इत्युक्ताहं तपस्तप्तुमागतास्मि तपोवने । आराधितो मया देव त्वं सर्वार्थप्रदायकः
असं सांगितल्यावर मी या तपवनात तप करण्यासाठी आले आहे; सर्व काही देणाऱ्या देवाची मी उपासना केली आहे.
पतिसङ्गं विना पुत्रं देवदेव लभे कथम् । स तु तिष्ठति वैकुण्ठे त्यक्त्वा वामामनागसम्
देवदेवा, पतीच्या संगाशिवाय मला पुत्र कसा मिळेल? तो वैकुंठात आहे आणि मी निरपराध असूनही त्याने मला सोडलं आहे.
वरं मे देहि देवेश यदि तुष्टोऽसि शङ्कर । तव तस्य द्विधा भावो नास्ति नूनं कदाचन
देवेश्वरा, शंकरा, जर तू प्रसन्न असशील तर मला वर दे; तुझ्यात आणि त्याच्यात कधीच फरक नाही.
मयैतद्गिरिजाकान्त ज्ञातं पत्युः पुरो हर । यस्त्वं योऽसौ पुनर्योऽसौ स त्वं नास्त्यत्र संशयः
गिरिजाकांता, मी हे माझ्या पतीसमोर जाणलं आहे की, तू आणि तो, जो कोणी असो, एकच आहात; यात शंका नाही.
एकत्वं च मया ज्ञात्वा मया ते स्मरणं कृतम् । अन्यथा मम दोषस्त्वामाश्रयन्त्या भवेच्छिव
ही एकता मी ओळखली आणि म्हणूनच मी तुझं स्मरण केलं; नाहीतर, शंकरा, तुझ्या आश्रयाला आल्यावर माझ्यावर दोष आला असता.
शिव उवाच कथं ज्ञातस्त्वया देवि मम तस्य च सुन्दरि । ऐक्यभावो हरेर्नूनं सत्यं मे वद सिन्धुजे
शिव म्हणाले: देवी, सुंदरि, तुला माझ्यात आणि त्याच्यातील ऐक्यभाव कसा कळला? हे खरे सांग, सागरकन्ये, हरिसोबतचं हे ऐक्य.
एकत्वं च न जानन्ति देवाश्च मुनयस्तथा । ज्ञानिनो वेदतत्त्वज्ञाः कुतर्कोपहताः किल
एकत्व काय असतं देवता आणि ऋषी यांनाही माहीत नाही. वेदाचं सार जाणणारे ज्ञानी लोकसुद्धा चुकीच्या तर्कामुळे गोंधळतात.
मद्भक्ता वासुदेवस्य निन्दका बहवस्तथा । विष्णभक्तास्तु बहवो मम निन्दापरायणाः
माझे भक्त आणि वासुदेवाची निंदा करणारे खूप आहेत; तसेच, विष्णूचे भक्तसुद्धा बरेच आहेत, जे माझी निंदा करण्यातच मग्न असतात.
भवन्ति कालभेदेन कलौ देवि विशेषतः । कथं ज्ञातस्त्वया भद्रे दुर्ज्ञेयो ह्यकृतात्मभिः
अशा लोकांचा जन्म वेगवेगळ्या काळात, विशेषतः कलियुगात होतो. हे शुभे, अशा गोष्टी समजून घेणं अशुद्ध मनाच्या लोकांना फार कठीण आहे, मग तुला कसं कळेल?
सर्वथा त्वैक्यभावस्तु हरेर्मम च दुर्लभः । व्यास उवाच इति सा शम्भुना पुष्टा तुष्टेन हरिवल्लभा
हरि आणि माझ्यातील एकत्वाची अवस्था सर्व प्रकारे फारच दुर्मिळ आहे. व्यास म्हणतो: हरिची प्रिय देवी शंभूने, समाधानाने, बळ दिलं.
वृत्तान्तं तस्य विज्ञातं प्रवक्तुमुपचक्रमे । शिवं प्रति रमा तत्र प्रसन्नवदना भृशम्
ती घटना समजून घेतल्यावर, रमादेवीने अत्यंत आनंदी चेहऱ्याने ती गोष्ट शिवाला सांगायला सुरुवात केली.
लक्ष्मीरुवाच एकदा देवदेवेश विष्णुर्ध्यानपरो रहः । दृष्टो मया तपः कुर्वन्पद्मासनगतो यदा
लक्ष्मी म्हणाली: एकदा, देवतांचा स्वामी विष्णू एकांतात ध्यानात मग्न होता; मी त्याला कमळावर बसून तप करताना पाहिलं.
तदाहं विस्मिता देवं तमपृच्छं पतिं किल । प्रबुद्धं सुप्रसन्नं च ज्ञात्वा विनयपूर्वकम्
तेव्हा मी आश्चर्यचकित होऊन त्या देवाजवळ गेले आणि माझा पती जागा व अत्यंत प्रसन्न असल्याचं पाहून, नम्रतेने त्याला विचारलं.
देवदेव जगन्नाथ यदाहं निर्गतार्णवात् । मथ्यमानात्सुरैर्दैत्यैः सर्वैर्ब्रह्मादिभिः प्रभो
देवतांचा स्वामी, जगाचा नाथा, जेव्हा मी समुद्रातून बाहेर आले, त्या वेळी सर्व देव, दैत्य आणि ब्रह्मा यांनी समुद्र मथला होता.
वीक्षिताश्च मया सर्वे पतिकामनया तदा । वृतस्त्वं सर्वदेवेभ्यः श्रेष्ठोऽसीति विनिश्चयात्
त्या वेळी मी सर्वांवर नवऱ्याची इच्छा ठेवून नजर टाकली; आणि सर्व देवांमधून तुला श्रेष्ठ मानून मी निवडलं.
