वृत्तान्तं तस्य विज्ञातं प्रवक्तुमुपचक्रमे । शिवं प्रति रमा तत्र प्रसन्नवदना भृशम्
ती घटना समजून घेतल्यावर, रमादेवीने अत्यंत आनंदी चेहऱ्याने ती गोष्ट शिवाला सांगायला सुरुवात केली.
लक्ष्मीरुवाच एकदा देवदेवेश विष्णुर्ध्यानपरो रहः । दृष्टो मया तपः कुर्वन्पद्मासनगतो यदा
लक्ष्मी म्हणाली: एकदा, देवतांचा स्वामी विष्णू एकांतात ध्यानात मग्न होता; मी त्याला कमळावर बसून तप करताना पाहिलं.
तदाहं विस्मिता देवं तमपृच्छं पतिं किल । प्रबुद्धं सुप्रसन्नं च ज्ञात्वा विनयपूर्वकम्
तेव्हा मी आश्चर्यचकित होऊन त्या देवाजवळ गेले आणि माझा पती जागा व अत्यंत प्रसन्न असल्याचं पाहून, नम्रतेने त्याला विचारलं.
देवदेव जगन्नाथ यदाहं निर्गतार्णवात् । मथ्यमानात्सुरैर्दैत्यैः सर्वैर्ब्रह्मादिभिः प्रभो
देवतांचा स्वामी, जगाचा नाथा, जेव्हा मी समुद्रातून बाहेर आले, त्या वेळी सर्व देव, दैत्य आणि ब्रह्मा यांनी समुद्र मथला होता.
वीक्षिताश्च मया सर्वे पतिकामनया तदा । वृतस्त्वं सर्वदेवेभ्यः श्रेष्ठोऽसीति विनिश्चयात्
त्या वेळी मी सर्वांवर नवऱ्याची इच्छा ठेवून नजर टाकली; आणि सर्व देवांमधून तुला श्रेष्ठ मानून मी निवडलं.
त्वं कं ध्यायसि सर्वेश संशयोऽयं महान्मम । प्रियोऽसि कैटभारे मे कथयस्व मनोगतम्
सर्वांच्या स्वामी, तू कोणाचं ध्यान करतोस, हे माझ्या मनात मोठं शंका आहे. मधु आणि कैटभाचा संहार करणाऱ्या, तू मला प्रिय आहेस, म्हणून मनातलं खरं सांग.
विष्णुरुवाच शृणु कान्ते प्रवक्ष्यामि यं ध्यायामि सुरोत्तमम् । आशुतोषं महेशानं गिरिजावल्लभं हृदि
विष्णू म्हणाला: प्रिये, ऐक, मी मनात ज्याचं ध्यान करतो, तो म्हणजे देवांचा श्रेष्ठ, महेश, गिरिजेचा प्रिय, जो सहज प्रसन्न होतो.
कदाचिद्देवदेवो मां ध्यायत्यमितविक्रमः । ध्यायाम्यहं च देवेशं शङ्करं त्रिपुरान्तकम्
कधी कधी देवांचा स्वामी, अपरंपार सामर्थ्याचा, माझं ध्यान करतो; आणि मीही देवांचा स्वामी, शंकर, त्रिपुराचा संहार करणारा, याचं ध्यान करतो.
शिवस्याहं प्रियः प्राणः शङ्करस्तु तथा मम । उभयोरन्तरं नास्ति मिथः संसक्तचेतसोः
मी शिवाला अत्यंत प्रिय आहे, त्याचा जीव आहे, आणि शंकरही मला तसाच आहे; आमच्या मनात कोणताही फरक नाही, आम्ही एकमेकांशी पूर्णपणे जोडलेलो आहोत.
नरकं यान्ति ते नूनं ये द्विषन्ति महेश्वरम् । भक्ता मम विशालाक्षि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
जे लोक महेश्वराचा द्वेष करतात, ते नक्कीच नरकात जातात; हे मी सत्य सांगतो, विशाल डोळ्यांची, माझ्या भक्तांनो.
इत्युक्तं देवदेवेन विष्णुना प्रभविष्णुना । एकान्ते किल पृष्टेन मया शैलसुताप्रिय
असा हा देवांचा स्वामी, सामर्थ्यशाली विष्णू, माझ्या एकांतात विचारल्यावर, शैलपुत्रीच्या प्रियेला हे बोलला.
तस्मात्त्वां वल्लभं विष्णोर्ज्ञात्वा ध्यातवती ह्यहम् । तथा कुरु महेशान यथा मे प्रियसङ्गमः
म्हणूनच, तू विष्णूचा प्रिय आहेस हे जाणून मी तुझं ध्यान केलं; महेश, मला पुन्हा माझ्या प्रियाशी एकत्र होऊ दे.
व्यास उवाच इति श्रियो वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच महेश्वरः । तामाश्वास्य प्रियैर्वाक्यैर्यथार्थं वाक्यकोविदः
व्यास म्हणतो: श्रीच्या या शब्दांनंतर, महेश्वराने तिला सत्य आणि प्रेमळ शब्दांनी धीर देत उत्तर दिलं.
स्वस्था भव पृथुश्रोणि तुष्टोऽहं तपसा तव । समागमस्ते पतिना भविष्यति न संशयः
पृथुला कंबरेच्या, तू शांत हो, तुझ्या तपामुळे मी तृप्त झालो आहे; तुझं पतीशी मिलन नक्कीच होईल, यात शंका नाही.
अत्रैव हयरूपेण भगवाञ्जगदीश्वरः । आगमिष्यति ते कामं पूर्णं कर्तुं मयेरितः
इथेच जगाचा स्वामी अश्वाच्या रूपात तुझ्या इच्छेची पूर्णता करण्यासाठी येईल, जशी मी सांगितली आहे.
