रैभ्यो नाम महाराजः सन्तानरहितो भृशम् । तस्य भार्या सुविख्याता रुक्मरेखेति नामतः
त्याचे नाव रैभ्य आहे, तो एक मोठा राजा आहे, पण त्याला संतान नाही. त्याची पत्नी सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, तिचे नाव रुक्मरेखा आहे.
सुरूपा चतुरा साध्वी सर्वलक्षणसंयुता । अपुत्रा दुःखिता कान्तमित्युवाच पुनः पुनः
ती रूपवान, बुद्धिमान, सती आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आहे; पण अपत्य नसल्याने ती दुःखी होती आणि वारंवार आपल्या पतीला म्हणत असे.
किं जीवितेन मे नाथ धिग्वृथा जीवितं मम । वन्ध्यायाः सुखहीनाया ह्यपुत्राया धरातले
"नाथा, मला या जीवनाचा काय उपयोग? हे व्यर्थ जीवन धिक्कार आहे! या पृथ्वीवर अपत्य नसलेल्या, सुखहीन, वंध्येला—"
इत्येवं भार्यया भूपः प्रेरितो मखमुत्तमम् । चकार ब्राह्मणांस्तज्ज्ञानाहूय विधिवत्तदा
पत्नीच्या आग्रहाने त्या राजाने उत्तम यज्ञ केला, विद्वान ब्राह्मणांना बोलावून सर्व विधीने तो यज्ञ केला.
पुत्रकामो धनं भूरि ददावथ यथोदितम् । हूयमाने घृतेऽत्यर्थं पावकादतिसुप्रभात्
पुत्रप्राप्तीसाठी त्याने पुष्कळ धन दिले, यथाविधी. जेव्हा तुपाची आहुती दिली गेली, तेव्हा अग्नीतून एक अद्भुत तेज प्रकट झाले.
आविर्बभूव चार्वङ्गी कन्यका शुभलक्षणा । बिम्बोष्ठी सुदती सुभ्रूः पूर्णचन्द्रनिभानना
तेव्हा एक सुंदर अंगांची, शुभ लक्षणांनी युक्त कन्या प्रकट झाली, तिचे ओठ बिंब फळासारखे, सुंदर दात, सुंदर भुवया आणि चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा होता.
कनकाभा सुकेशान्ता रक्तपाणितला मृदुः । सुरक्तनयना तन्वी रक्तपादतला भृशम्
तीचं अंग सोन्यासारखं उजळ होतं, केस मऊ आणि सुंदर, हातपायांच्या तळव्यांना लालसर रंग आणि कोमलता होती. तिच्या डोळ्यांत खोल लालपणा, देह सडपातळ, आणि पायांच्या तळव्यांना गडद लाल रंग होता.
हुताशनात्समुद्भूता होत्रा सा स्वीकृता तदा । होता प्रोवाच राजानं गृहीत्वा तां सुमध्यमाम्
ती यज्ञाच्या अग्नीतून प्रकट झाली, तेव्हा यजमान ब्राह्मणाने तिला स्वीकारलं. त्या सडपातळ कण्येला हातात घेऊन यजमानाने राजाला सांगितलं.
राजन् पुत्रीं गृहाणेमां सर्वलक्षणसंयुताम् । एकावलीव सम्भूता हूयमानाद्धुताशनात्
राजा, ही सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असलेली कन्या स्वीकार. ही एकाच माळेसारखी, यज्ञाग्नीतून प्रकट झाली आहे.
नाम्ना चैकावली लोके ख्याता पुत्री भविष्यति । सुखितो भव भूपाल पुत्र्या पुत्रसमानया
तिचं नाव एकावळी असं जगात प्रसिद्ध होईल आणि ती तुझीच कन्या राहील. हे राजन, पुत्रासारखी कन्या मिळाली म्हणून आनंदी हो.
