लोलाक्षि दत्तः कमलासमुत्थो जनार्दनांशोऽयमहीनसत्त्वः । सा तं गृहीत्वा मुदमाप राज्ञी राजा चकारोत्सवमद्भुतं च
'डोलणाऱ्या डोळ्यांची राणी, हा पुत्र लक्ष्मीपासून आणि जनार्दनाच्या अंशातून जन्मलेला आहे, आणि तो उत्तम गुणांनी युक्त आहे.' राणीने तो मुलगा घेतला आणि आनंदली, आणि राजाने अद्भुत असा उत्सव केला.
ददौ च दानं किल याचकेभ्यो गीतानि वाद्यानि बहूनि नेदुः । कृत्वोत्सवं भूपतिरात्मजस्य नामैकवीरेति चकार विश्रुतम्
राजाने भिक्षुकांना दान दिलं, आणि अनेक गाणी व वाद्ये वाजवली गेली. आपल्या मुलासाठी उत्सव साजरा करून, त्याचं नाव 'एकवीर' असं ठेवलं, जे सर्वत्र प्रसिद्ध झालं.
सुखं च सम्प्राप्य मुदान्वितोऽसौ ननन्द देवाधिपतुल्यवीर्यः । पुत्रं हरे रूपगुणानुरूपं सम्प्राप्य वंशस्य ऋणाच्च मुक्तः
राजाला सुख मिळालं आणि तो देवेंद्रासारख्या सामर्थ्याने आनंदी झाला. हरिसारख्या रूप आणि गुण असलेला मुलगा मिळाल्याने, तो आपल्या वंशाचं ऋण फेडून मोकळा झाला.
इति सकलसुराणामीश्वरेणार्पितं तं सकलगुणगणाढ्यं पुत्रमासाद्य राजा । विविधसुखविनोदैर्भार्यया सेव्यमानो व्यहरत निजगेहे शक्रतुल्यप्रतापः
सर्व देवतांच्या स्वामीने दिलेला, सर्व गुणांनी युक्त असा पुत्र मिळाल्यावर, राजा आपल्या पत्नीकडून विविध सुखांनी सेवा घेत, आपल्या घरात इंद्रासारख्या कीर्तीने राहू लागला.
राजपुत्र्याः एकावल्याः वर्णनम् व्यास उवाच जातकर्मादिसंस्कारांश्चकार नृपतिस्तदा । दिने दिने जगामाशु वृद्धिं बालः सुलालितः
व्यास म्हणाले — त्या वेळी राजाने मुलाचे जातकर्म आणि इतर संस्कार केले. दिवसेंदिवस तो मुलगा सुंदरपणे वाढू लागला.
नृपः संसारजं प्राप्य सुखं पुत्रसभुद्भवम् । ऋणत्रयविमोक्षं च मेने तेन महात्मना
राजाला आपल्या मुलामुळे संसारातील सुख मिळालं, आणि त्या महान आत्म्यामुळे आपण तिन्ही ऋणांतून मुक्त झालो, असं त्याने मानलं.
षष्ठेऽन्नप्राशनं तस्य कृत्वा मासि यथाविधि । तृतीयेऽथ तथा वर्षे चूडाकरणमुत्तमम्
सहाव्या महिन्यात त्याचं अन्नप्राशन विधिप्रमाणे केलं, आणि तिसऱ्या वर्षी उत्तम चूडाकरण केलं.
चकार ब्राह्मणान् द्रव्यैः सम्पूज्य विविधैर्धनैः । गोभिश्च विविधैर्दानैर्याचकानितरानपि
त्याने ब्राह्मणांना विविध धनाने सन्मानित केलं, आणि गायी व इतर दानही भिक्षुकांना दिलं.
वर्षे चैकादशे तस्य मौञ्जीबन्धनकर्म वै । कारयित्वा धनुर्वेदमध्यापयत पार्थिवः
अकराव्या वर्षी त्याचं मौंजीबंधन केलं, आणि नंतर राजाने त्याला धनुर्वेद शिकवला.
