गते दूतेऽथ भगवान्वैकुण्ठात्कामसंयुतः । जगाम धृत्वा तत्राशु वाजिरूपं मनोहरम्
दूत निघून गेल्यावर, भगवंत वैकुंठ सोडून, प्रेमाने भरून, लगेचच सुंदर घोड्याचं रूप धारण करून तिथे गेला.
यत्र सा वडवारूपं कृत्वा तपति सिन्धुजा । विष्णुस्तं देशमासाद्य तामपश्यद्धयीं स्थिताम्
जिथे ती समुद्रकन्या घोडीच्या रूपात तप करत होती, तिथे विष्णू पोहोचला आणि तिला घोडीच्या रूपात उभी असलेली पाहिली.
सापि तं वीक्ष्य गोविन्दं हयरूपधरं पतिम् । ज्ञात्वा वीक्ष्य स्थिता साध्वी विस्मिता साश्रुलोचना
ती सुद्धा, घोड्याचं रूप घेतलेला आपला पती गोविंदाला पाहून, त्याला ओळखली आणि डोळ्यांत पाणी आणून, आश्चर्यचकित होऊन, स्थिर उभी राहिली.
तयोस्तु सङ्गमस्तत्र प्रवृत्तो मन्मथार्तयोः । कालिन्दीतमसासङ्गे पावने लोकविश्रुते
त्या दोघांचं, प्रेमाने व्याकुळ होऊन, यमुनाच्या पवित्र आणि प्रसिद्ध अंधारात मिलन झालं.
सगर्भा सा तदा जाता वडवा हरिवल्लभा । सुषुवे सुन्दरं बालं तत्रैव सुगुणोत्तरम्
मग ती हरिवल्लभा रमेला गर्भवती झाली आणि तिथेच तिने सुंदर, उत्तम गुण असलेलं बाळ जन्माला घातलं.
तामाह भगवान्वाक्यं प्रहस्य समयाश्रितम् । त्यजाद्य वाडवं देहं पूर्वदेहा भवाधुना
भगवंत हसत, करारानुसार, तिला म्हणाले: 'आता हे घोडीचं रूप सोड आणि पूर्वीसारखी हो.'
गमिष्यावः स्ववैकुण्ठमावां कृत्वा निजं वपुः । तिष्ठत्वत्र कुमारोऽयं त्वया जातः सुलोचने
'आपण आपलं खरं रूप घेऊन, आपल्या वैकुंठात जाऊ. पण हे सुंदर डोळ्यांची, तुझ्या पोटी जन्मलेला हा मुलगा इथेच राहू दे.'
लक्ष्मीरुवाच स्वदेहसम्भवं पुत्रं कथं हित्वा व्रजाम्यहम् । स्नेहः सुदुस्त्यजः कामं स्वात्मजस्य सुरर्षभ
लक्ष्मी म्हणाली: 'माझ्या स्वतःच्या देहातून जन्मलेला हा मुलगा सोडून मी कशी जाऊ? आपल्या मुलावरचं प्रेम, हे सोडणं फार कठीण आहे, हे देवश्रेष्ठ.'
का गतिः स्यादमेयात्मन् बालस्यास्य नदीतटे । अनाथस्यासमर्थस्य विजनेऽल्पतनोरिह
अगाध स्वरूप असलेल्या देवी, या लहानग्याचं या एकाकी, निर्जन नदीकाठी, कोणती गत होईल? हा बिचारा अनाथ, असहाय्य, अगदी दुर्बळ आहे.
अनाश्रयं सुतं त्यक्त्वा कथं गन्तुं मनो मम । समर्थं सदयं स्वामिन् भवेदम्बुजलोचन
माझ्या मनाला या आधाराविना मुलाला इथे सोडून जाणं कसं शक्य आहे? कमळासारख्या डोळ्यांच्या प्रभो, तू दयाळू आणि समर्थ आहेस, त्याचं रक्षण कर.