तथाहं प्रेरयिष्यामि तं देवं मधुसूदनम् । यथासौ हयरूपेण त्वामेष्यति मदातुरः
मी त्या मधुसूदन देवाला तसेच पाठवीन, की माझ्या प्रभावाखाली तो अश्वाच्या रूपात तुझ्याजवळ येईल.
पुत्रस्ते भविता सुभ्रु नारायणसमः क्षितौ । भविष्यति स भूपालः सर्वलोकनमस्कृतः
सुंदर कपाळ असलेल्या स्त्री, तुझा मुलगा पृथ्वीवर नारायणासारखा होईल; तो सर्व लोकांनी मान्य केलेला राजा बनेल.
सुतं प्राप्य महाभागे त्वं तेन पतिना सह । गन्तासि देवि वैकुण्ठं प्रिया तस्य भविष्यसि
म्हणून, हे भाग्यवान देवी, तुला पुत्रप्राप्ती झाल्यावर, पतीसोबत वैकुंठात जाशील आणि त्याची प्रिय राहशील.
एकवीरेति नाम्नासौ ख्यातिं यास्यति ते सुतः । तस्मात्तु हैहयो वंशो भुवि विस्तारमेष्यति
तुझा मुलगा 'एकवीर' या नावाने प्रसिद्ध होईल; त्याच्यापासून हैहय वंश पृथ्वीवर विस्तारेल.
परं तु विस्मृतासि त्वं हृदिस्थां परमेश्वरीम् । मदान्धा मत्तचित्ता च तेन ते फलमीदृशम्
पण तू हृदयात वास करणाऱ्या परमेश्वरीला विसरली आहेस; गर्वाने आणि मदाने भरलेली असल्यामुळे तुला हे फळ मिळाले.
अतस्तद्दोषशान्त्यर्थं हृदिस्थां परदेवताम् । शरणं याहि सर्वात्मभावेन जलधेः सुते
म्हणून, या दोषाच्या निवाऱ्यासाठी, हे सागरकन्या, हृदयात वास करणाऱ्या परादेवीच्या चरणी पूर्ण मनाने शरण जा.
अन्यथा तव चित्तं तु कथं गच्छेद्धयोत्तमे । व्यास उवाच इति दत्त्वा वरं देव्यै भगवाञ्छैलजापतिः
नाहीतर तुझे मन त्या श्रेष्ठ अश्वरूपाकडे कसे जाईल? व्यास म्हणतो: असे वर देऊन शैलराजाने देवीला निरोप दिला.
अन्तर्धानं गतः साक्षादुमया सहितः शिवः । सापि तत्रैव चार्वङ्गी संस्थिता कमलासना
शिव आणि उमा दोघेही तिथून अदृश्य झाले; आणि ती सुंदर अंगांची देवी कमलासनावर बसून तिथेच राहिली.
ध्यायन्ती चरणाम्भोजं देव्याः परमशोभनम् । देवासुरशिरोरत्ननिघृष्टनखमण्डलम्
ती देवीच्या कमलासारख्या सुंदर पायांची ध्यान करत होती, ज्यांच्या नखांवर देव आणि दैत्यांच्या किरीटातील रत्नांचा प्रकाश पडला होता.
प्रेमगद्गदया वाचा तुष्टाव च मुहुर्मुहुः । प्रतीक्षमाणा भर्तारं हयरूपधरं हरिम्
प्रेमाने भरलेल्या, थरथरत्या आवाजात तिने पुन्हा पुन्हा देवीचे स्तवन केले आणि अश्वरूप धारण करणाऱ्या पतीची वाट पाहू लागली.
पुत्रजन्मानन्तरं स्वस्वरूपेण वैकुण्ठगमनवर्णनम् व्यास उवाच तस्यै दत्त्वा वरं शम्भुः कैलासं त्वरितो ययौ । रम्यं देवगणैर्जुष्टमप्सरोभिश्च मण्डितम्
पुत्रप्राप्तीनंतर तिच्या स्वतःच्या रूपात वैकुंठगमनाचे वर्णन. व्यास म्हणतो: शंभूने तिला वर दिल्यावर, तो त्वरेने कैलासावर गेला, जो देवगणांनी आणि अप्सरांनी सुशोभित होता.
तत्र गत्वा चित्ररूपं गणं कार्यविशारदम् । प्रेषयामास वैकुण्ठे लक्ष्मीकार्यार्थसिद्धये
तेथे जाऊन, त्याने कार्यकुशल चित्ररूप नावाच्या गणाला लक्ष्मीचे कार्य साधण्यासाठी वैकुंठात पाठवले.
शिव उवाच चित्ररूप हरिं गत्वा ब्रूहि त्वं वचनान्मम । यथासौ दुःखितां पत्नीं विशोकां च करिष्यति
शिव म्हणाला: चित्ररूपा, तू हरिजवळ जाऊन माझे हे शब्द सांग, की तो आपल्या दुःखी पत्नीला आनंदी करील.
इत्युक्तश्चित्ररूपोऽथ निर्जगाम त्वरान्वितः । वैकुण्ठं परमं स्थानं वैष्णवैश्च गणैर्वृतम्
शिवाने सांगितल्यावर चित्ररूप त्वरेने निघाला आणि विष्णूच्या सेवकांनी वेढलेल्या वैकुंठ या परमस्थानात गेला.
नानाद्रुमगणाकीर्णं वापीशतविराजितम् । संजुष्टं हंसकारण्डमयूरशुककोकिलैः
तिथे अनेक प्रकारच्या वृक्षांनी वेढलेले, शंभराहून अधिक तलावांनी सुशोभित, आणि हंस, बगळे, मोर, पोपट, कोकीळ यांच्या गाण्याने गूंजणारे असे ते स्थान होते.