अधीतवेदं पुत्रं तं राजधर्मविशारदम् । दृष्ट्वा तस्याभिषेकाय मतिं चक्रे जनाधिपः
राजाने पाहिलं की त्याचा मुलगा वेदशिक्षण घेतलेला आणि राजधर्मात पारंगत झाला आहे, म्हणून त्याच्या अभिषेकाचा निर्धार केला.
पुष्यार्कयोगसंयुक्ते दिवसे नृपसत्तमः । कारयामास सम्भारानभिषेकार्थमादरात्
पुष्य आणि सूर्य यांचा शुभ योग ज्या दिवशी होता, त्या दिवशी त्या श्रेष्ठ राजाने अत्यंत काळजीपूर्वक अभिषेकासाठी सगळ्या तयारीची व्यवस्था केली.
द्विजानाहूय वेदज्ञान् सर्वशास्त्रविचक्षणान् । अभिषेकं चकारासौ विधिवत् स्वात्मजस्य ह
राजाने वेदज्ञ आणि सर्व शास्त्रात पारंगत असलेल्या ब्राह्मणांना बोलावून, योग्य पद्धतीने आपल्या मुलाचा अभिषेक केला.
जलमानीय तीर्थेभ्यः सागरेभ्यश्च पार्थिवः । स्वयं चकार विथिवदभिषेकं शुभे दिने
राजाने स्वतः पवित्र तीर्थांमधून आणि समुद्रांमधून पाणी आणले आणि शुभ दिवशी सर्व विधीप्रमाणे अभिषेक केला.
धनं दत्त्वाथ विप्रेभ्यो राज्यं पुत्रे निवेश्य सः । जगाम वनमेवाशु स्वर्गकामः स भूपतिः
ब्राह्मणांना धन देऊन आणि आपल्या मुलाला राज्यावर बसवून, त्या राजाने स्वर्गाची इच्छा धरून पटकन वनाकडे प्रस्थान केले.
एकवीरं नृपं कृत्वा सम्मान्य सचिवानथ । भार्यया सह भूपालः प्रविवेश वनं वशी
आपल्या मुलाला एकटा राजा करून, मंत्र्यांचा सन्मान करून, तो संयमी राजाने पत्नीबरोबर वनात प्रवेश केला.
मैनाकशिखरे राजा कृत्वा तार्तीयमाश्रमम् । नित्यं पत्रफलाहारश्चिन्तयामास पार्वतीम्
मैनाक पर्वताच्या शिखरावर तिसरा आश्रम उभारून, तो राजा नेहमी पानफळे खाऊन पार्वतीचे चिंतन करू लागला.
एवं स नृपतिः कृत्वा दिष्टान्ते सह भार्यया । मृतोऽसौ वासवं लोकं गतः पुण्येन कर्मणा
अशा प्रकारे नियतीनुसार वागत, त्या राजाने पत्नीबरोबर देह ठेवला आणि आपल्या पुण्यकर्मामुळे इंद्रलोक प्राप्त केला.
इन्द्रलोकं पिता प्राप्त इति श्रुत्वाथ हैहयः । चकार वेदनिर्दिष्टं कर्म चैवौर्ध्वदैहिकम्
वडील इंद्रलोकात गेले असे ऐकून, हैहयाने वेदांनी सांगितलेली सर्व अंत्यकर्मे केली.
कृत्वोत्तराः क्रियाः सर्वाः पितुः पार्थिवनन्दनः । राज्यं चकार मेधावी पित्रा दत्तं सुसम्मतम्
पित्याच्या सर्व उत्तरकर्मा करून, त्या बुद्धिमान राजपुत्राने वडिलांनी दिलेले आणि सर्वांना मान्य असलेले राज्य स्वीकारले.
एकवीरोऽथ धर्मज्ञः प्राप्य राज्यमनुत्तमम् । बुभुजे विविधान् भोगान्सचिवैश्च सुमानितः
एकटा, धर्माची जाण असलेला आणि उत्तम राज्य मिळवून, तो राजा मंत्र्यांकडून मोठ्या सन्मानाने विविध सुखांचा उपभोग घेऊ लागला.