दिव्यदेहौ ततो जातौ लक्ष्मीनारायणावुभौ । विमानवरसंविष्टौ स्तूयमानौ सुरैर्दिवि
तेव्हा लक्ष्मी आणि नारायण, दोघेही दिव्य देहधारी, सुंदर विमानात बसलेले, आणि देवांनी स्वर्गात स्तुती केलेले, प्रकट झाले.
गन्तुकामं पतिं प्राह कमला कमलापतिम् । गृहाणेमं सुतं नाथ नाहं शक्तास्मि हापितुम्
ज्यावेळी जाण्याचा विचार केला, तेव्हा कमळा आपल्या पतीला म्हणाली, 'नाथा, हा मुलगा घे, मला त्याला सोडून देणं शक्य नाही.'
प्राणप्रियोऽस्ति मे पुत्रः कान्त्या त्वत्सदृशः प्रभो । गृहीत्वैनं गमिष्यावो वैकुण्ठं मधुसूदन
प्रभो, माझा मुलगा मला प्राणाहूनही प्रिय आहे आणि तो रूपाने तुझ्यासारखाच आहे. मधुसूदना, आपण त्याला घेऊन वैकुंठात जाऊया.
हरिरुवाच मा विषादं प्रिये कर्तुं त्वमर्हसि वरानने । तिष्ठत्वयं सुखेनात्र रक्षा मे विहिता त्विह
हरी म्हणाले, 'प्रियेला, सुंदर मुख असलेल्या, तू दुःखी होऊ नकोस. हा मुलगा इथे सुखाने राहील; त्याच्या रक्षणाची मी व्यवस्था केली आहे.'
कार्यं किमपि वामोरु वर्तते महदद्भुतम् । निबोध कथयाम्यद्य सुतस्यात्र विमोचने
सुंदर कटि असलेल्या, येथे एक मोठं आणि अद्भुत कार्य घडणार आहे. मी तुला या मुलाच्या मुक्तीबद्दल सांगतो, नीट ऐक.
तुर्वसुर्नाम विख्यातो ययातितनुजो भुवि । हरिवर्मेति पित्रास्य कृतं नाम सुविश्रुतम्
पृथ्वीवर ययातिचा पुत्र म्हणून प्रसिद्ध असलेला राजा तुर्वसु आहे; त्याच्या वडिलांनी त्याचं नाव हरिवर्मा असं दिलं आहे.
स राजा पुत्रकामोऽद्य तपस्तपति पावने । तीर्थे वर्षशतं जातं तस्य वै कुर्वतस्तपः
तो राजा, पुत्रप्राप्तीसाठी, सध्या एका पवित्र स्थळी कठोर तप करतो आहे. त्याला तप करत शंभर वर्षं झाली आहेत.
तस्यार्थे निर्मितः पुत्रो मयायं कमलालये । तत्र गत्वा नृपं सुभ्रु प्रेरयिष्यामि साम्प्रतम्
कमलालये, त्याच्या इच्छेसाठी मी हा मुलगा निर्माण केला आहे. आता मी त्या राजाला इथे यायला प्रेरित करीन.
तस्मै दास्याम्यहं पुत्रं पुत्रकामाय कामिनि । गृहीत्वा स्वगृहं राजा प्रापयिष्यति बालकम्
सुंदरी, मी हा मुलगा त्या पुत्रकाम राजाला देईन. राजा त्याला घेऊन आपल्या घरी नेईल.
व्यास उवाच इत्याश्वास्य प्रियां पद्मां कृत्वा रक्षां च बालके । विमानवरमारुह्य प्रययौ प्रियया सह
व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे आपल्या प्रिय पद्मेला धीर देऊन आणि मुलाच्या रक्षणाची खात्री करून, तो सुंदर विमानावर बसून आपल्या प्रियेबरोबर निघून गेला.
