रेवन्तस्तु रमां दृष्ट्वा शप्ता देवेन कामिनीम् । भयार्तः प्रययौ दूरात्प्रणम्य जगतां पतिम्
देवाच्या शापामुळे कामिनी झालेली रमा पाहून, रेवंत घाबरला आणि दूरून जगत्पतीस वंदन करून निघून गेला.
पितुः सकाशं त्वरितो वीक्ष्य कोपं जगत्पतेः । निवेदयामास कथां भास्कराय स शापजाम्
जगत्पतीचा राग पाहून, तो घाईने वडिलांकडे गेला आणि शापाची ती कथा भास्कराला सांगितली.
दुःखिता सा रमा देवी प्रणम्य जगदीश्वरम् । आज्ञप्ता मानुषं लोकं प्राप्ता कमललोचना
रमा देवी दुःखी होऊन जगदीश्वराला वंदन करून, त्याच्या आज्ञेने कमलनयनी मानवजगात आली.
सूर्यपत्न्या तपस्तप्तं यत्र पूर्वं सुदारुणम् । तत्रैव सा ययावाशु वडवारूपधारिणी
जिथे पूर्वी सूर्यपत्नीने कठोर तप केले होते, तिथेच ती घोडीचे रूप घेऊन लगेच गेली.
कालिन्दीतमसासङ्गे सुपर्णाक्षस्य चोत्तरे । सर्वकामप्रदे स्थाने सुरम्यवनमण्डिते
काळिंदी आणि तमसा यांच्या संगमाजवळ, सुपर्णाक्षाच्या उत्तरेला, सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या आणि रम्य वनांनी सजलेल्या त्या स्थळी.
तत्र स्थिता महादेवं शङ्करं वाञ्छितप्रदम् । दध्यौ चैकेन मनसा शूलिनं चन्द्रशेखरम्
तिथे तिने महादेव शंकर, इच्छापूर्ती करणारा, त्रिशूळधारी, चंद्रशेखर यांचा एकचित्ताने ध्यान केला.
पञ्चाननं दशभुजं गौरीदेहार्धधारिणम् । कर्पूरगौरदेहाभं नीलकण्ठं त्रिलोचनम्
तिने पाच मुखांचा, दहा हातांचा, अर्धे शरीर गौरीचे असलेला, कर्पूरासारखा शुभ्र, निळ्या गळ्याचा आणि तीन डोळ्यांचा त्यांचा ध्यान केला.
व्याघ्राजिनधरं देवं गजचर्मोत्तरीयकम् । कपालमालाकलितं नागयज्ञोपवीतिनम्
वाघाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेला, हत्तीच्या कातडीचा उपरणा पांघरलेला, कवटींची माळ घातलेला आणि नागाचे यज्ञोपवीत घातलेला तो देव.
सागरस्य सुता कृत्वा हयीरूपं मनोहरम् । तस्मिंस्तीर्थे रमादेवी चकार दुश्चरं तपः
सागराची कन्या रमादेवीने सुंदर घोड्याचं रूप धारण करून त्या पवित्र स्थळी कठोर तप केला.
ध्यायमाना परं देवं वैराग्यं समुपाश्रिता । दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं तत्र महीपते
ती परमेश्वराचं ध्यान करत, वैराग्य स्वीकारून, तिथे हजार दिव्य वर्षं घालवली.
ततस्तुष्टो महादेवो वृषारूढस्त्रिलोचनः । प्रत्यक्षोऽभून्महेशानः पार्वतीसहितः प्रभुः
मग महादेव, वृषावर बसलेले आणि तीन डोळ्यांचे, प्रसन्न झाले; पार्वतीसह प्रभू प्रत्यक्ष प्रकट झाले.
तत्रैत्य सगणः शम्भुस्तामाह हरिवल्लभाम् । तपस्यन्तीं महाभागामश्विनीरूपधारिणीम्
शंभू आपल्या गणांसह तिथे आले आणि तप करणाऱ्या, अश्विनीचं रूप घेतलेल्या, हरिवल्लभेला संबोधून म्हणाले.
किं तपस्यसि कल्याणि जगन्मातर्वदस्व मे । सर्वार्थदः पतिस्तेऽस्ति सर्वलोकविधायकः
कल्याणी, जगदंबे, तू हे कठोर तप का करत आहेस? सांग मला. तुझा पती सर्व काही देणारा आणि सर्व लोकांचा कर्ता आहे.
हरिं त्यक्त्वाद्य मां कस्मात्स्तौषि देवि जगत्पतिम् । वासुदेवं जगन्नाथं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
देवी, आज तू हरिला सोडून मला, जगत्पती वासुदेवाला, जो भोग आणि मोक्ष देतो, का स्तुती करतेस?
वेदोक्तं वचनं कार्यं नारीणां देवता पतिः । नान्यस्मिन्सर्वथा भावः कर्तव्यः कर्हिचित्क्वचित्
वेदांमध्ये सांगितलं आहे की, स्त्रियांसाठी पतीच देव आहे; कधीही, कुठेही, दुसऱ्या कोणावर भक्ती करायला नको.
पतिशुश्रूषणं स्त्रीणां धर्म एव सनातनः । यादृशस्तादृशः सेव्यः सर्वथा शुभकाम्यया
पतीची सेवा करणं हेच स्त्रियांचं सनातन कर्तव्य आहे; तो जसा असेल तसा, नेहमी शुभेच्छेने त्याची सेवा करावी.
