे ओढलं गेलं आहे, आणि मी आता प्रेमाच्या वश झालो आहे.
कदा पश्यामि तां कान्तां मोचयित्वातिसङ्कटात् । इति मे हृदयं चाद्य करोत्यतिमनोरथम्
ती प्रिय व्यक्ती मोठ्या संकटातून सोडवून मी कधी पाहीन, असं माझ्या मनात आज प्रबळ इच्छा निर्माण झाली आहे.
ब्रूहि मे गमनोपायं पुरे तस्यातिदुर्गमे । कथं त्वमागता तस्मात्सङ्कटादत्र तद्वद
तिच्या अत्यंत कठीण गडाच्या नगरात जाण्याचा मार्ग मला सांग; त्या मोठ्या संकटातून तू इथे कशी आलीस, तेही सांग.
यशोवत्युवाच बालभावान्मया मन्त्रो भगवत्या विशांपते । प्राप्तोऽस्ति ब्राह्मणात्सिद्धात्सबीजध्यानपूर्वकः
यशोवती म्हणाली: लहानपणीच मला एका सिद्ध ब्राह्मणाकडून, देवीच्या ध्यानासह जपायचा मंत्र मिळाला होता, हे राजाधिराज.
तत्रावस्थितया राजन् मया चित्ते विचारितम् । आराधयामि सततं चण्डिकां चण्डविक्रमाम्
तेथे राहात असताना, हे राजन, मी मनाशी ठरवलं—मी नेहमीच प्रचंड पराक्रमी चंडिकेची भक्ती करीन.
सा देवी सेविता कामं बन्धमोक्षं करिष्यति । भक्तानुकम्पिनी शक्तिः समर्था सर्वसाधने
ती देवी भक्तीने प्रसन्न झाली तर नक्कीच बंधनातून मुक्ती देईल; भक्तांवर दया करणारी ती शक्ती सर्व काही साध्य करू शकते.
या विश्वं सृजते शक्त्या पालयत्येव सा पुनः । कल्पान्ते संहरत्येव निराकारा निराश्रया
तीच शक्तीने हे विश्व निर्माण करते, पोसते आणि कल्पाच्या शेवटी निर्गुण, निराकार होऊन सर्व काही आपल्यात सामावून घेते.
इति सञ्चिन्त्य मनसा देवीं विश्वेश्वरीं शिवाम् । ध्यात्वा रक्ताम्बरां सौम्यां सुरक्तनयनां हृदि
अशी देवी, विश्वाची अधिष्ठात्री, कल्याणमयी, हिचा मी मनात विचार केला आणि हृदयात लाल वस्त्र नेसलेली, सौम्य, लाल डोळ्यांची तिची मूर्ती ध्यानात घेतली.
संस्मृत्य मनसा रूपं मन्त्रजाप्यपराभवम् । उपासिता मया देवी मासमेकं समाधिना
तिचं रूप मनात आठवत, मंत्रजपात तल्लीन होत मी एक महिना एकाग्रतेने देवीची उपासना केली.
स्वप्ने मम समायाता भक्तिभावेन तोषिता । मामाहामृतया वाचा किं सुप्तासीति चण्डिका
माझ्या भक्तीने प्रसन्न होऊन चंडिका देवी माझ्या स्वप्नात आली आणि अमृतासारख्या मधुर वाणीने म्हणाली—'तू झोपली आहेस का?'
उत्तिष्ठ याहि तरसा गङ्गातीरं मनोहरम् । आगमिष्यति तत्रासौ हैहयो नृपपुङ्गवः
उठ, पटकन त्या सुंदर गंगाकाठी जा. तिथेच तो हैहयांचा श्रेष्ठ राजा येईल.
एकवीरो महाबाहुः सर्वशत्रुविमर्दनः । दत्तात्रेयेण मन्मन्त्रो महाविद्याभिधः परः
तो एकटा वीर आहे, बलाढ्य बाहू असलेला, सर्व शत्रूंना संपवणारा. दत्तात्रेयांनी त्याला 'महाविद्या' नावाचा श्रेष्ठ मंत्र दिला आहे.