मुखं समीक्ष्यातिमनोहरं त- मुवाच नेत्राम्बुनिरुद्धकण्ठः । दत्तोऽसि देवेन जनार्दनेन मात्रा हि पुत्रावमदुःखभीतेः
मुलाचे अतिशय सुंदर चेहरा पाहून, डोळ्यातून अश्रू येऊन गळा अडला, तो म्हणाला: 'जनार्दन देवाने तुला दिले आहे, पुत्रा, जेणेकरून तुझ्या आई-वडिलांना मुलाच्या अभावाची भीती राहू नये.'
तप्तं मया पुत्र तपस्तवार्थे सुदुष्करं वर्षशतं च पूर्णम् । तेनैव तुष्टेन रमाप्रियेण दत्तोऽसि संसारसुखोदयाय
'पुत्रा, तुझ्यासाठी मी शंभर वर्षे कठोर तप केले; त्याने प्रसन्न झालेल्या रमाप्रिय भगवानाने तुला दिले आहे, जेणेकरून या संसारात सुख मिळावे.'
माता रमा त्वां तनुजं मदर्थे त्यक्त्वा गता सा हरिणा समेता । धन्या तु सा या प्रहसन्तमङ्के कृत्वा सुतं त्वां मुदितानना स्यात्
माते लक्ष्मीने, माझ्या कारणासाठी, तुला — स्वतःच्या मुलाला — सोडून दिलं आणि हरिसोबत निघून गेली. पण खरी भाग्यवान तीच माता, जिला हसतमुखाने तुला, आपल्या हसऱ्या मुलाला, मांडीवर घेता आलं असतं.
त्वमेव संसारसमुद्रनौका- रूपः कृतः पुत्र लक्ष्मीधरेण । इत्येवमुक्त्वा नृपतिः सुतं तं मुदा समादाय ययौ गृहाय
लक्ष्मीने, पुत्रा, तुलाच या संसाररूपी समुद्रातून पार नेणाऱ्या नौकेसारखा केलं आहे. असं म्हणून राजा आनंदाने आपल्या मुलाला घेऊन घरी गेला.
पुरीसमीपे नृपमागतं त- माकर्ण्य सर्वे सचिवास्तु राज्ञः । ययुः समीपं नृपतेश्च लोकाः सोपायनास्ते सपुरोहिताश्च
राजा शहराजवळ आला आहे हे कळताच, सर्व मंत्री, लोक आणि मुख्य पुजारी, भेटवस्तू घेऊन, राजाच्या भेटीस गेले.
बन्दीजना गायनकाश्च सूताः समाययुः सम्मुखमाशु राज्ञः । नृपः पुरं प्राप्य पुरः समागतं जनं समाश्वास्य वाक्यैश्च दृष्ट्या
गायक, वाचक आणि रथचालक लवकरच राजासमोर आले. राजा शहरात पोहोचल्यावर, त्याने जमलेल्या लोकांना शब्दांनी आणि प्रेमळ नजरेने धीर दिला.
सम्पूजितः पौरजनेन राजा विवेश पुत्रेण युतो नगर्याम् । मार्गेषु लाजैः कुसुमैः समन्ता- द्विकीर्यमाणो नृपतिर्जगाम
नागरिकांनी राजाचा सन्मान केला. राजा आपल्या मुलासोबत शहरात प्रवेशला. रस्त्यांवर सर्वत्र धान्य आणि फुलांची उधळण होत होती.
गृहं समृद्धं सचिवैः समेतः सुतं समादाय मुदा कराभ्याम् । राज्ये ददौ चाथ सुतं मनोज्ञं सद्यःप्रसूतं च मनोभवाभम्
मंत्र्यांसह राजा आपल्या समृद्ध घरात गेला, दोन्ही हातांनी आनंदाने मुलाला धरून. त्यानंतर, तो मोहक, नव्याने जन्मलेला, मदनासारखा तेजस्वी मुलगा, त्याला राज्य दिलं.
राज्ञी गृहीत्वाभिनवं तनूजं पप्रच्छ राजानमनिन्दिता सा । राजन् कुतश्चैव सुतः सुजन्मा प्राप्तस्त्वया मन्मथतुल्यरूपः
राणीने नवजात मुलाला उचलून, निष्कलंकपणे राजाला विचारलं — 'राजा, हा सुंदर आणि मदनासारखा पुत्र तुला कसा मिळाला?'