त्वं कं ध्यायसि सर्वेश संशयोऽयं महान्मम । प्रियोऽसि कैटभारे मे कथयस्व मनोगतम्
सर्वांच्या स्वामी, तू कोणाचं ध्यान करतोस, हे माझ्या मनात मोठं शंका आहे. मधु आणि कैटभाचा संहार करणाऱ्या, तू मला प्रिय आहेस, म्हणून मनातलं खरं सांग.
विष्णुरुवाच शृणु कान्ते प्रवक्ष्यामि यं ध्यायामि सुरोत्तमम् । आशुतोषं महेशानं गिरिजावल्लभं हृदि
विष्णू म्हणाला: प्रिये, ऐक, मी मनात ज्याचं ध्यान करतो, तो म्हणजे देवांचा श्रेष्ठ, महेश, गिरिजेचा प्रिय, जो सहज प्रसन्न होतो.
कदाचिद्देवदेवो मां ध्यायत्यमितविक्रमः । ध्यायाम्यहं च देवेशं शङ्करं त्रिपुरान्तकम्
कधी कधी देवांचा स्वामी, अपरंपार सामर्थ्याचा, माझं ध्यान करतो; आणि मीही देवांचा स्वामी, शंकर, त्रिपुराचा संहार करणारा, याचं ध्यान करतो.
शिवस्याहं प्रियः प्राणः शङ्करस्तु तथा मम । उभयोरन्तरं नास्ति मिथः संसक्तचेतसोः
मी शिवाला अत्यंत प्रिय आहे, त्याचा जीव आहे, आणि शंकरही मला तसाच आहे; आमच्या मनात कोणताही फरक नाही, आम्ही एकमेकांशी पूर्णपणे जोडलेलो आहोत.
नरकं यान्ति ते नूनं ये द्विषन्ति महेश्वरम् । भक्ता मम विशालाक्षि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
जे लोक महेश्वराचा द्वेष करतात, ते नक्कीच नरकात जातात; हे मी सत्य सांगतो, विशाल डोळ्यांची, माझ्या भक्तांनो.
इत्युक्तं देवदेवेन विष्णुना प्रभविष्णुना । एकान्ते किल पृष्टेन मया शैलसुताप्रिय
असा हा देवांचा स्वामी, सामर्थ्यशाली विष्णू, माझ्या एकांतात विचारल्यावर, शैलपुत्रीच्या प्रियेला हे बोलला.
तस्मात्त्वां वल्लभं विष्णोर्ज्ञात्वा ध्यातवती ह्यहम् । तथा कुरु महेशान यथा मे प्रियसङ्गमः
म्हणूनच, तू विष्णूचा प्रिय आहेस हे जाणून मी तुझं ध्यान केलं; महेश, मला पुन्हा माझ्या प्रियाशी एकत्र होऊ दे.
व्यास उवाच इति श्रियो वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच महेश्वरः । तामाश्वास्य प्रियैर्वाक्यैर्यथार्थं वाक्यकोविदः
व्यास म्हणतो: श्रीच्या या शब्दांनंतर, महेश्वराने तिला सत्य आणि प्रेमळ शब्दांनी धीर देत उत्तर दिलं.
स्वस्था भव पृथुश्रोणि तुष्टोऽहं तपसा तव । समागमस्ते पतिना भविष्यति न संशयः
पृथुला कंबरेच्या, तू शांत हो, तुझ्या तपामुळे मी तृप्त झालो आहे; तुझं पतीशी मिलन नक्कीच होईल, यात शंका नाही.
अत्रैव हयरूपेण भगवाञ्जगदीश्वरः । आगमिष्यति ते कामं पूर्णं कर्तुं मयेरितः
इथेच जगाचा स्वामी अश्वाच्या रूपात तुझ्या इच्छेची पूर्णता करण्यासाठी येईल, जशी मी सांगितली आहे.
तथाहं प्रेरयिष्यामि तं देवं मधुसूदनम् । यथासौ हयरूपेण त्वामेष्यति मदातुरः
मी त्या मधुसूदन देवाला तसेच पाठवीन, की माझ्या प्रभावाखाली तो अश्वाच्या रूपात तुझ्याजवळ येईल.
पुत्रस्ते भविता सुभ्रु नारायणसमः क्षितौ । भविष्यति स भूपालः सर्वलोकनमस्कृतः
सुंदर कपाळ असलेल्या स्त्री, तुझा मुलगा पृथ्वीवर नारायणासारखा होईल; तो सर्व लोकांनी मान्य केलेला राजा बनेल.
सुतं प्राप्य महाभागे त्वं तेन पतिना सह । गन्तासि देवि वैकुण्ठं प्रिया तस्य भविष्यसि
म्हणून, हे भाग्यवान देवी, तुला पुत्रप्राप्ती झाल्यावर, पतीसोबत वैकुंठात जाशील आणि त्याची प्रिय राहशील.
एकवीरेति नाम्नासौ ख्यातिं यास्यति ते सुतः । तस्मात्तु हैहयो वंशो भुवि विस्तारमेष्यति
तुझा मुलगा 'एकवीर' या नावाने प्रसिद्ध होईल; त्याच्यापासून हैहय वंश पृथ्वीवर विस्तारेल.
परं तु विस्मृतासि त्वं हृदिस्थां परमेश्वरीम् । मदान्धा मत्तचित्ता च तेन ते फलमीदृशम्
पण तू हृदयात वास करणाऱ्या परमेश्वरीला विसरली आहेस; गर्वाने आणि मदाने भरलेली असल्यामुळे तुला हे फळ मिळाले.