पुष्यार्कयोगसंयुक्ते दिवसे नृपसत्तमः । कारयामास सम्भारानभिषेकार्थमादरात्
पुष्य आणि सूर्य यांचा शुभ योग ज्या दिवशी होता, त्या दिवशी त्या श्रेष्ठ राजाने अत्यंत काळजीपूर्वक अभिषेकासाठी सगळ्या तयारीची व्यवस्था केली.
द्विजानाहूय वेदज्ञान् सर्वशास्त्रविचक्षणान् । अभिषेकं चकारासौ विधिवत् स्वात्मजस्य ह
राजाने वेदज्ञ आणि सर्व शास्त्रात पारंगत असलेल्या ब्राह्मणांना बोलावून, योग्य पद्धतीने आपल्या मुलाचा अभिषेक केला.
जलमानीय तीर्थेभ्यः सागरेभ्यश्च पार्थिवः । स्वयं चकार विथिवदभिषेकं शुभे दिने
राजाने स्वतः पवित्र तीर्थांमधून आणि समुद्रांमधून पाणी आणले आणि शुभ दिवशी सर्व विधीप्रमाणे अभिषेक केला.
धनं दत्त्वाथ विप्रेभ्यो राज्यं पुत्रे निवेश्य सः । जगाम वनमेवाशु स्वर्गकामः स भूपतिः
ब्राह्मणांना धन देऊन आणि आपल्या मुलाला राज्यावर बसवून, त्या राजाने स्वर्गाची इच्छा धरून पटकन वनाकडे प्रस्थान केले.
एकवीरं नृपं कृत्वा सम्मान्य सचिवानथ । भार्यया सह भूपालः प्रविवेश वनं वशी
आपल्या मुलाला एकटा राजा करून, मंत्र्यांचा सन्मान करून, तो संयमी राजाने पत्नीबरोबर वनात प्रवेश केला.
मैनाकशिखरे राजा कृत्वा तार्तीयमाश्रमम् । नित्यं पत्रफलाहारश्चिन्तयामास पार्वतीम्
मैनाक पर्वताच्या शिखरावर तिसरा आश्रम उभारून, तो राजा नेहमी पानफळे खाऊन पार्वतीचे चिंतन करू लागला.
एवं स नृपतिः कृत्वा दिष्टान्ते सह भार्यया । मृतोऽसौ वासवं लोकं गतः पुण्येन कर्मणा
अशा प्रकारे नियतीनुसार वागत, त्या राजाने पत्नीबरोबर देह ठेवला आणि आपल्या पुण्यकर्मामुळे इंद्रलोक प्राप्त केला.
इन्द्रलोकं पिता प्राप्त इति श्रुत्वाथ हैहयः । चकार वेदनिर्दिष्टं कर्म चैवौर्ध्वदैहिकम्
वडील इंद्रलोकात गेले असे ऐकून, हैहयाने वेदांनी सांगितलेली सर्व अंत्यकर्मे केली.
कृत्वोत्तराः क्रियाः सर्वाः पितुः पार्थिवनन्दनः । राज्यं चकार मेधावी पित्रा दत्तं सुसम्मतम्
पित्याच्या सर्व उत्तरकर्मा करून, त्या बुद्धिमान राजपुत्राने वडिलांनी दिलेले आणि सर्वांना मान्य असलेले राज्य स्वीकारले.
एकवीरोऽथ धर्मज्ञः प्राप्य राज्यमनुत्तमम् । बुभुजे विविधान् भोगान्सचिवैश्च सुमानितः
एकटा, धर्माची जाण असलेला आणि उत्तम राज्य मिळवून, तो राजा मंत्र्यांकडून मोठ्या सन्मानाने विविध सुखांचा उपभोग घेऊ लागला.
एकस्मिन् दिवसे राजा मन्त्रिपुत्रैः समन्वितः । जगाम जाह्नवीतीरे हयारूढः प्रतापवान्
एके दिवशी, तो बलवान राजा मंत्र्यांच्या मुलांसह घोड्यावर बसून जाह्नवीच्या काठी गेला.
सम्पश्यन् पादपान् रम्यान् कोकिलालापसंयुतान् । पुष्पितान् फलसंयुक्तान् षट्पदालिविराजितान्
त्याने कोकिळांच्या मंजुळ आवाजांनी भरलेली, फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली, मधमाश्यांनी गजबजलेली सुंदर झाडे पाहिली.
मुनीनामाश्रमान्दिव्यान् वेदध्वनिनिनादितान् । होमधूमावृताकाशान् मृगशावसमावृतान्
त्याने ऋषींचे दिव्य आश्रम पाहिले, जिथे वेदपठणाचा गूंज ऐकू येत होता, होमाच्या धुराने आकाश भरले होते आणि हरिणाच्या पिल्लांनी ते आश्रम गजबजले होते.
केदाराञ्छालिसम्पक्वान् गोपिकाभिः सुरक्षितान् । प्रफुल्लपङ्कजारामान्निकुञ्जांश्च मनोरमान्
त्याने गवळणींनी नीट राखलेली, पिकलेल्या धान्याच्या शेतांची, फुललेल्या कमळांनी भरलेल्या तलावांची आणि रम्य कुंजांची दृश्ये पाहिली.
प्रेक्षमाणः प्रियालांस्तु चम्पकान् पनसद्रुमान् । बकुलांस्तिलकान्नीपान्मन्दारांश्च प्रफुल्लितान्
त्याने प्रियाळ, चंपक, फणस, बकुळ, तिलक, नीप आणि पूर्ण फुललेले मंदार यांची झाडे पाहिली.