केनैष दत्तः कथयाशु कान्त चेतो मदीयं प्रहृतं सुतेन । नृपस्तदोवाच मुदान्वितोऽसौ प्रिये रमेशेन सुतो हि मह्यम्
'हा कोणाकडून मिळाला, लवकर सांग प्रिय, कारण या मुलामुळे माझं मन पूर्णपणे वेधलं गेलं आहे.' राजा आनंदाने म्हणाला — 'प्रिय, हा मुलगा मला रमेशाने दिला आहे.'
लोलाक्षि दत्तः कमलासमुत्थो जनार्दनांशोऽयमहीनसत्त्वः । सा तं गृहीत्वा मुदमाप राज्ञी राजा चकारोत्सवमद्भुतं च
'डोलणाऱ्या डोळ्यांची राणी, हा पुत्र लक्ष्मीपासून आणि जनार्दनाच्या अंशातून जन्मलेला आहे, आणि तो उत्तम गुणांनी युक्त आहे.' राणीने तो मुलगा घेतला आणि आनंदली, आणि राजाने अद्भुत असा उत्सव केला.
ददौ च दानं किल याचकेभ्यो गीतानि वाद्यानि बहूनि नेदुः । कृत्वोत्सवं भूपतिरात्मजस्य नामैकवीरेति चकार विश्रुतम्
राजाने भिक्षुकांना दान दिलं, आणि अनेक गाणी व वाद्ये वाजवली गेली. आपल्या मुलासाठी उत्सव साजरा करून, त्याचं नाव 'एकवीर' असं ठेवलं, जे सर्वत्र प्रसिद्ध झालं.
सुखं च सम्प्राप्य मुदान्वितोऽसौ ननन्द देवाधिपतुल्यवीर्यः । पुत्रं हरे रूपगुणानुरूपं सम्प्राप्य वंशस्य ऋणाच्च मुक्तः
राजाला सुख मिळालं आणि तो देवेंद्रासारख्या सामर्थ्याने आनंदी झाला. हरिसारख्या रूप आणि गुण असलेला मुलगा मिळाल्याने, तो आपल्या वंशाचं ऋण फेडून मोकळा झाला.
इति सकलसुराणामीश्वरेणार्पितं तं सकलगुणगणाढ्यं पुत्रमासाद्य राजा । विविधसुखविनोदैर्भार्यया सेव्यमानो व्यहरत निजगेहे शक्रतुल्यप्रतापः
सर्व देवतांच्या स्वामीने दिलेला, सर्व गुणांनी युक्त असा पुत्र मिळाल्यावर, राजा आपल्या पत्नीकडून विविध सुखांनी सेवा घेत, आपल्या घरात इंद्रासारख्या कीर्तीने राहू लागला.
राजपुत्र्याः एकावल्याः वर्णनम् व्यास उवाच जातकर्मादिसंस्कारांश्चकार नृपतिस्तदा । दिने दिने जगामाशु वृद्धिं बालः सुलालितः
व्यास म्हणाले — त्या वेळी राजाने मुलाचे जातकर्म आणि इतर संस्कार केले. दिवसेंदिवस तो मुलगा सुंदरपणे वाढू लागला.
नृपः संसारजं प्राप्य सुखं पुत्रसभुद्भवम् । ऋणत्रयविमोक्षं च मेने तेन महात्मना
राजाला आपल्या मुलामुळे संसारातील सुख मिळालं, आणि त्या महान आत्म्यामुळे आपण तिन्ही ऋणांतून मुक्त झालो, असं त्याने मानलं.
षष्ठेऽन्नप्राशनं तस्य कृत्वा मासि यथाविधि । तृतीयेऽथ तथा वर्षे चूडाकरणमुत्तमम्
सहाव्या महिन्यात त्याचं अन्नप्राशन विधिप्रमाणे केलं, आणि तिसऱ्या वर्षी उत्तम चूडाकरण केलं.
चकार ब्राह्मणान् द्रव्यैः सम्पूज्य विविधैर्धनैः । गोभिश्च विविधैर्दानैर्याचकानितरानपि
त्याने ब्राह्मणांना विविध धनाने सन्मानित केलं, आणि गायी व इतर दानही भिक्षुकांना दिलं.
