अतस्तद्दोषशान्त्यर्थं हृदिस्थां परदेवताम् । शरणं याहि सर्वात्मभावेन जलधेः सुते
म्हणून, या दोषाच्या निवाऱ्यासाठी, हे सागरकन्या, हृदयात वास करणाऱ्या परादेवीच्या चरणी पूर्ण मनाने शरण जा.
अन्यथा तव चित्तं तु कथं गच्छेद्धयोत्तमे । व्यास उवाच इति दत्त्वा वरं देव्यै भगवाञ्छैलजापतिः
नाहीतर तुझे मन त्या श्रेष्ठ अश्वरूपाकडे कसे जाईल? व्यास म्हणतो: असे वर देऊन शैलराजाने देवीला निरोप दिला.
अन्तर्धानं गतः साक्षादुमया सहितः शिवः । सापि तत्रैव चार्वङ्गी संस्थिता कमलासना
शिव आणि उमा दोघेही तिथून अदृश्य झाले; आणि ती सुंदर अंगांची देवी कमलासनावर बसून तिथेच राहिली.
ध्यायन्ती चरणाम्भोजं देव्याः परमशोभनम् । देवासुरशिरोरत्ननिघृष्टनखमण्डलम्
ती देवीच्या कमलासारख्या सुंदर पायांची ध्यान करत होती, ज्यांच्या नखांवर देव आणि दैत्यांच्या किरीटातील रत्नांचा प्रकाश पडला होता.
प्रेमगद्गदया वाचा तुष्टाव च मुहुर्मुहुः । प्रतीक्षमाणा भर्तारं हयरूपधरं हरिम्
प्रेमाने भरलेल्या, थरथरत्या आवाजात तिने पुन्हा पुन्हा देवीचे स्तवन केले आणि अश्वरूप धारण करणाऱ्या पतीची वाट पाहू लागली.
पुत्रजन्मानन्तरं स्वस्वरूपेण वैकुण्ठगमनवर्णनम् व्यास उवाच तस्यै दत्त्वा वरं शम्भुः कैलासं त्वरितो ययौ । रम्यं देवगणैर्जुष्टमप्सरोभिश्च मण्डितम्
पुत्रप्राप्तीनंतर तिच्या स्वतःच्या रूपात वैकुंठगमनाचे वर्णन. व्यास म्हणतो: शंभूने तिला वर दिल्यावर, तो त्वरेने कैलासावर गेला, जो देवगणांनी आणि अप्सरांनी सुशोभित होता.
तत्र गत्वा चित्ररूपं गणं कार्यविशारदम् । प्रेषयामास वैकुण्ठे लक्ष्मीकार्यार्थसिद्धये
तेथे जाऊन, त्याने कार्यकुशल चित्ररूप नावाच्या गणाला लक्ष्मीचे कार्य साधण्यासाठी वैकुंठात पाठवले.
शिव उवाच चित्ररूप हरिं गत्वा ब्रूहि त्वं वचनान्मम । यथासौ दुःखितां पत्नीं विशोकां च करिष्यति
शिव म्हणाला: चित्ररूपा, तू हरिजवळ जाऊन माझे हे शब्द सांग, की तो आपल्या दुःखी पत्नीला आनंदी करील.
इत्युक्तश्चित्ररूपोऽथ निर्जगाम त्वरान्वितः । वैकुण्ठं परमं स्थानं वैष्णवैश्च गणैर्वृतम्
शिवाने सांगितल्यावर चित्ररूप त्वरेने निघाला आणि विष्णूच्या सेवकांनी वेढलेल्या वैकुंठ या परमस्थानात गेला.
नानाद्रुमगणाकीर्णं वापीशतविराजितम् । संजुष्टं हंसकारण्डमयूरशुककोकिलैः
तिथे अनेक प्रकारच्या वृक्षांनी वेढलेले, शंभराहून अधिक तलावांनी सुशोभित, आणि हंस, बगळे, मोर, पोपट, कोकीळ यांच्या गाण्याने गूंजणारे असे ते स्थान होते.
उच्चप्रासादसंयुक्तं पताकाभिरलंकृतम् । नृत्यगीतकलापूर्णं मन्दारद्रुमसंयुतम्
तेथे उंच राजवाडे, झेंड्यांनी सजलेले, नृत्य, गाणे आणि कलांनी भरलेले, आणि मंदार वृक्षांनी नटलेले होते.
बकुलाशोकतिलकचम्पकालिविमण्डितम् । कूजितैर्विहगानां तु कर्णाह्लादकरैर्युतम्
बकुळ, अशोक, तिलक, चंपक आणि अळीवी वृक्षांनी सजलेले, आणि पक्ष्यांच्या मधुर कूजनाने कानाला आनंद देणारे असे ते स्थान होते.
संवीक्ष्य भवनं विष्णोर्द्वास्थौ प्राह प्रणम्य च । जयविजयनामानौ वेत्रपाणी स्थितावुभौ
विष्णूचं सुंदर महाल पाहून, त्याने वाकून जय आणि विजय या दोन्ही दारपालांना नमस्कार केला. दोघेही हातात काठी घेऊन उभे होते.
चित्ररूप उवाच भो निवेदयत शीघ्रं हरये परमात्मने । दूतं प्राप्यं हरस्यात्र प्रेरितं शूलपाणिना
चित्ररूप म्हणाला, 'अहो, लवकर हरि या परमात्म्याला सांगा की, इथे शूलधारी हराने पाठवलेला दूत आला आहे.'
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य जयः परमबुद्धिमान् । गत्वा हरिं प्रणम्याह कृताञ्जलिपुटः पुरः
त्याचं बोलणं ऐकून, अत्यंत बुद्धिमान जय हरिकडे गेला, त्याला वाकून नमस्कार केला आणि हात जोडून त्याच्यासमोर बोलला.