नारायणस्तु सर्वेषां सेव्यो योग्यः सदैव हि । तं त्यक्त्वा देवदेवेशं किं मां ध्यायसि सिन्धुजे
नारायण सर्वांना नेहमी सेवा करण्यास योग्य आहे; देवदेवेश्वराला सोडून, सागरकन्ये, तू माझं ध्यान का करतेस?
लक्ष्मीरुवाच आशुतोष महेशान शप्ताहं पतिना शिव । मां समुद्धर देवेश शापादस्माद्दयानिधे
लक्ष्मी म्हणाली: महेशाना, मला पतीने शाप दिला आहे; दयामूर्ती, या शापातून मला वाचव.
तदोक्तं हरिणा शम्भो शापानुग्रहकारणम् । विज्ञप्तेन मया कामं दयायुक्तेन विष्णुना
शंभो, हरिने जे सांगितलं ते शाप आणि कृपेचं कारण होतं; मी माझी विनंती दयाळू विष्णूला सांगितली आहे.
यदा ते भविता पुत्रस्तदा शापस्य मोक्षणम् । भविष्यति च वैकुण्ठवासस्ते कमलालये
जेव्हा तुला पुत्र होईल, तेव्हा हा शाप सुटेल; आणि कमलालये, तू वैकुंठात वास करशील.
इत्युक्ताहं तपस्तप्तुमागतास्मि तपोवने । आराधितो मया देव त्वं सर्वार्थप्रदायकः
असं सांगितल्यावर मी या तपवनात तप करण्यासाठी आले आहे; सर्व काही देणाऱ्या देवाची मी उपासना केली आहे.
पतिसङ्गं विना पुत्रं देवदेव लभे कथम् । स तु तिष्ठति वैकुण्ठे त्यक्त्वा वामामनागसम्
देवदेवा, पतीच्या संगाशिवाय मला पुत्र कसा मिळेल? तो वैकुंठात आहे आणि मी निरपराध असूनही त्याने मला सोडलं आहे.
वरं मे देहि देवेश यदि तुष्टोऽसि शङ्कर । तव तस्य द्विधा भावो नास्ति नूनं कदाचन
देवेश्वरा, शंकरा, जर तू प्रसन्न असशील तर मला वर दे; तुझ्यात आणि त्याच्यात कधीच फरक नाही.
मयैतद्गिरिजाकान्त ज्ञातं पत्युः पुरो हर । यस्त्वं योऽसौ पुनर्योऽसौ स त्वं नास्त्यत्र संशयः
गिरिजाकांता, मी हे माझ्या पतीसमोर जाणलं आहे की, तू आणि तो, जो कोणी असो, एकच आहात; यात शंका नाही.
एकत्वं च मया ज्ञात्वा मया ते स्मरणं कृतम् । अन्यथा मम दोषस्त्वामाश्रयन्त्या भवेच्छिव
ही एकता मी ओळखली आणि म्हणूनच मी तुझं स्मरण केलं; नाहीतर, शंकरा, तुझ्या आश्रयाला आल्यावर माझ्यावर दोष आला असता.
शिव उवाच कथं ज्ञातस्त्वया देवि मम तस्य च सुन्दरि । ऐक्यभावो हरेर्नूनं सत्यं मे वद सिन्धुजे
शिव म्हणाले: देवी, सुंदरि, तुला माझ्यात आणि त्याच्यातील ऐक्यभाव कसा कळला? हे खरे सांग, सागरकन्ये, हरिसोबतचं हे ऐक्य.
एकत्वं च न जानन्ति देवाश्च मुनयस्तथा । ज्ञानिनो वेदतत्त्वज्ञाः कुतर्कोपहताः किल
एकत्व काय असतं देवता आणि ऋषी यांनाही माहीत नाही. वेदाचं सार जाणणारे ज्ञानी लोकसुद्धा चुकीच्या तर्कामुळे गोंधळतात.
मद्भक्ता वासुदेवस्य निन्दका बहवस्तथा । विष्णभक्तास्तु बहवो मम निन्दापरायणाः
माझे भक्त आणि वासुदेवाची निंदा करणारे खूप आहेत; तसेच, विष्णूचे भक्तसुद्धा बरेच आहेत, जे माझी निंदा करण्यातच मग्न असतात.
भवन्ति कालभेदेन कलौ देवि विशेषतः । कथं ज्ञातस्त्वया भद्रे दुर्ज्ञेयो ह्यकृतात्मभिः
अशा लोकांचा जन्म वेगवेगळ्या काळात, विशेषतः कलियुगात होतो. हे शुभे, अशा गोष्टी समजून घेणं अशुद्ध मनाच्या लोकांना फार कठीण आहे, मग तुला कसं कळेल?
सर्वथा त्वैक्यभावस्तु हरेर्मम च दुर्लभः । व्यास उवाच इति सा शम्भुना पुष्टा तुष्टेन हरिवल्लभा
हरि आणि माझ्यातील एकत्वाची अवस्था सर्व प्रकारे फारच दुर्मिळ आहे. व्यास म्हणतो: हरिची प्रिय देवी शंभूने, समाधानाने, बळ दिलं.