सन्तोषं कुरु राजेन्द्र दत्ता देवेन विष्णुना । होतुर्वाक्यं नृपः श्रुत्वा दृष्ट्वा तां कन्यकां शुभाम्
हे राजाधिराज, देव विष्णूंनी ही कन्या तुला दिली आहे, म्हणून समाधान मान. यजमानाचं बोलणं ऐकून आणि ती शुभ कन्या पाहून,
जग्राह परमप्रीतो होत्रा दत्तां सुसम्मताम् । गृहीत्वा नृपतिस्तां तु ददौ पत्न्यै वराननाम्
राजा अत्यंत आनंदित होऊन, यजमानाने दिलेली आणि सर्वांना मान्य असलेली ती कन्या स्वीकारली. तिला घेऊन, सुंदर मुख असलेल्या आपल्या राणीला दिली.
आभाष्य रुक्मरेखायै गृहाण सुभगे सुताम् । सा तां कमलपत्राक्षीं प्राप्य कन्यां मनोरमाम्
रुक्मरेखा हिला संबोधून तो म्हणाला, "भाग्यवती, ही कन्या स्वीकार." रुक्मरेखा, कमळाच्या पाकळीसारखे डोळे असलेली ती मनोहर कन्या मिळाल्यावर,
जहर्ष मुदिता राज्ञी पुत्रं प्राप्य यथासुखम् । चकार मङ्गलं कर्म जातकर्मादिकं शुभम्
राज्ञीला पुत्र मिळाल्यासारखा आनंद झाला आणि ती अत्यंत हर्षित झाली. तिने जावळ, जडणघडण अशा सर्व शुभ विधी केले.
पुत्रजन्मसमुत्थं यत्तत्सर्वं विधिवत्ततः । समाप्य च मखं राजा द्विजेभ्यो दक्षिणां शुभाम्
पुत्र जन्मल्यावर जे काही विधी करायचे असतात, ते सर्व नीट पार पाडले. यज्ञ पूर्ण केल्यावर राजाने ब्राह्मणांना उत्तम दान दिलं.
दत्त्वा विसृज्य विप्रेन्द्रान् मुदं प्राप महीपतिः । दिने दिनेऽसितापाङ्गी पुत्रवृद्ध्या भृशं बभौ
दान देऊन आणि ब्राह्मणांना निरोप दिल्यावर, राजाला मोठा आनंद झाला. दिवसेंदिवस, काळ्या डोळ्यांची राणी कन्येच्या वाढीने अधिकच तेजस्वी दिसू लागली.
मुदं च परमां प्राप नृपभार्या सुतान्विता । उत्सवस्तद्दिने तस्य प्रवृत्तः सुतजन्मजः
राजाची पत्नी कन्येसह अत्यंत आनंदी झाली. त्या दिवशी कन्येच्या जन्माचा उत्सव साजरा करण्यात आला.
पुत्री पुत्रसमात्यर्थं बभूव वल्लभा किल । राज्ञो मन्त्रिसुता चाहं सुबुद्धे मन्मथाकृते
ती कन्या सर्व अर्थांनी पुत्रासमान प्रिय झाली. मी राजाच्या मंत्र्याची कन्या आहे, सुज्ञ आणि मदनासारखी सुंदर.
यशोवती च मे नाम समानं वय आवयोः । वयस्याहं कृता राज्ञा क्रीडनाय तया सह
माझं नाव यशोवती आहे आणि आमचं वयही सारखंच आहे. राजाने मला तिच्यासोबत खेळण्यासाठी सखी केलं.
सदा सहचरी जाता प्रेमयुक्ता दिवानिशम् । एकावली गन्धवन्ति यत्र पद्मानि पश्यति
मी नेहमी तिची जिवलग मैत्रीण झाले, दिवसरात्र प्रेमाने तिच्यासोबत राहिले. एकावळी जिथे सुगंधी कमळं दिसतात तिथेच आनंद मानते.