देवदेव रमाकान्त करुणाकर केशव । द्वारि तिष्ठति दूतोऽत्र शङ्करस्य समागतः
देवतांचा स्वामी, लक्ष्मीचा प्रिय, करुणेचा सागर केशवा, दारावर शंकराचा दूत आला आहे.
आज्ञापय प्रवेष्टव्यो न वेति गरुडध्वज । चित्ररूपधरोऽप्यस्ति न जाने कार्यगौरवम्
गरुडध्वज, त्याला आत येऊ द्यायचं का नाही, हे आज्ञा द्या. तो चित्ररूप घेतलेला आहे, पण त्याचं काम किती महत्त्वाचं आहे, ते मला माहीत नाही.
इत्याकर्ण्य हरिः प्राह जयं प्रज्ञातकारणः । प्रवेशयात्र रुद्रस्य भृत्यं समयसंस्थितम्
हे ऐकून, कारण समजून घेतलेला हरि जयला म्हणाला, 'रुद्राचा हा सेवक, जो ठरलेल्या नियमाप्रमाणे आला आहे, त्याला आत घे.'
इत्याकर्ण्य जयस्तूर्णं गत्वा तं परमाद्भुतम् । एहीत्याकारयामास जयः शङ्करसेवकम्
हे ऐकताच जय पटकन त्या अद्भुत व्यक्तीकडे गेला आणि 'ये' असं म्हणून शंकराच्या सेवकाला आत बोलावलं.
प्रवेशितो जयेनाथ चित्ररूपस्तथाकृतिः । प्रणम्य दण्डवद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटः स्थितः
जयने आत घेतल्यावर, चित्ररूप तसाच आत गेला. त्याने विष्णूला दंडवत घालून नमस्कार केला आणि हात जोडून उभा राहिला.
दृष्ट्वा तं विस्मयं प्राप भगवान् गरुडध्वजः । चित्ररूपधरं शम्भोः सेवकं विनयान्वितम्
त्याला पाहून गरुडध्वज असलेल्या भगवंताला आश्चर्य वाटलं. शंभूचा हा चित्ररूप धारण केलेला, नम्रतेने भरलेला सेवक पाहून तो चकित झाला.
पप्रच्छ तं स्मितं कृत्वा चित्ररूपं रमापतिः । कुशलं देवदेवस्य सकुटुम्बस्य चानघ
रामापतीने हसत चित्ररूपाला विचारलं, 'देवतांच्या स्वामी आणि त्यांच्या कुटुंबातील सर्वजण सुखरूप आहेत ना, पापरहित?'
कस्मात्त्वं प्रेषितोऽस्यत्र ब्रूहिकार्यं हरस्य किम् । अथवा देवतानां च किञ्चित्कार्यं समुत्थितम्
तुला इथे कशासाठी पाठवलं आहे? हराचं कोणतं काम आहे ते सांग, किंवा देवतांमध्ये काही काम उद्भवलं आहे का?
दूत उवाच किमज्ञातं तवास्तीह संसारे गरुडध्वज । वर्तमानं त्रिकालज्ञ यदहं प्रब्रवीमि वै
दूत म्हणाला, 'गरुडध्वज, या जगात तुझ्यासाठी काहीही अज्ञात आहे का? तू भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणतोस; तरीही मी जे सांगायला आलो आहे ते सांगतो.'
प्रेषितोऽस्मि भवेनात्र विज्ञस्तु त्वां जनार्दन । हरस्य वचनाद्वाक्यं प्रब्रवीमि त्वयि प्रभो
माझ्या स्वामीने मला इथे पाठवलं आहे, आणि मी तुला ओळखतो, जनार्दना. हराच्या आज्ञेने मी त्याचं बोल सांगतो, प्रभो.
तेनोक्तमेतद्देवेश भार्या ते कमलालया । तपस्तपति कालिन्दीतमसासङ्गमे विभो
त्याने असं सांगितलं, 'देवतांच्या स्वामी, तुझी पत्नी कमलात्याचरणी, सध्या काळिंदी आणि तमसा यांच्या संगमावर तप करत आहे, महाबळ्या.'
हयीरूपधरा देवी सर्वार्थसिद्धिदायिनी । ध्यातुं योग्यामरगणैर्मानवैर्यक्षकिन्नरैः
ती देवी घोड्याचं रूप घेऊन सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे. अमर, मानव, यक्ष आणि किन्नर या सर्वांना तिचं ध्यान करायला योग्य आहे.
विना तया नरः कोऽपिसुखभागी भवेन्न हि । तां त्यक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्राप्नोषि किं सुखं हरे
तिच्याशिवाय कोणताही पुरुष सुखी होऊ शकत नाही. तिला सोडून, कमळलोचन हरी, तुला कोणतं सुख मिळेल?
दुर्बलोऽपि स्त्रियं पाति निर्धनोऽपि जगत्पते । विनापराधं च विभो किं त्यक्ता जगदीश्वरी
जगाचा स्वामी, दुर्बळ माणूससुद्धा आपल्या पत्नीचं रक्षण करतो, गरीब माणूसही. महाबळ्या, कोणताही अपराध नसताना जगदीश्वरीला का सोडलं?
दुःखं प्राप्नोति संसारे यस्य भार्या जगद्गुरो । धिक्तस्य जीवितं लोके निन्दितं त्वरिमण्डले
जगगुरू, ज्याची पत्नी ही जगाची माता आहे, त्याला या जगात दु:खच मिळतं. त्याचं जीवन या लोकात निंदनीय आणि लाजिरवाणं ठरतं.