प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द पश्यतोऽद्य तवाग्रतः । कथं जीवे त्वया हीना विरहानलतापिता
गोविंदा, आज मी तुझ्या डोळ्यांसमोर प्राण सोडीन; तुझ्याविना, विरहाच्या आगीत होरपळत, मी कसा जगू शकते?
प्रसादं कुरु देवेश शापादस्मात्सुदारुणात् । कदा मुक्ता समीपं ते प्राप्नोमि सुखदं विभौ
देवाधिदेव, या भयंकर शापातून मला तुझी कृपा दे; मी केव्हा मुक्त होऊन तुझ्या सुखदायी सान्निध्यात येईन?
हरिरुवाच यदा ते भविता पुत्रः पृथिव्यां मत्समः प्रिये । तदा मां प्राप्य तन्वङ्गि सुखिता त्वं भविष्यसि
हरि म्हणाले: प्रियेस, पृथ्वीवर तुझ्या पोटी माझ्यासारखा पुत्र होईल तेव्हा, सुंदरी, तू माझ्या जवळ येशील आणि सुखी होशील.
शिवप्रसादेन लक्ष्मीद्वारा भगवत्याः समाराधनवर्णनम् जनमेजय उवाच इति शप्ता भगवता सिन्धुजा कोपयोगतः । कथं सा वडवा जाता रेवन्तेन च किं कृतम्
जनमेजय म्हणाले: भगवंताच्या रागामुळे शापित झाल्यावर सिंधुजेला घोडीचे रूप कसे मिळाले? आणि रेवंताने काय केले?
कस्मिन्देशेऽब्धिजा देवी वडवारूपधारिणी । संस्थितैकाकिनी बाला परोषित्पतिका यथा
सागरातून जन्मलेली ती देवी, घोडीचे रूप घेऊन, कोणत्या प्रदेशात एकटीच राहिली, जशी पतीपासून दूर झालेली तरुणी असते?
कालं कियन्तमायुष्मन् वियुक्ता पतिना रमा । संस्थिता विजनेऽरण्ये किं कृतं च तया पुनः
आयुष्यवान, पतीपासून दूर झालेली रमा त्या निर्जन अरण्यात किती काळ राहिली आणि तिथे तिने काय केले?
समागमं कदा प्राप्ता वासुदेवस्य सिन्धुजा । पुत्रः कथं तया प्राप्तो नारायणवियुक्तया
सिंधुजेला वासुदेवाशी केव्हा एकरूपता मिळाली आणि नारायणापासून दूर असतानाही तिला पुत्र कसा झाला?
एतद्वृत्तान्तमार्येश कथयस्व सविस्तरम् । श्रोतुकामोऽस्मि विप्रेन्द्र कथाख्यानमनुत्तमम्
आर्येश्वरा, हा सगळा प्रसंग मला सविस्तर सांग; द्विजश्रेष्ठा, मला ही उत्तम कथा ऐकायची आहे.
सूत उवाच इति पृष्टस्तदा व्यासः परीक्षित्तनयेन वै । कथयामास भो विप्राः कथामेतां सुविस्तराम्
सूता म्हणाले: परीक्षितपुत्राने विचारल्यावर व्यासांनी ही कथा, हे विप्रहो, सविस्तर सांगायला सुरुवात केली.
व्यास उवाच शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि कथां पौराणिकीं शुभाम् । पावनीं सुखदां कर्णे विशदाक्षरसंयुताम्
व्यास म्हणाले: राजन, ऐक, मी तुला ही पवित्र, आनंददायी आणि स्पष्ट शब्दांनी मांडलेली प्राचीन कथा सांगतो.
रेवन्तस्तु रमां दृष्ट्वा शप्ता देवेन कामिनीम् । भयार्तः प्रययौ दूरात्प्रणम्य जगतां पतिम्
देवाच्या शापामुळे कामिनी झालेली रमा पाहून, रेवंत घाबरला आणि दूरून जगत्पतीस वंदन करून निघून गेला.
पितुः सकाशं त्वरितो वीक्ष्य कोपं जगत्पतेः । निवेदयामास कथां भास्कराय स शापजाम्
जगत्पतीचा राग पाहून, तो घाईने वडिलांकडे गेला आणि शापाची ती कथा भास्कराला सांगितली.
दुःखिता सा रमा देवी प्रणम्य जगदीश्वरम् । आज्ञप्ता मानुषं लोकं प्राप्ता कमललोचना
रमा देवी दुःखी होऊन जगदीश्वराला वंदन करून, त्याच्या आज्ञेने कमलनयनी मानवजगात आली.
सूर्यपत्न्या तपस्तप्तं यत्र पूर्वं सुदारुणम् । तत्रैव सा ययावाशु वडवारूपधारिणी
जिथे पूर्वी सूर्यपत्नीने कठोर तप केले होते, तिथेच ती घोडीचे रूप घेऊन लगेच गेली.
कालिन्दीतमसासङ्गे सुपर्णाक्षस्य चोत्तरे । सर्वकामप्रदे स्थाने सुरम्यवनमण्डिते
काळिंदी आणि तमसा यांच्या संगमाजवळ, सुपर्णाक्षाच्या उत्तरेला, सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या आणि रम्य वनांनी सजलेल्या त्या स्थळी.