शालांस्तालांस्तमालांश्च जम्बूचूतकदम्बकान् । स गच्छञ्जाह्नवीतोये प्रफुल्लं शतपत्रकम्
तो जात असताना त्याने शाल, ताड, तमाळ, जांभूळ, आंबा, कदंब यांची झाडे आणि जाह्नवीच्या पाण्यात फुललेले कमळ पाहिले.
पङ्कजं चातिगन्धाढ्यमपश्यदवनीपतिः । दक्षिणे जलजस्याथ पार्श्वे कमललोचनाम्
त्या भूमिपतीने अतिशय सुगंधी कमळ पाहिले आणि त्याच्या दक्षिण बाजूला कमळासारख्या डोळ्यांची एक स्त्री दिसली.
कनकाभां सुकेशीं च कम्बुग्रीवां कृशोदरीम् । बिम्बोष्ठी सुन्दरीं किञ्चित्समुद्यत्सुपयोधराम्
ती स्त्री सोन्यासारखी उजळ, सुंदर केसांची, शंखासारखी गळ्याची, सडपातळ कंबरेची, बिंबासारख्या ओठांची, मोहक आणि किंचित उन्नत, सुंदर स्तनांची होती.
सुनासां चारुसर्वाङ्गीमपश्यत् कन्यकां नृपः । रुदतीं तां सखीं त्यक्त्वा विह्वलां दुःखपीडिताम्
राजाने एक सुंदर नाकाची, साऱ्या अंगांनी देखणी अशी एक मुलगी पाहिली, ती रडत होती, तिची सखी तिला सोडून गेली होती, ती दुःखाने व्याकुळ झाली होती.
साश्रुनेत्रां क्रन्दमानां विजने कुररीमिव । संवीक्ष्य राजा पप्रच्छ कन्यकां शोककारणम्
तिच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते, ती एकटीच ओसाड जागेत एखाद्या करड्या पक्षासारखी आक्रोश करत होती, हे पाहून राजाने तिला तिच्या दुःखाचे कारण विचारले.
सुनसे ब्रूहि कासि त्वं कस्य पुत्री शुभानने । गन्धर्वी देवकन्याथ कथं रोदिषि सुन्दरि
सुंदर नाकाच्या मुली, तू कोण आहेस, कोणाच्या मुलगी आहेस, हे शुभमुखी? तू गंधर्वकन्या आहेस का, देवकन्या आहेस का? सुंदर मुली, तू का रडतेस?
कथमेकाकिनी बाले त्यक्ता केन पिकस्वरे । पतिस्ते क्व गतः कान्ते पिता वा ब्रूहि साम्प्रतम्
बालिके, तू एकटी कशी राहिलीस, तुला कोण सोडून गेला, तू कोकिळेसारख्या स्वरात का रडतेस? सुंदर मुली, तुझा पती कुठे गेला, की तुझा वडील कुठे आहे, ते सांग.
किं ते दुःखमरालभ्रु कथयाद्य ममान्तिके । करोमि दुःखनाशं ते सर्वथैव कृशोदरि
अगं कमनीय भुवया असलेल्या मुली, तुला कोणते दुःख झाले आहे, ते मला आत्ता सांग. कृश कटी असलेल्या मुली, मी नक्की तुझे दुःख दूर करीन.
न राज्ये मम तन्वङ्गि पीडां कोऽपि करोत्यलम् । न भयं चौरजं कान्ते न राक्षसभयं तथा
माझ्या राज्यात, तनू अंग असलेल्या मुली, तुला कोणीही त्रास देत नाही, सुंदर मुली, येथे चोरांची भीती नाही, ना राक्षसांची भीती आहे.
मयि शासति भूपाले नोत्पाता दारुणा भुवि । भयं न व्याघ्रसिंहेभ्यो न भयं कस्यचिद्भवेत्
मी राजा असताना, या पृथ्वीवर कोणतेही भयंकर संकट येत नाही, वाघ किंवा सिंह यांची भीती नाही, कोणाचीही भीती नाही.
वद वामोरु कस्मात्त्वं विलापं जाह्नवीतटे । करोषि त्राणहीनात्र किं ते दुःखं वदस्व मे
सुंदर जांघ असलेल्या मुली, तू गंगाच्या काठी, एकटी, रक्षणाविना का अशा प्रकारे विलाप करतेस, तुला कोणते दुःख आहे, ते मला सांग.
हन्म्यहं दुःखमत्युग्रं प्राणिनां पृथिवीतले । दैवं च मानुषं कान्ते व्रतमेतन्ममाद्भुतम्
मी पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांचे अत्यंत कठीण दुःखही दूर करू शकतो; ते दैवाने आले असो किंवा माणसाने, सुंदर मुली, हेच माझे अद्भुत व्रत आहे.
विशाललोचने ब्रूहि करोमि तव चिन्तितम् । इत्युक्ते वचने राज्ञा श्रुत्वोवाच मृदुस्वना
विशाल डोळ्यांच्या मुली, तू जे इच्छितेस ते मी नक्की करीन, असे राजा म्हणाला. त्यावर त्या मुलीने कोमल स्वरात उत्तर दिले.
शृणु राजेन्द्र वक्ष्यामि मम शोकस्य कारणम् । विपत्तिरहितः प्राणी कथं रुदति भूपते
राजाधिराज, ऐक, मी माझ्या दुःखाचे कारण सांगते. ज्याला काही विपत्ती नाही, तो कसा रडेल, राजन?
प्रब्रवीमि महाबाहो यदर्थं रुदती त्वहम् । तव राज्यादन्यदेशे राजा परमधार्मिकः
महाबाहू, मी का रडते आहे ते सांगते. तुझ्या राज्याबाहेर एका देशात एक अत्यंत धर्मनिष्ठ राजा आहे.