एकवीराख्यानवर्णनम् जनमेजय उवाच संशयोऽयं महानत्र जातमात्रः शिशुस्तथा । मुक्तः केन गृहीतोऽसावेकाकी विजने वने
एकवीराची कथा जनमेजय म्हणाले: येथे एक मोठा प्रश्न आहे—हा नवजात मुलगा, सोडून दिल्यावर आणि एकटा असताना, या निर्जन वनात कोणाच्या हाती लागला?
का गतिस्तस्य बालस्य जाता सत्यवतीसुत । व्याघ्रसिंहादिभिर्हिंस्रैर्गृहीतो नातिबालकः
सत्यवतीच्या पुत्रा, त्या मुलाचं पुढे काय झालं? तो इतका लहान असताना, वाघ, सिंह किंवा इतर हिंस्र प्राण्यांनी त्याला पकडलं नाही का?
व्यास उवाच लक्ष्मीनारायणौ तस्मात्स्थानाच्च चलितौ यदा । तदैव तत्र चम्पाख्यः प्राप्तो विद्याधरः किल
व्यास म्हणाले: लक्ष्मी आणि नारायण तिथून निघून गेले तेव्हा, त्याच वेळी तिथे चंपक नावाचा एक विद्याधर आला.
विमानवरमारूढः कामिन्या सहितो नृप । मदनालसया कामं क्रीडमानो यदृच्छया
राजा आपल्या प्रेयसीसोबत सुंदर विमानात बसून, प्रेमात रंगून, खेळत खेळत, योगायोगाने तिथे आला.
विलोक्य तं शिशुं भूमावेकाकिनमनुत्तमम् । देवपुत्रप्रतीकाशं रममाणं यथासुखम्
त्याने जमिनीवर एकटा असलेला तो अद्वितीय मुलगा पाहिला, जो देवपुत्रासारखा दिसत होता आणि आनंदाने खेळत होता.
विमानात्तरसोत्तीर्य चम्पकस्तं शिशु जवात् । जग्राह च मुदं प्राप निधिं प्राप्य यथाधनः
चंपकाने विमानातून खाली उतरून, वेगाने त्या मुलाला उचललं आणि जणू काही मोठा खजिना सापडावा तसा आनंद मिळवला.
गृहीत्वा चम्पकः प्रादाद्देव्यै तं मदनोपमम् । मदनालसायै तं बालं जातमात्रं मनोहरम्
चंपकाने त्या मोहक मुलाला, जो कामदेवासारखा आकर्षक होता, देवीला दिला, जी प्रेमाने थकली होती, तो नवजात, सुंदर मुलगा.
सा गृहीत्वा शिशुं प्रेम्णा सरोमाञ्चा सविस्मया । मुखं चुचुम्ब बालस्य कृत्वा तु हृदये भृशम्
तीने त्या बाळाला प्रेमाने उचलले, तिच्या अंगावर रोमांच आले आणि आश्चर्याने भरली; तिने त्या मुलाचे तोंड चुंबन घेतले आणि त्याला हृदयाशी घट्ट धरले.
आलिङ्गितश्चुम्बितश्च तयासौ प्रीतिपूर्वकम् । उत्सङ्गे च कृतस्तन्व्या पुत्रभावेन भारत
तीने प्रेमाने त्याला मिठी मारली, चुंबन घेतले, आणि त्या सडपातळ स्त्रीने मुलाला आपल्या मांडीवर ठेवले, जणू तो तिचा स्वतःचा पुत्र आहे, हे भारत.
कृत्वाङ्के तौ समारूढौ विमानं दम्पती मुदा । पतिं पप्रच्छ चार्वङ्गी प्रहस्य मदनालसा
दोघांना मांडीवर बसवून, आनंदाने त्या दाम्पत्याने विमानात प्रवेश केला; सुंदर अंगाची, प्रेमाने भरलेली स्त्री हसत-हसत आपल्या पतीला विचारू लागली.