तत्र स्थिता महादेवं शङ्करं वाञ्छितप्रदम् । दध्यौ चैकेन मनसा शूलिनं चन्द्रशेखरम्
तिथे तिने महादेव शंकर, इच्छापूर्ती करणारा, त्रिशूळधारी, चंद्रशेखर यांचा एकचित्ताने ध्यान केला.
पञ्चाननं दशभुजं गौरीदेहार्धधारिणम् । कर्पूरगौरदेहाभं नीलकण्ठं त्रिलोचनम्
तिने पाच मुखांचा, दहा हातांचा, अर्धे शरीर गौरीचे असलेला, कर्पूरासारखा शुभ्र, निळ्या गळ्याचा आणि तीन डोळ्यांचा त्यांचा ध्यान केला.
व्याघ्राजिनधरं देवं गजचर्मोत्तरीयकम् । कपालमालाकलितं नागयज्ञोपवीतिनम्
वाघाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेला, हत्तीच्या कातडीचा उपरणा पांघरलेला, कवटींची माळ घातलेला आणि नागाचे यज्ञोपवीत घातलेला तो देव.
सागरस्य सुता कृत्वा हयीरूपं मनोहरम् । तस्मिंस्तीर्थे रमादेवी चकार दुश्चरं तपः
सागराची कन्या रमादेवीने सुंदर घोड्याचं रूप धारण करून त्या पवित्र स्थळी कठोर तप केला.
ध्यायमाना परं देवं वैराग्यं समुपाश्रिता । दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं तत्र महीपते
ती परमेश्वराचं ध्यान करत, वैराग्य स्वीकारून, तिथे हजार दिव्य वर्षं घालवली.
ततस्तुष्टो महादेवो वृषारूढस्त्रिलोचनः । प्रत्यक्षोऽभून्महेशानः पार्वतीसहितः प्रभुः
मग महादेव, वृषावर बसलेले आणि तीन डोळ्यांचे, प्रसन्न झाले; पार्वतीसह प्रभू प्रत्यक्ष प्रकट झाले.
तत्रैत्य सगणः शम्भुस्तामाह हरिवल्लभाम् । तपस्यन्तीं महाभागामश्विनीरूपधारिणीम्
शंभू आपल्या गणांसह तिथे आले आणि तप करणाऱ्या, अश्विनीचं रूप घेतलेल्या, हरिवल्लभेला संबोधून म्हणाले.
किं तपस्यसि कल्याणि जगन्मातर्वदस्व मे । सर्वार्थदः पतिस्तेऽस्ति सर्वलोकविधायकः
कल्याणी, जगदंबे, तू हे कठोर तप का करत आहेस? सांग मला. तुझा पती सर्व काही देणारा आणि सर्व लोकांचा कर्ता आहे.
हरिं त्यक्त्वाद्य मां कस्मात्स्तौषि देवि जगत्पतिम् । वासुदेवं जगन्नाथं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
देवी, आज तू हरिला सोडून मला, जगत्पती वासुदेवाला, जो भोग आणि मोक्ष देतो, का स्तुती करतेस?
वेदोक्तं वचनं कार्यं नारीणां देवता पतिः । नान्यस्मिन्सर्वथा भावः कर्तव्यः कर्हिचित्क्वचित्
वेदांमध्ये सांगितलं आहे की, स्त्रियांसाठी पतीच देव आहे; कधीही, कुठेही, दुसऱ्या कोणावर भक्ती करायला नको.
पतिशुश्रूषणं स्त्रीणां धर्म एव सनातनः । यादृशस्तादृशः सेव्यः सर्वथा शुभकाम्यया
पतीची सेवा करणं हेच स्त्रियांचं सनातन कर्तव्य आहे; तो जसा असेल तसा, नेहमी शुभेच्छेने त्याची सेवा करावी.
नारायणस्तु सर्वेषां सेव्यो योग्यः सदैव हि । तं त्यक्त्वा देवदेवेशं किं मां ध्यायसि सिन्धुजे
नारायण सर्वांना नेहमी सेवा करण्यास योग्य आहे; देवदेवेश्वराला सोडून, सागरकन्ये, तू माझं ध्यान का करतेस?
लक्ष्मीरुवाच आशुतोष महेशान शप्ताहं पतिना शिव । मां समुद्धर देवेश शापादस्माद्दयानिधे
लक्ष्मी म्हणाली: महेशाना, मला पतीने शाप दिला आहे; दयामूर्ती, या शापातून मला वाचव.
तदोक्तं हरिणा शम्भो शापानुग्रहकारणम् । विज्ञप्तेन मया कामं दयायुक्तेन विष्णुना
शंभो, हरिने जे सांगितलं ते शाप आणि कृपेचं कारण होतं; मी माझी विनंती दयाळू विष्णूला सांगितली आहे.
यदा ते भविता पुत्रस्तदा शापस्य मोक्षणम् । भविष्यति च वैकुण्ठवासस्ते कमलालये
जेव्हा तुला पुत्र होईल, तेव्हा हा शाप सुटेल; आणि कमलालये, तू वैकुंठात वास करशील.