वर्षे चैकादशे तस्य मौञ्जीबन्धनकर्म वै । कारयित्वा धनुर्वेदमध्यापयत पार्थिवः
अकराव्या वर्षी त्याचं मौंजीबंधन केलं, आणि नंतर राजाने त्याला धनुर्वेद शिकवला.
अधीतवेदं पुत्रं तं राजधर्मविशारदम् । दृष्ट्वा तस्याभिषेकाय मतिं चक्रे जनाधिपः
राजाने पाहिलं की त्याचा मुलगा वेदशिक्षण घेतलेला आणि राजधर्मात पारंगत झाला आहे, म्हणून त्याच्या अभिषेकाचा निर्धार केला.
पुष्यार्कयोगसंयुक्ते दिवसे नृपसत्तमः । कारयामास सम्भारानभिषेकार्थमादरात्
पुष्य आणि सूर्य यांचा शुभ योग ज्या दिवशी होता, त्या दिवशी त्या श्रेष्ठ राजाने अत्यंत काळजीपूर्वक अभिषेकासाठी सगळ्या तयारीची व्यवस्था केली.
द्विजानाहूय वेदज्ञान् सर्वशास्त्रविचक्षणान् । अभिषेकं चकारासौ विधिवत् स्वात्मजस्य ह
राजाने वेदज्ञ आणि सर्व शास्त्रात पारंगत असलेल्या ब्राह्मणांना बोलावून, योग्य पद्धतीने आपल्या मुलाचा अभिषेक केला.
जलमानीय तीर्थेभ्यः सागरेभ्यश्च पार्थिवः । स्वयं चकार विथिवदभिषेकं शुभे दिने
राजाने स्वतः पवित्र तीर्थांमधून आणि समुद्रांमधून पाणी आणले आणि शुभ दिवशी सर्व विधीप्रमाणे अभिषेक केला.
धनं दत्त्वाथ विप्रेभ्यो राज्यं पुत्रे निवेश्य सः । जगाम वनमेवाशु स्वर्गकामः स भूपतिः
ब्राह्मणांना धन देऊन आणि आपल्या मुलाला राज्यावर बसवून, त्या राजाने स्वर्गाची इच्छा धरून पटकन वनाकडे प्रस्थान केले.
एकवीरं नृपं कृत्वा सम्मान्य सचिवानथ । भार्यया सह भूपालः प्रविवेश वनं वशी
आपल्या मुलाला एकटा राजा करून, मंत्र्यांचा सन्मान करून, तो संयमी राजाने पत्नीबरोबर वनात प्रवेश केला.
मैनाकशिखरे राजा कृत्वा तार्तीयमाश्रमम् । नित्यं पत्रफलाहारश्चिन्तयामास पार्वतीम्
मैनाक पर्वताच्या शिखरावर तिसरा आश्रम उभारून, तो राजा नेहमी पानफळे खाऊन पार्वतीचे चिंतन करू लागला.
एवं स नृपतिः कृत्वा दिष्टान्ते सह भार्यया । मृतोऽसौ वासवं लोकं गतः पुण्येन कर्मणा
अशा प्रकारे नियतीनुसार वागत, त्या राजाने पत्नीबरोबर देह ठेवला आणि आपल्या पुण्यकर्मामुळे इंद्रलोक प्राप्त केला.
इन्द्रलोकं पिता प्राप्त इति श्रुत्वाथ हैहयः । चकार वेदनिर्दिष्टं कर्म चैवौर्ध्वदैहिकम्
वडील इंद्रलोकात गेले असे ऐकून, हैहयाने वेदांनी सांगितलेली सर्व अंत्यकर्मे केली.
कृत्वोत्तराः क्रियाः सर्वाः पितुः पार्थिवनन्दनः । राज्यं चकार मेधावी पित्रा दत्तं सुसम्मतम्
पित्याच्या सर्व उत्तरकर्मा करून, त्या बुद्धिमान राजपुत्राने वडिलांनी दिलेले आणि सर्वांना मान्य असलेले राज्य स्वीकारले.
एकवीरोऽथ धर्मज्ञः प्राप्य राज्यमनुत्तमम् । बुभुजे विविधान् भोगान्सचिवैश्च सुमानितः
एकटा, धर्माची जाण असलेला आणि उत्तम राज्य मिळवून, तो राजा मंत्र्यांकडून मोठ्या सन्मानाने विविध सुखांचा उपभोग घेऊ लागला.