तत्र सा रमते बाला नान्यत्र सुखमाप्नुयात् । सुदूरे जाह्नवीतीरे भवन्ति कमलान्यपि
ती मुलगी तिथेच रमते, दुसरीकडे तिला आनंद मिळत नाही. अगदी दूर, जाह्नवीच्या काठीसुद्धा कमळं फुललेली असतात.
रममाणा तत्र याता मत्समेता सखीयुता । मया निवेदितं राजन् पुत्री ते कमलाकरान्
ती तिथे रमताना माझ्यासह आणि इतर सख्यांसह जायची. मी तुला, राजन, सांगितलं की तुझी कन्या कमळांच्या तलावांकडे जाते.
प्रेक्षमाणातिदूरे सा प्रयाति निर्जने वने । निषेधिताथ पित्रासौ गृहे कृत्वा जलाशयान्
ती दूरवर कमळं दिसली की एकटीच निर्जन वनात जाऊन पोहोचायची. मग वडिलांनी तिला रोखलं आणि घरातच तलाव तयार करून दिले.
कमलान् वापयित्वाथ पुष्पितान् भ्रमरावृतान् । तथापि निर्ययौ बाला कमलासक्तचेतना
त्या तलावांत फुललेली, मधमाशांनी गजबजलेली कमळं वाढवली. तरीही, कमळांवर मन लावलेली ती मुलगी बाहेर जायचीच.
तदा राज्ञा रक्षपालाः प्रेरिताः शस्त्रपाणयः । एवं रक्षायुता तन्वी मत्समेता सखीयुता । क्रीडार्थं जाह्नवीतोये नित्यमायाति याति च
त्या वेळी राजाने पाठवलेले शस्त्रधारी रक्षक नेहमीच त्या नाजूक मुलीच्या आणि तिच्या मैत्रिणींच्या सोबत असायचे, जेव्हा ती जाह्नवीच्या पाण्यात खेळायला यायची आणि जायची, तेव्हा तिच्या सुरक्षेसाठी ते तिच्या सोबत असायचे.
; हैहयैकवीराय यशोवत्यैकावलीमोचनाय देवीस्वप्नवर्णनम् यशोवत्युवाच प्रातरुत्थाय तन्वङ्गी चलिता च सखीयुता । चामरैर्वीज्यमाना सा रक्षिता बहुरक्षिभिः
यशोवती म्हणाली: सकाळी लवकर उठून ती नाजूक बांध्याची मुलगी आपल्या मैत्रिणींसह निघाली; तिच्यावर चामरांनी वाऱ्याची झुळूक दिली जात होती आणि अनेक रक्षकांनी तिची काळजी घेतली.
सायुधैश्चातिसन्नद्धैः सहिता वरवर्णिनी । क्रीडार्थमत्र राजेन्द्र सम्प्राप्ता नलिनीं शुभाम्
शस्त्रांनी सज्ज अशा सेवकांसोबत, तेजस्वी ती मुलगी, राजन, खेळण्यासाठी या सुंदर कमळाच्या तलावावर आली.
अहमप्यनया सार्धं गङ्गातीरे समागता । अप्सरोभिः समेता च कमलैः क्रीडमानया
मीही तिच्यासोबत गंगाकाठी आले आणि अप्सरांसोबत, ती कमळांमध्ये खेळताना तिच्या जवळ होते.
एकावली तथा चाहं जाते क्रीडापरे यदा । सहसैव तदायातो दानवो बलसंयुतः
एकावळी आणि मी दोघी खेळात इतक्या रंगून गेलो होतो, तेव्हा अचानक एक बलाढ्य दानव तिथे आला.
कालकेतुरिति ख्यातो राक्षसैर्बहुभिर्युतः । परिघासिगदाचापबाणतोमरपाणिभिः
त्याचे नाव काळकेतु असे होते, तो अनेक राक्षसांसह वेढलेला होता, आणि सर्वजण परिघ, तलवार, गदा, धनुष्य, बाण आणि तोमर घेऊन आले होते.