एकस्मिन् दिवसे राजा मन्त्रिपुत्रैः समन्वितः । जगाम जाह्नवीतीरे हयारूढः प्रतापवान्
एके दिवशी, तो बलवान राजा मंत्र्यांच्या मुलांसह घोड्यावर बसून जाह्नवीच्या काठी गेला.
सम्पश्यन् पादपान् रम्यान् कोकिलालापसंयुतान् । पुष्पितान् फलसंयुक्तान् षट्पदालिविराजितान्
त्याने कोकिळांच्या मंजुळ आवाजांनी भरलेली, फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली, मधमाश्यांनी गजबजलेली सुंदर झाडे पाहिली.
मुनीनामाश्रमान्दिव्यान् वेदध्वनिनिनादितान् । होमधूमावृताकाशान् मृगशावसमावृतान्
त्याने ऋषींचे दिव्य आश्रम पाहिले, जिथे वेदपठणाचा गूंज ऐकू येत होता, होमाच्या धुराने आकाश भरले होते आणि हरिणाच्या पिल्लांनी ते आश्रम गजबजले होते.
केदाराञ्छालिसम्पक्वान् गोपिकाभिः सुरक्षितान् । प्रफुल्लपङ्कजारामान्निकुञ्जांश्च मनोरमान्
त्याने गवळणींनी नीट राखलेली, पिकलेल्या धान्याच्या शेतांची, फुललेल्या कमळांनी भरलेल्या तलावांची आणि रम्य कुंजांची दृश्ये पाहिली.
प्रेक्षमाणः प्रियालांस्तु चम्पकान् पनसद्रुमान् । बकुलांस्तिलकान्नीपान्मन्दारांश्च प्रफुल्लितान्
त्याने प्रियाळ, चंपक, फणस, बकुळ, तिलक, नीप आणि पूर्ण फुललेले मंदार यांची झाडे पाहिली.
शालांस्तालांस्तमालांश्च जम्बूचूतकदम्बकान् । स गच्छञ्जाह्नवीतोये प्रफुल्लं शतपत्रकम्
तो जात असताना त्याने शाल, ताड, तमाळ, जांभूळ, आंबा, कदंब यांची झाडे आणि जाह्नवीच्या पाण्यात फुललेले कमळ पाहिले.
पङ्कजं चातिगन्धाढ्यमपश्यदवनीपतिः । दक्षिणे जलजस्याथ पार्श्वे कमललोचनाम्
त्या भूमिपतीने अतिशय सुगंधी कमळ पाहिले आणि त्याच्या दक्षिण बाजूला कमळासारख्या डोळ्यांची एक स्त्री दिसली.
कनकाभां सुकेशीं च कम्बुग्रीवां कृशोदरीम् । बिम्बोष्ठी सुन्दरीं किञ्चित्समुद्यत्सुपयोधराम्
ती स्त्री सोन्यासारखी उजळ, सुंदर केसांची, शंखासारखी गळ्याची, सडपातळ कंबरेची, बिंबासारख्या ओठांची, मोहक आणि किंचित उन्नत, सुंदर स्तनांची होती.
सुनासां चारुसर्वाङ्गीमपश्यत् कन्यकां नृपः । रुदतीं तां सखीं त्यक्त्वा विह्वलां दुःखपीडिताम्
राजाने एक सुंदर नाकाची, साऱ्या अंगांनी देखणी अशी एक मुलगी पाहिली, ती रडत होती, तिची सखी तिला सोडून गेली होती, ती दुःखाने व्याकुळ झाली होती.
साश्रुनेत्रां क्रन्दमानां विजने कुररीमिव । संवीक्ष्य राजा पप्रच्छ कन्यकां शोककारणम्
तिच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते, ती एकटीच ओसाड जागेत एखाद्या करड्या पक्षासारखी आक्रोश करत होती, हे पाहून राजाने तिला तिच्या दुःखाचे कारण विचारले.